Parva.Adhyaya 5.103

कण्व उवाच · kaṇva uvāca

गरुडस्तत्तु शुश्राव यथावृत्तं महाबलःआयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत

garuḍastattu śuśrāva yathāvṛttaṃ mahābalaḥāyuḥpradānaṃ śakreṇa kṛtaṃ nāgasya bhārata

पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगःसुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत्

pakṣavātena mahatā ruddhvā tribhuvanaṃ khagaḥsuparṇaḥ paramakruddho vāsavaṃ samupādravat

गरुड उवाच · garuḍa uvāca

भगवन्किमवज्ञानात्क्षुधां प्रति भये ममकामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवानसि

bhagavankimavajñānātkṣudhāṃ prati bhaye mamakāmakāravaraṃ dattvā punaścalitavānasi

निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मेआहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया

nisargātsarvabhūtānāṃ sarvabhūteśvareṇa meāhāro vihito dhātrā kimarthaṃ vāryate tvayā

वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मेअनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान्

vṛtaścaiṣa mahānāgaḥ sthāpitaḥ samayaśca meanena ca mayā deva bhartavyaḥ prasavo mahān

एतस्मिंस्त्वन्यथाभूते नान्यं हिंसितुमुत्सहेक्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम्

etasmiṃstvanyathābhūte nānyaṃ hiṃsitumutsahekrīḍase kāmakāreṇa devarāja yathecchakam

सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो ममये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव

so'haṃ prāṇānvimokṣyāmi tathā parijano mamaye ca bhṛtyā mama gṛhe prītimānbhava vāsava

एतच्चैवाहमर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन्त्रैलोक्यस्येश्वरो योऽहं परभृत्यत्वमागतः

etaccaivāhamarhāmi bhūyaśca balavṛtrahantrailokyasyeśvaro yo'haṃ parabhṛtyatvamāgataḥ

त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं ममत्रैलोक्यराज राज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम्

tvayi tiṣṭhati deveśa na viṣṇuḥ kāraṇaṃ mamatrailokyarāja rājyaṃ hi tvayi vāsava śāśvatam

ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिताअहमप्युत्सहे लोकान्समस्तान्वोढुमञ्जसा

mamāpi dakṣasya sutā jananī kaśyapaḥ pitāahamapyutsahe lokānsamastānvoḍhumañjasā

असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम्मयापि सुमहत्कर्म कृतं दैतेयविग्रहे

asahyaṃ sarvabhūtānāṃ mamāpi vipulaṃ balammayāpi sumahatkarma kṛtaṃ daiteyavigrahe

श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान्रोचनामुखःप्रसभः कालकाक्षश्च मयापि दितिजा हताः

śrutaśrīḥ śrutasenaśca vivasvānrocanāmukhaḥprasabhaḥ kālakākṣaśca mayāpi ditijā hatāḥ

यत्तु ध्वजस्थानगतो यत्नात्परिचराम्यहम्वहामि चैवानुजं ते तेन मामवमन्यसे

yattu dhvajasthānagato yatnātparicarāmyahamvahāmi caivānujaṃ te tena māmavamanyase

कोऽन्यो भारसहो ह्यस्ति कोऽन्योऽस्ति बलवत्तरःमया योऽहं विशिष्टः सन्वहामीमं सबान्धवम्

ko'nyo bhārasaho hyasti ko'nyo'sti balavattaraḥmayā yo'haṃ viśiṣṭaḥ sanvahāmīmaṃ sabāndhavam

अवज्ञाय तु यत्तेऽहं भोजनाद्व्यपरोपितःतेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव

avajñāya tu yatte'haṃ bhojanādvyaparopitaḥtena me gauravaṃ naṣṭaṃ tvattaścāsmācca vāsava

अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनःत्वमेषां किल सर्वेषां विशेषाद्बलवत्तरः

adityāṃ ya ime jātā balavikramaśālinaḥtvameṣāṃ kila sarveṣāṃ viśeṣādbalavattaraḥ

सोऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमःविमृश त्वं शनैस्तात को न्वत्र बलवानिति

so'haṃ pakṣaikadeśena vahāmi tvāṃ gataklamaḥvimṛśa tvaṃ śanaistāta ko nvatra balavāniti

कण्व उवाच · kaṇva uvāca

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम्अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यमुवाच रथचक्रभृत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā khagasyodarkadāruṇamakṣobhyaṃ kṣobhayaṃstārkṣyamuvāca rathacakrabhṛt

गरुत्मन्मन्यसेऽऽत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम्अलमस्मत्समक्षं ते स्तोतुमात्मानमण्डज

garutmanmanyase''tmānaṃ balavantaṃ sudurbalamalamasmatsamakṣaṃ te stotumātmānamaṇḍaja

त्रैलोक्यमपि मे कृत्स्नमशक्तं देहधारणेअहमेवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये

trailokyamapi me kṛtsnamaśaktaṃ dehadhāraṇeahamevātmanātmānaṃ vahāmi tvāṃ ca dhāraye

इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वहयद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम्

imaṃ tāvanmamaikaṃ tvaṃ bāhuṃ savyetaraṃ vahayadyenaṃ dhārayasyekaṃ saphalaṃ te vikatthitam

ततः स भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत्निपपात स भारार्तो विह्वलो नष्टचेतनः

tataḥ sa bhagavāṃstasya skandhe bāhuṃ samāsajatnipapāta sa bhārārto vihvalo naṣṭacetanaḥ

यावान्हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सहएकस्या देहशाखायास्तावद्भारममन्यत

yāvānhi bhāraḥ kṛtsnāyāḥ pṛthivyāḥ parvataiḥ sahaekasyā dehaśākhāyāstāvadbhāramamanyata

न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरःततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशदच्युतः

na tvenaṃ pīḍayāmāsa balena balavattaraḥtato hi jīvitaṃ tasya na vyanīnaśadacyutaḥ

विपक्षः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगःमुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः

vipakṣaḥ srastakāyaśca vicetā vihvalaḥ khagaḥmumoca patrāṇi tadā gurubhāraprapīḍitaḥ

स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतःविचेता विह्वलो दीनः किंचिद्वचनमब्रवीत्

sa viṣṇuṃ śirasā pakṣī praṇamya vinatāsutaḥvicetā vihvalo dīnaḥ kiṃcidvacanamabravīt

भगवँल्लोकसारस्य सदृशेन वपुष्मताभुजेन स्वैरमुक्तेन निष्पिष्टोऽस्मि महीतले

bhagavam̐llokasārasya sadṛśena vapuṣmatābhujena svairamuktena niṣpiṣṭo'smi mahītale

क्षन्तुमर्हसि मे देव विह्वलस्याल्पचेतसःबलदाहविदग्धस्य पक्षिणो ध्वजवासिनः

kṣantumarhasi me deva vihvalasyālpacetasaḥbaladāhavidagdhasya pakṣiṇo dhvajavāsinaḥ

न विज्ञातं बलं देव मया ते परमं विभोतेन मन्याम्यहं वीर्यमात्मनोऽसदृशं परैः

na vijñātaṃ balaṃ deva mayā te paramaṃ vibhotena manyāmyahaṃ vīryamātmano'sadṛśaṃ paraiḥ

ततश्चक्रे स भगवान्प्रसादं वै गरुत्मतःमैवं भूय इति स्नेहात्तदा चैनमुवाच ह

tataścakre sa bhagavānprasādaṃ vai garutmataḥmaivaṃ bhūya iti snehāttadā cainamuvāca ha

तथा त्वमपि गान्धारे यावत्पाण्डुसुतान्रणेनासादयसि तान्वीरांस्तावज्जीवसि पुत्रक

tathā tvamapi gāndhāre yāvatpāṇḍusutānraṇenāsādayasi tānvīrāṃstāvajjīvasi putraka

भीमः प्रहरतां श्रेष्ठो वायुपुत्रो महाबलःधनंजयश्चेन्द्रसुतो न हन्यातां तु कं रणे

bhīmaḥ praharatāṃ śreṣṭho vāyuputro mahābalaḥdhanaṃjayaścendrasuto na hanyātāṃ tu kaṃ raṇe

विष्णुर्वायुश्च शक्रश्च धर्मस्तौ चाश्विनावुभौएते देवास्त्वया केन हेतुना शक्यमीक्षितुम्

viṣṇurvāyuśca śakraśca dharmastau cāśvināvubhauete devāstvayā kena hetunā śakyamīkṣitum

तदलं ते विरोधेन शमं गच्छ नृपात्मजवासुदेवेन तीर्थेन कुलं रक्षितुमर्हसि

tadalaṃ te virodhena śamaṃ gaccha nṛpātmajavāsudevena tīrthena kulaṃ rakṣitumarhasi

प्रत्यक्षो ह्यस्य सर्वस्य नारदोऽयं महातपाःमाहात्म्यं यत्तदा विष्णोर्योऽयं चक्रगदाधरः

pratyakṣo hyasya sarvasya nārado'yaṃ mahātapāḥmāhātmyaṃ yattadā viṣṇoryo'yaṃ cakragadādharaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

दुर्योधनस्तु तच्छ्रुत्वा निःश्वसन्भृकुटीमुखःराधेयमभिसंप्रेक्ष्य जहास स्वनवत्तदा

duryodhanastu tacchrutvā niḥśvasanbhṛkuṭīmukhaḥrādheyamabhisaṃprekṣya jahāsa svanavattadā

कदर्थीकृत्य तद्वाक्यमृषेः कण्वस्य दुर्मतिःऊरुं गजकराकारं ताडयन्निदमब्रवीत्

kadarthīkṛtya tadvākyamṛṣeḥ kaṇvasya durmatiḥūruṃ gajakarākāraṃ tāḍayannidamabravīt

यथैवेश्वरसृष्टोऽस्मि यद्भावि या च मे गतिःतथा महर्षे वर्तामि किं प्रलापः करिष्यति

yathaiveśvarasṛṣṭo'smi yadbhāvi yā ca me gatiḥtathā maharṣe vartāmi kiṃ pralāpaḥ kariṣyati