Parva.Adhyaya 4.59

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः शांतनवो भीष्मो दुराधर्षः प्रतापवान्वध्यमानेषु योधेषु धनंजयमुपाद्रवत्

tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo durādharṣaḥ pratāpavānvadhyamāneṣu yodheṣu dhanaṃjayamupādravat

प्रगृह्य कार्मुकश्रेष्ठं जातरूपपरिष्कृतम्शरानादाय तीक्ष्णाग्रान्मर्मभेदप्रमाथिनः

pragṛhya kārmukaśreṣṭhaṃ jātarūpapariṣkṛtamśarānādāya tīkṣṇāgrānmarmabhedapramāthinaḥ

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनिशुशुभे स नरव्याघ्रो गिरिः सूर्योदये यथा

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhaniśuśubhe sa naravyāghro giriḥ sūryodaye yathā

प्रध्माय शङ्खं गाङ्गेयो धार्तराष्ट्रान्प्रहर्षयन्प्रदक्षिणमुपावृत्य बीभत्सुं समवारयत्

pradhmāya śaṅkhaṃ gāṅgeyo dhārtarāṣṭrānpraharṣayanpradakṣiṇamupāvṛtya bībhatsuṃ samavārayat

तमुद्वीक्ष्य तथायान्तं कौन्तेयः परवीरहाप्रत्यगृह्णात्प्रहृष्टात्मा धाराधरमिवाचलः

tamudvīkṣya tathāyāntaṃ kaunteyaḥ paravīrahāpratyagṛhṇātprahṛṣṭātmā dhārādharamivācalaḥ

ततो भीष्मः शरानष्टौ ध्वजे पार्थस्य वीर्यवान्समपर्यन्महावेगाञ्श्वसमानानिवोरगान्

tato bhīṣmaḥ śarānaṣṭau dhvaje pārthasya vīryavānsamaparyanmahāvegāñśvasamānānivoragān

ते ध्वजं पाण्डुपुत्रस्य समासाद्य पतत्रिणःज्वलन्तः कपिमाजघ्नुर्ध्वजाग्रनिलयांश्च तान्

te dhvajaṃ pāṇḍuputrasya samāsādya patatriṇaḥjvalantaḥ kapimājaghnurdhvajāgranilayāṃśca tān

ततो भल्लेन महता पृथुधारेण पाण्डवःछत्रं चिच्छेद भीष्मस्य तूर्णं तदपतद्भुवि

tato bhallena mahatā pṛthudhāreṇa pāṇḍavaḥchatraṃ ciccheda bhīṣmasya tūrṇaṃ tadapatadbhuvi

ध्वजं चैवास्य कौन्तेयः शरैरभ्यहनद्दृढम्शीघ्रकृद्रथवाहांश्च तथोभौ पार्ष्णिसारथी

dhvajaṃ caivāsya kaunteyaḥ śarairabhyahanaddṛḍhamśīghrakṛdrathavāhāṃśca tathobhau pārṣṇisārathī

तयोस्तदभवद्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्भीष्मस्य सह पार्थेन बलिवासवयोरिव

tayostadabhavadyuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇambhīṣmasya saha pārthena balivāsavayoriva

भल्लैर्भल्लाः समागम्य भीष्मपाण्डवयोर्युधिअन्तरिक्षे व्यराजन्त खद्योताः प्रावृषीव हि

bhallairbhallāḥ samāgamya bhīṣmapāṇḍavayoryudhiantarikṣe vyarājanta khadyotāḥ prāvṛṣīva hi

अग्निचक्रमिवाविद्धं सव्यदक्षिणमस्यतःगाण्डीवमभवद्राजन्पार्थस्य सृजतः शरान्

agnicakramivāviddhaṃ savyadakṣiṇamasyataḥgāṇḍīvamabhavadrājanpārthasya sṛjataḥ śarān

स तैः संछादयामास भीष्मं शरशतैः शितैःपर्वतं वारिधाराभिश्छादयन्निव तोयदः

sa taiḥ saṃchādayāmāsa bhīṣmaṃ śaraśataiḥ śitaiḥparvataṃ vāridhārābhiśchādayanniva toyadaḥ

तां स वेलामिवोद्धूतां शरवृष्टिं समुत्थिताम्व्यधमत्सायकैर्भीष्मो अर्जुनं संनिवारयत्

tāṃ sa velāmivoddhūtāṃ śaravṛṣṭiṃ samutthitāmvyadhamatsāyakairbhīṣmo arjunaṃ saṃnivārayat

ततस्तानि निकृत्तानि शरजालानि भागशःसमरेऽभिव्यशीर्यन्त फल्गुनस्य रथं प्रति

tatastāni nikṛttāni śarajālāni bhāgaśaḥsamare'bhivyaśīryanta phalgunasya rathaṃ prati

