Parva.Adhyaya 5.126

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः प्रहस्य दाशार्हः क्रोधपर्याकुलेक्षणःदुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि

tataḥ prahasya dāśārhaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥduryodhanamidaṃ vākyamabravītkurusaṃsadi

लप्स्यसे वीरशयनं काममेतदवाप्स्यसिस्थिरो भव सहामात्यो विमर्दो भविता महान्

lapsyase vīraśayanaṃ kāmametadavāpsyasisthiro bhava sahāmātyo vimardo bhavitā mahān

यच्चैवं मन्यसे मूढ न मे कश्चिद्व्यतिक्रमःपाण्डवेष्विति तत्सर्वं निबोधत नराधिपाः

yaccaivaṃ manyase mūḍha na me kaścidvyatikramaḥpāṇḍaveṣviti tatsarvaṃ nibodhata narādhipāḥ

श्रिया संतप्यमानेन पाण्डवानां महात्मनाम्त्वया दुर्मन्त्रितं द्यूतं सौबलेन च भारत

śriyā saṃtapyamānena pāṇḍavānāṃ mahātmanāmtvayā durmantritaṃ dyūtaṃ saubalena ca bhārata

कथं च ज्ञातयस्तात श्रेयांसः साधुसंमताःतथान्याय्यमुपस्थातुं जिह्मेनाजिह्मचारिणः

kathaṃ ca jñātayastāta śreyāṃsaḥ sādhusaṃmatāḥtathānyāyyamupasthātuṃ jihmenājihmacāriṇaḥ

अक्षद्यूतं महाप्राज्ञ सतामरतिनाशनम्असतां तत्र जायन्ते भेदाश्च व्यसनानि च

akṣadyūtaṃ mahāprājña satāmaratināśanamasatāṃ tatra jāyante bhedāśca vyasanāni ca

तदिदं व्यसनं घोरं त्वया द्यूतमुखं कृतम्असमीक्ष्य सदाचारैः सार्धं पापानुबन्धनैः

tadidaṃ vyasanaṃ ghoraṃ tvayā dyūtamukhaṃ kṛtamasamīkṣya sadācāraiḥ sārdhaṃ pāpānubandhanaiḥ

कश्चान्यो ज्ञातिभार्यां वै विप्रकर्तुं तथार्हतिआनीय च सभां वक्तुं यथोक्ता द्रौपदी त्वया

kaścānyo jñātibhāryāṃ vai viprakartuṃ tathārhatiānīya ca sabhāṃ vaktuṃ yathoktā draupadī tvayā

कुलीना शीलसंपन्ना प्राणेभ्योऽपि गरीयसीमहिषी पाण्डुपुत्राणां तथा विनिकृता त्वया

kulīnā śīlasaṃpannā prāṇebhyo'pi garīyasīmahiṣī pāṇḍuputrāṇāṃ tathā vinikṛtā tvayā

जानन्ति कुरवः सर्वे यथोक्ताः कुरुसंसदिदुःशासनेन कौन्तेयाः प्रव्रजन्तः परंतपाः

jānanti kuravaḥ sarve yathoktāḥ kurusaṃsadiduḥśāsanena kaunteyāḥ pravrajantaḥ paraṃtapāḥ

सम्यग्वृत्तेष्वलुब्धेषु सततं धर्मचारिषुस्वेषु बन्धुषु कः साधुश्चरेदेवमसांप्रतम्

samyagvṛtteṣvalubdheṣu satataṃ dharmacāriṣusveṣu bandhuṣu kaḥ sādhuścaredevamasāṃpratam

नृशंसानामनार्याणां परुषाणां च भाषणम्कर्णदुःशासनाभ्यां च त्वया च बहुशः कृतम्

nṛśaṃsānāmanāryāṇāṃ paruṣāṇāṃ ca bhāṣaṇamkarṇaduḥśāsanābhyāṃ ca tvayā ca bahuśaḥ kṛtam

सह मात्रा प्रदग्धुं तान्बालकान्वारणावतेआस्थितः परमं यत्नं न समृद्धं च तत्तव

saha mātrā pradagdhuṃ tānbālakānvāraṇāvateāsthitaḥ paramaṃ yatnaṃ na samṛddhaṃ ca tattava

ऊषुश्च सुचिरं कालं प्रच्छन्नाः पाण्डवास्तदामात्रा सहैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने

ūṣuśca suciraṃ kālaṃ pracchannāḥ pāṇḍavāstadāmātrā sahaikacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane

विषेण सर्पबन्धैश्च यतिताः पाण्डवास्त्वयासर्वोपायैर्विनाशाय न समृद्धं च तत्तव

viṣeṇa sarpabandhaiśca yatitāḥ pāṇḍavāstvayāsarvopāyairvināśāya na samṛddhaṃ ca tattava

एवंबुद्धिः पाण्डवेषु मिथ्यावृत्तिः सदा भवान्कथं ते नापराधोऽस्ति पाण्डवेषु महात्मसु

evaṃbuddhiḥ pāṇḍaveṣu mithyāvṛttiḥ sadā bhavānkathaṃ te nāparādho'sti pāṇḍaveṣu mahātmasu

