Parva.Adhyaya 4.9

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

सहदेवोऽपि गोपानां कृत्वा वेषमनुत्तमम्भाषां चैषां समास्थाय विराटमुपयादथ

sahadevo'pi gopānāṃ kṛtvā veṣamanuttamambhāṣāṃ caiṣāṃ samāsthāya virāṭamupayādatha

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य भ्राजमानं नरर्षभम्समुपस्थाय वै राजा पप्रच्छ कुरुनन्दनम्

tamāyāntamabhiprekṣya bhrājamānaṃ nararṣabhamsamupasthāya vai rājā papraccha kurunandanam

कस्य वा त्वं कुतो वा त्वं किं वा तात चिकीर्षसिन हि मे दृष्टपूर्वस्त्वं तत्त्वं ब्रूहि नरर्षभ

kasya vā tvaṃ kuto vā tvaṃ kiṃ vā tāta cikīrṣasina hi me dṛṣṭapūrvastvaṃ tattvaṃ brūhi nararṣabha

स प्राप्य राजानममित्रतापन;स्ततोऽब्रवीन्मेघमहौघनिःस्वनःवैश्योऽस्मि नाम्नाहमरिष्टनेमि;र्गोसंख्य आसं कुरुपुंगवानाम्

sa prāpya rājānamamitratāpana;stato'bravīnmeghamahaughaniḥsvanaḥvaiśyo'smi nāmnāhamariṣṭanemi;rgosaṃkhya āsaṃ kurupuṃgavānām

वस्तुं त्वयीच्छामि विशां वरिष्ठ; तान्राजसिंहान्न हि वेद्मि पार्थान्न शक्यते जीवितुमन्यकर्मणा; न च त्वदन्यो मम रोचते नृपः

vastuṃ tvayīcchāmi viśāṃ variṣṭha; tānrājasiṃhānna hi vedmi pārthānna śakyate jīvitumanyakarmaṇā; na ca tvadanyo mama rocate nṛpaḥ

विराट उवाच · virāṭa uvāca

त्वं ब्राह्मणो यदि वा क्षत्रियोऽसि; समुद्रनेमीश्वररूपवानसिआचक्ष्व मे तत्त्वममित्रकर्शन; न वैश्यकर्म त्वयि विद्यते समम्

tvaṃ brāhmaṇo yadi vā kṣatriyo'si; samudranemīśvararūpavānasiācakṣva me tattvamamitrakarśana; na vaiśyakarma tvayi vidyate samam

कस्यासि राज्ञो विषयादिहागतः; किं चापि शिल्पं तव विद्यते कृतम्कथं त्वमस्मासु निवत्स्यसे सदा; वदस्व किं चापि तवेह वेतनम्

kasyāsi rājño viṣayādihāgataḥ; kiṃ cāpi śilpaṃ tava vidyate kṛtamkathaṃ tvamasmāsu nivatsyase sadā; vadasva kiṃ cāpi taveha vetanam

सहदेव उवाच · sahadeva uvāca

पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरःतस्याष्टशतसाहस्रा गवां वर्गाः शतं शताः

pañcānāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jyeṣṭho rājā yudhiṣṭhiraḥtasyāṣṭaśatasāhasrā gavāṃ vargāḥ śataṃ śatāḥ

अपरे दशसाहस्रा द्विस्तावन्तस्तथापरेतेषां गोसंख्य आसं वै तन्तिपालेति मां विदुः

apare daśasāhasrā dvistāvantastathāpareteṣāṃ gosaṃkhya āsaṃ vai tantipāleti māṃ viduḥ

भूतं भव्यं भविष्यच्च यच्च संख्यागतं क्वचित्न मेऽस्त्यविदितं किंचित्समन्ताद्दशयोजनम्

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca yacca saṃkhyāgataṃ kvacitna me'styaviditaṃ kiṃcitsamantāddaśayojanam

गुणाः सुविदिता ह्यासन्मम तस्य महात्मनःआसीच्च स मया तुष्टः कुरुराजो युधिष्ठिरः

guṇāḥ suviditā hyāsanmama tasya mahātmanaḥāsīcca sa mayā tuṣṭaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ

क्षिप्रं हि गावो बहुला भवन्ति; न तासु रोगो भवतीह कश्चित्तैस्तैरुपायैर्विदितं मयैत;देतानि शिल्पानि मयि स्थितानि

kṣipraṃ hi gāvo bahulā bhavanti; na tāsu rogo bhavatīha kaścittaistairupāyairviditaṃ mayaita;detāni śilpāni mayi sthitāni

वृषभांश्चापि जानामि राजन्पूजितलक्षणान्येषां मूत्रमुपाघ्राय अपि वन्ध्या प्रसूयते

vṛṣabhāṃścāpi jānāmi rājanpūjitalakṣaṇānyeṣāṃ mūtramupāghrāya api vandhyā prasūyate

विराट उवाच · virāṭa uvāca

शतं सहस्राणि समाहितानि; वर्णस्य वर्णस्य विनिश्चिता गुणैःपशून्सपालान्भवते ददाम्यहं; त्वदाश्रया मे पशवो भवन्त्विह

śataṃ sahasrāṇi samāhitāni; varṇasya varṇasya viniścitā guṇaiḥpaśūnsapālānbhavate dadāmyahaṃ; tvadāśrayā me paśavo bhavantviha

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तथा स राज्ञोऽविदितो विशां पते; उवास तत्रैव सुखं नरेश्वरःन चैनमन्येऽपि विदुः कथंचन; प्रादाच्च तस्मै भरणं यथेप्सितम्

tathā sa rājño'vidito viśāṃ pate; uvāsa tatraiva sukhaṃ nareśvaraḥna cainamanye'pi viduḥ kathaṃcana; prādācca tasmai bharaṇaṃ yathepsitam