ततः कनकपुङ्खानां शरवृष्टिं समुत्थिताम्पाण्डवस्य रथात्तूर्णं शलभानामिवायतिम्व्यधमत्तां पुनस्तस्य भीष्मः शरशतैः शितैः

tataḥ kanakapuṅkhānāṃ śaravṛṣṭiṃ samutthitāmpāṇḍavasya rathāttūrṇaṃ śalabhānāmivāyatimvyadhamattāṃ punastasya bhīṣmaḥ śaraśataiḥ śitaiḥ

ततस्ते कुरवः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्दुष्करं कृतवान्भीष्मो यदर्जुनमयोधयत्

tataste kuravaḥ sarve sādhu sādhviti cābruvanduṣkaraṃ kṛtavānbhīṣmo yadarjunamayodhayat

बलवांस्तरुणो दक्षः क्षिप्रकारी च पाण्डवःकोऽन्यः समर्थः पार्थस्य वेगं धारयितुं रणे

balavāṃstaruṇo dakṣaḥ kṣiprakārī ca pāṇḍavaḥko'nyaḥ samarthaḥ pārthasya vegaṃ dhārayituṃ raṇe

ऋते शांतनवाद्भीष्मात्कृष्णाद्वा देवकीसुतात्आचार्यप्रवराद्वापि भारद्वाजान्महाबलात्

ṛte śāṃtanavādbhīṣmātkṛṣṇādvā devakīsutātācāryapravarādvāpi bhāradvājānmahābalāt

अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य क्रीडतः पुरुषर्षभौचक्षूंषि सर्वभूतानां मोहयन्तौ महाबलौ

astrairastrāṇi saṃvārya krīḍataḥ puruṣarṣabhaucakṣūṃṣi sarvabhūtānāṃ mohayantau mahābalau

प्राजापत्यं तथैवैन्द्रमाग्नेयं च सुदारुणम्कौबेरं वारुणं चैव याम्यं वायव्यमेव चप्रयुञ्जानौ महात्मानौ समरे तौ विचेरतुः

prājāpatyaṃ tathaivaindramāgneyaṃ ca sudāruṇamkauberaṃ vāruṇaṃ caiva yāmyaṃ vāyavyameva caprayuñjānau mahātmānau samare tau viceratuḥ

विस्मितान्यथ भूतानि तौ दृष्ट्वा संयुगे तदासाधु पार्थ महाबाहो साधु भीष्मेति चाब्रुवन्

vismitānyatha bhūtāni tau dṛṣṭvā saṃyuge tadāsādhu pārtha mahābāho sādhu bhīṣmeti cābruvan

नेदं युक्तं मनुष्येषु योऽयं संदृश्यते महान्महास्त्राणां संप्रयोगः समरे भीष्मपार्थयोः

nedaṃ yuktaṃ manuṣyeṣu yo'yaṃ saṃdṛśyate mahānmahāstrāṇāṃ saṃprayogaḥ samare bhīṣmapārthayoḥ

एवं सर्वास्त्रविदुषोरस्त्रयुद्धमवर्ततअथ जिष्णुरुपावृत्य पृथुधारेण कार्मुकम्चकर्त भीष्मस्य तदा जातरूपपरिष्कृतम्

evaṃ sarvāstraviduṣorastrayuddhamavartataatha jiṣṇurupāvṛtya pṛthudhāreṇa kārmukamcakarta bhīṣmasya tadā jātarūpapariṣkṛtam

निमेषान्तरमात्रेण भीष्मोऽन्यत्कार्मुकं रणेसमादाय महाबाहुः सज्यं चक्रे महाबलःशरांश्च सुबहून्क्रुद्धो मुमोचाशु धनंजये

nimeṣāntaramātreṇa bhīṣmo'nyatkārmukaṃ raṇesamādāya mahābāhuḥ sajyaṃ cakre mahābalaḥśarāṃśca subahūnkruddho mumocāśu dhanaṃjaye

अर्जुनोऽपि शरांश्चित्रान्भीष्माय निशितान्बहून्चिक्षेप सुमहातेजास्तथा भीष्मश्च पाण्डवे

arjuno'pi śarāṃścitrānbhīṣmāya niśitānbahūncikṣepa sumahātejāstathā bhīṣmaśca pāṇḍave

तयोर्दिव्यास्त्रविदुषोरस्यतोरनिशं शरान्न विशेषस्तदा राजँल्लक्ष्यते स्म महात्मनोः

tayordivyāstraviduṣorasyatoraniśaṃ śarānna viśeṣastadā rājam̐llakṣyate sma mahātmanoḥ

अथावृणोद्दश दिशः शरैरतिरथस्तदाकिरीटमाली कौन्तेयः शूरः शांतनवस्तथा

athāvṛṇoddaśa diśaḥ śarairatirathastadākirīṭamālī kaunteyaḥ śūraḥ śāṃtanavastathā

अतीव पाण्डवो भीष्मं भीष्मश्चातीव पाण्डवम्बभूव तस्मिन्संग्रामे राजँल्लोके तदद्भुतम्

atīva pāṇḍavo bhīṣmaṃ bhīṣmaścātīva pāṇḍavambabhūva tasminsaṃgrāme rājam̐lloke tadadbhutam

पाण्डवेन हताः शूरा भीष्मस्य रथरक्षिणःशेरते स्म तदा राजन्कौन्तेयस्याभितो रथम्

pāṇḍavena hatāḥ śūrā bhīṣmasya ratharakṣiṇaḥśerate sma tadā rājankaunteyasyābhito ratham

ततो गाण्डीवनिर्मुक्ता निरमित्रं चिकीर्षवःआगच्छन्पुङ्खसंश्लिष्टाः श्वेतवाहनपत्रिणः

tato gāṇḍīvanirmuktā niramitraṃ cikīrṣavaḥāgacchanpuṅkhasaṃśliṣṭāḥ śvetavāhanapatriṇaḥ

निष्पतन्तो रथात्तस्य धौता हैरण्यवाससःआकाशे समदृश्यन्त हंसानामिव पङ्क्तयः

niṣpatanto rathāttasya dhautā hairaṇyavāsasaḥākāśe samadṛśyanta haṃsānāmiva paṅktayaḥ

तस्य तद्दिव्यमस्त्रं हि प्रगाढं चित्रमस्यतःप्रेक्षन्ते स्मान्तरिक्षस्थाः सर्वे देवाः सवासवाः

tasya taddivyamastraṃ hi pragāḍhaṃ citramasyataḥprekṣante smāntarikṣasthāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ

तद्दृष्ट्वा परमप्रीतो गन्धर्वश्चित्रमद्भुतम्शशंस देवराजाय चित्रसेनः प्रतापवान्

taddṛṣṭvā paramaprīto gandharvaścitramadbhutamśaśaṃsa devarājāya citrasenaḥ pratāpavān

पश्येमानरिनिर्दारान्संसक्तानिव गच्छतःचित्ररूपमिदं जिष्णोर्दिव्यमस्त्रमुदीर्यतः

paśyemānarinirdārānsaṃsaktāniva gacchataḥcitrarūpamidaṃ jiṣṇordivyamastramudīryataḥ

नेदं मनुष्याः श्रद्दध्युर्न हीदं तेषु विद्यतेपौराणानां महास्त्राणां विचित्रोऽयं समागमः

nedaṃ manuṣyāḥ śraddadhyurna hīdaṃ teṣu vidyatepaurāṇānāṃ mahāstrāṇāṃ vicitro'yaṃ samāgamaḥ

मध्यंदिनगतं सूर्यं प्रतपन्तमिवाम्बरेन शक्नुवन्ति सैन्यानि पाण्डवं प्रतिवीक्षितुम्

madhyaṃdinagataṃ sūryaṃ pratapantamivāmbarena śaknuvanti sainyāni pāṇḍavaṃ prativīkṣitum

उभौ विश्रुतकर्माणावुभौ युद्धविशारदौउभौ सदृशकर्माणावुभौ युधि दुरासदौ

ubhau viśrutakarmāṇāvubhau yuddhaviśāradauubhau sadṛśakarmāṇāvubhau yudhi durāsadau

इत्युक्तो देवराजस्तु पार्थभीष्मसमागमम्पूजयामास दिव्येन पुष्पवर्षेण भारत

ityukto devarājastu pārthabhīṣmasamāgamampūjayāmāsa divyena puṣpavarṣeṇa bhārata

ततो भीष्मः शांतनवो वामे पार्श्वे समर्पयत्अस्यतः प्रतिसंधाय विवृतं सव्यसाचिनः

tato bhīṣmaḥ śāṃtanavo vāme pārśve samarpayatasyataḥ pratisaṃdhāya vivṛtaṃ savyasācinaḥ

ततः प्रहस्य बीभत्सुः पृथुधारेण कार्मुकम्न्यकृन्तद्गार्ध्रपत्रेण भीष्मस्यामिततेजसः

tataḥ prahasya bībhatsuḥ pṛthudhāreṇa kārmukamnyakṛntadgārdhrapatreṇa bhīṣmasyāmitatejasaḥ

अथैनं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरेयतमानं पराक्रान्तं कुन्तीपुत्रो धनंजयः

athainaṃ daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyatstanāntareyatamānaṃ parākrāntaṃ kuntīputro dhanaṃjayaḥ

स पीडितो महाबाहुर्गृहीत्वा रथकूबरम्गाङ्गेयो युधि दुर्धर्षस्तस्थौ दीर्घमिवातुरः

sa pīḍito mahābāhurgṛhītvā rathakūbaramgāṅgeyo yudhi durdharṣastasthau dīrghamivāturaḥ

तं विसंज्ञमपोवाह संयन्ता रथवाजिनाम्उपदेशमनुस्मृत्य रक्षमाणो महारथम्

taṃ visaṃjñamapovāha saṃyantā rathavājināmupadeśamanusmṛtya rakṣamāṇo mahāratham