कृत्वा बहून्यकार्याणि पाण्डवेषु नृशंसवत्मिथ्यावृत्तिरनार्यः सन्नद्य विप्रतिपद्यसे

kṛtvā bahūnyakāryāṇi pāṇḍaveṣu nṛśaṃsavatmithyāvṛttiranāryaḥ sannadya vipratipadyase

मातापितृभ्यां भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण चशाम्येति मुहुरुक्तोऽसि न च शाम्यसि पार्थिव

mātāpitṛbhyāṃ bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa caśāmyeti muhurukto'si na ca śāmyasi pārthiva

शमे हि सुमहानर्थस्तव पार्थस्य चोभयोःन च रोचयसे राजन्किमन्यद्बुद्धिलाघवात्

śame hi sumahānarthastava pārthasya cobhayoḥna ca rocayase rājankimanyadbuddhilāghavāt

न शर्म प्राप्स्यसे राजन्नुत्क्रम्य सुहृदां वचःअधर्म्यमयशस्यं च क्रियते पार्थिव त्वया

na śarma prāpsyase rājannutkramya suhṛdāṃ vacaḥadharmyamayaśasyaṃ ca kriyate pārthiva tvayā

एवं ब्रुवति दाशार्हे दुर्योधनममर्षणम्दुःशासन इदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि

evaṃ bruvati dāśārhe duryodhanamamarṣaṇamduḥśāsana idaṃ vākyamabravītkurusaṃsadi

न चेत्संधास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैःबद्ध्वा किल त्वां दास्यन्ति कुन्तीपुत्राय कौरवाः

na cetsaṃdhāsyase rājansvena kāmena pāṇḍavaiḥbaddhvā kila tvāṃ dāsyanti kuntīputrāya kauravāḥ

वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीनेतान्मनुजर्षभपाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मो द्रोणः पिता च ते

vaikartanaṃ tvāṃ ca māṃ ca trīnetānmanujarṣabhapāṇḍavebhyaḥ pradāsyanti bhīṣmo droṇaḥ pitā ca te

भ्रातुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सुयोधनःक्रुद्धः प्रातिष्ठतोत्थाय महानाग इव श्वसन्

bhrāturetadvacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥkruddhaḥ prātiṣṭhatotthāya mahānāga iva śvasan

विदुरं धृतराष्ट्रं च महाराजं च बाह्लिकम्कृपं च सोमदत्तं च भीष्मं द्रोणं जनार्दनम्

viduraṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca mahārājaṃ ca bāhlikamkṛpaṃ ca somadattaṃ ca bhīṣmaṃ droṇaṃ janārdanam

सर्वानेताननादृत्य दुर्मतिर्निरपत्रपःअशिष्टवदमर्यादो मानी मान्यावमानिता

sarvānetānanādṛtya durmatirnirapatrapaḥaśiṣṭavadamaryādo mānī mānyāvamānitā

तं प्रस्थितमभिप्रेक्ष्य भ्रातरो मनुजर्षभम्अनुजग्मुः सहामात्या राजानश्चापि सर्वशः

taṃ prasthitamabhiprekṣya bhrātaro manujarṣabhamanujagmuḥ sahāmātyā rājānaścāpi sarvaśaḥ

सभायामुत्थितं क्रुद्धं प्रस्थितं भ्रातृभिः सहदुर्योधनमभिप्रेक्ष्य भीष्मः शांतनवोऽब्रवीत्

sabhāyāmutthitaṃ kruddhaṃ prasthitaṃ bhrātṛbhiḥ sahaduryodhanamabhiprekṣya bhīṣmaḥ śāṃtanavo'bravīt

धर्मार्थावभिसंत्यज्य संरम्भं योऽनुमन्यतेहसन्ति व्यसने तस्य दुर्हृदो नचिरादिव

dharmārthāvabhisaṃtyajya saṃrambhaṃ yo'numanyatehasanti vyasane tasya durhṛdo nacirādiva

दुरात्मा राजपुत्रोऽयं धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित्मिथ्याभिमानी राज्यस्य क्रोधलोभवशानुगः

durātmā rājaputro'yaṃ dhārtarāṣṭro'nupāyavitmithyābhimānī rājyasya krodhalobhavaśānugaḥ

कालपक्वमिदं मन्ये सर्वक्षत्रं जनार्दनसर्वे ह्यनुसृता मोहात्पार्थिवाः सह मन्त्रिभिः

kālapakvamidaṃ manye sarvakṣatraṃ janārdanasarve hyanusṛtā mohātpārthivāḥ saha mantribhiḥ

भीष्मस्याथ वचः श्रुत्वा दाशार्हः पुष्करेक्षणःभीष्मद्रोणमुखान्सर्वानभ्यभाषत वीर्यवान्

bhīṣmasyātha vacaḥ śrutvā dāśārhaḥ puṣkarekṣaṇaḥbhīṣmadroṇamukhānsarvānabhyabhāṣata vīryavān

सर्वेषां कुरुवृद्धानां महानयमतिक्रमःप्रसह्य मन्दमैश्वर्ये न नियच्छत यन्नृपम्

sarveṣāṃ kuruvṛddhānāṃ mahānayamatikramaḥprasahya mandamaiśvarye na niyacchata yannṛpam

तत्र कार्यमहं मन्ये प्राप्तकालमरिंदमाःक्रियमाणे भवेच्छ्रेयस्तत्सर्वं शृणुतानघाः

tatra kāryamahaṃ manye prāptakālamariṃdamāḥkriyamāṇe bhavecchreyastatsarvaṃ śṛṇutānaghāḥ

प्रत्यक्षमेतद्भवतां यद्वक्ष्यामि हितं वचःभवतामानुकूल्येन यदि रोचेत भारताः

pratyakṣametadbhavatāṃ yadvakṣyāmi hitaṃ vacaḥbhavatāmānukūlyena yadi roceta bhāratāḥ

भोजराजस्य वृद्धस्य दुराचारो ह्यनात्मवान्जीवतः पितुरैश्वर्यं हृत्वा मन्युवशं गतः

bhojarājasya vṛddhasya durācāro hyanātmavānjīvataḥ pituraiśvaryaṃ hṛtvā manyuvaśaṃ gataḥ

उग्रसेनसुतः कंसः परित्यक्तः स बान्धवैःज्ञातीनां हितकामेन मया शस्तो महामृधे

ugrasenasutaḥ kaṃsaḥ parityaktaḥ sa bāndhavaiḥjñātīnāṃ hitakāmena mayā śasto mahāmṛdhe

आहुकः पुनरस्माभिर्ज्ञातिभिश्चापि सत्कृतःउग्रसेनः कृतो राजा भोजराजन्यवर्धनः

āhukaḥ punarasmābhirjñātibhiścāpi satkṛtaḥugrasenaḥ kṛto rājā bhojarājanyavardhanaḥ

कंसमेकं परित्यज्य कुलार्थे सर्वयादवाःसंभूय सुखमेधन्ते भारतान्धकवृष्णयः

kaṃsamekaṃ parityajya kulārthe sarvayādavāḥsaṃbhūya sukhamedhante bhāratāndhakavṛṣṇayaḥ

अपि चाप्यवदद्राजन्परमेष्ठी प्रजापतिःव्यूढे देवासुरे युद्धेऽभ्युद्यतेष्वायुधेषु च

api cāpyavadadrājanparameṣṭhī prajāpatiḥvyūḍhe devāsure yuddhe'bhyudyateṣvāyudheṣu ca

द्वैधीभूतेषु लोकेषु विनश्यत्सु च भारतअब्रवीत्सृष्टिमान्देवो भगवाँल्लोकभावनः

dvaidhībhūteṣu lokeṣu vinaśyatsu ca bhārataabravītsṛṣṭimāndevo bhagavām̐llokabhāvanaḥ

पराभविष्यन्त्यसुरा दैतेया दानवैः सहआदित्या वसवो रुद्रा भविष्यन्ति दिवौकसः

parābhaviṣyantyasurā daiteyā dānavaiḥ sahaādityā vasavo rudrā bhaviṣyanti divaukasaḥ

देवासुरमनुष्याश्च गन्धर्वोरगराक्षसाःअस्मिन्युद्धे सुसंयत्ता हनिष्यन्ति परस्परम्

devāsuramanuṣyāśca gandharvoragarākṣasāḥasminyuddhe susaṃyattā haniṣyanti parasparam

इति मत्वाब्रवीद्धर्मं परमेष्ठी प्रजापतिःवरुणाय प्रयच्छैतान्बद्ध्वा दैतेयदानवान्

iti matvābravīddharmaṃ parameṣṭhī prajāpatiḥvaruṇāya prayacchaitānbaddhvā daiteyadānavān

एवमुक्तस्ततो धर्मो नियोगात्परमेष्ठिनःवरुणाय ददौ सर्वान्बद्ध्वा दैतेयदानवान्

evamuktastato dharmo niyogātparameṣṭhinaḥvaruṇāya dadau sarvānbaddhvā daiteyadānavān

तान्बद्ध्वा धर्मपाशैश्च स्वैश्च पाशैर्जलेश्वरःवरुणः सागरे यत्तो नित्यं रक्षति दानवान्

tānbaddhvā dharmapāśaiśca svaiśca pāśairjaleśvaraḥvaruṇaḥ sāgare yatto nityaṃ rakṣati dānavān

तथा दुर्योधनं कर्णं शकुनिं चापि सौबलम्बद्ध्वा दुःशासनं चापि पाण्डवेभ्यः प्रयच्छत

tathā duryodhanaṃ karṇaṃ śakuniṃ cāpi saubalambaddhvā duḥśāsanaṃ cāpi pāṇḍavebhyaḥ prayacchata

त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्

tyajetkulārthe puruṣaṃ grāmasyārthe kulaṃ tyajetgrāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet

राजन्दुर्योधनं बद्ध्वा ततः संशाम्य पाण्डवैःत्वत्कृते न विनश्येयुः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ

rājanduryodhanaṃ baddhvā tataḥ saṃśāmya pāṇḍavaiḥtvatkṛte na vinaśyeyuḥ kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha