Parva.Adhyaya 5.146

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

भीष्मेणोक्ते ततो द्रोणो दुर्योधनमभाषतमध्ये नृपाणां भद्रं ते वचनं वचनक्षमः

bhīṣmeṇokte tato droṇo duryodhanamabhāṣatamadhye nṛpāṇāṃ bhadraṃ te vacanaṃ vacanakṣamaḥ

प्रातीपः शंतनुस्तात कुलस्यार्थे यथोत्थितःतथा देवव्रतो भीष्मः कुलस्यार्थे स्थितोऽभवत्

prātīpaḥ śaṃtanustāta kulasyārthe yathotthitaḥtathā devavrato bhīṣmaḥ kulasyārthe sthito'bhavat

ततः पाण्डुर्नरपतिः सत्यसंधो जितेन्द्रियःराजा कुरूणां धर्मात्मा सुव्रतः सुसमाहितः

tataḥ pāṇḍurnarapatiḥ satyasaṃdho jitendriyaḥrājā kurūṇāṃ dharmātmā suvrataḥ susamāhitaḥ

ज्येष्ठाय राज्यमददाद्धृतराष्ट्राय धीमतेयवीयसस्तथा क्षत्तुः कुरुवंशविवर्धनः

jyeṣṭhāya rājyamadadāddhṛtarāṣṭrāya dhīmateyavīyasastathā kṣattuḥ kuruvaṃśavivardhanaḥ

ततः सिंहासने राजन्स्थापयित्वैनमच्युतम्वनं जगाम कौरव्यो भार्याभ्यां सहितोऽनघ

tataḥ siṃhāsane rājansthāpayitvainamacyutamvanaṃ jagāma kauravyo bhāryābhyāṃ sahito'nagha

नीचैः स्थित्वा तु विदुर उपास्ते स्म विनीतवत्प्रेष्यवत्पुरुषव्याघ्रो वालव्यजनमुत्क्षिपन्

nīcaiḥ sthitvā tu vidura upāste sma vinītavatpreṣyavatpuruṣavyāghro vālavyajanamutkṣipan

ततः सर्वाः प्रजास्तात धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्अन्वपद्यन्त विधिवद्यथा पाण्डुं नराधिपम्

tataḥ sarvāḥ prajāstāta dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaramanvapadyanta vidhivadyathā pāṇḍuṃ narādhipam

विसृज्य धृतराष्ट्राय राज्यं स विदुराय चचचार पृथिवीं पाण्डुः सर्वां परपुरंजयः

visṛjya dhṛtarāṣṭrāya rājyaṃ sa vidurāya cacacāra pṛthivīṃ pāṇḍuḥ sarvāṃ parapuraṃjayaḥ

कोशसंजनने दाने भृत्यानां चान्ववेक्षणेभरणे चैव सर्वस्य विदुरः सत्यसंगरः

kośasaṃjanane dāne bhṛtyānāṃ cānvavekṣaṇebharaṇe caiva sarvasya viduraḥ satyasaṃgaraḥ

संधिविग्रहसंयुक्तो राज्ञः संवाहनक्रियाःअवैक्षत महातेजा भीष्मः परपुरंजयः

saṃdhivigrahasaṃyukto rājñaḥ saṃvāhanakriyāḥavaikṣata mahātejā bhīṣmaḥ parapuraṃjayaḥ

सिंहासनस्थो नृपतिर्धृतराष्ट्रो महाबलःअन्वास्यमानः सततं विदुरेण महात्मना

siṃhāsanastho nṛpatirdhṛtarāṣṭro mahābalaḥanvāsyamānaḥ satataṃ vidureṇa mahātmanā

कथं तस्य कुले जातः कुलभेदं व्यवस्यसिसंभूय भ्रातृभिः सार्धं भुङ्क्ष्व भोगाञ्जनाधिप

kathaṃ tasya kule jātaḥ kulabhedaṃ vyavasyasisaṃbhūya bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ bhuṅkṣva bhogāñjanādhipa

ब्रवीम्यहं न कार्पण्यान्नार्थहेतोः कथंचनभीष्मेण दत्तमश्नामि न त्वया राजसत्तम

bravīmyahaṃ na kārpaṇyānnārthahetoḥ kathaṃcanabhīṣmeṇa dattamaśnāmi na tvayā rājasattama

नाहं त्वत्तोऽभिकाङ्क्षिष्ये वृत्त्युपायं जनाधिपयतो भीष्मस्ततो द्रोणो यद्भीष्मस्त्वाह तत्कुरु

nāhaṃ tvatto'bhikāṅkṣiṣye vṛttyupāyaṃ janādhipayato bhīṣmastato droṇo yadbhīṣmastvāha tatkuru

दीयतां पाण्डुपुत्रेभ्यो राज्यार्धमरिकर्शनसममाचार्यकं तात तव तेषां च मे सदा

dīyatāṃ pāṇḍuputrebhyo rājyārdhamarikarśanasamamācāryakaṃ tāta tava teṣāṃ ca me sadā

अश्वत्थामा यथा मह्यं तथा श्वेतहयो ममबहुना किं प्रलापेन यतो धर्मस्ततो जयः

aśvatthāmā yathā mahyaṃ tathā śvetahayo mamabahunā kiṃ pralāpena yato dharmastato jayaḥ

एवमुक्ते महाराज द्रोणेनामिततेजसाव्याजहार ततो वाक्यं विदुरः सत्यसंगरःपितुर्वदनमन्वीक्ष्य परिवृत्य च धर्मवित्

evamukte mahārāja droṇenāmitatejasāvyājahāra tato vākyaṃ viduraḥ satyasaṃgaraḥpiturvadanamanvīkṣya parivṛtya ca dharmavit

देवव्रत निबोधेदं वचनं मम भाषतःप्रनष्टः कौरवो वंशस्त्वयायं पुनरुद्धृतः

devavrata nibodhedaṃ vacanaṃ mama bhāṣataḥpranaṣṭaḥ kauravo vaṃśastvayāyaṃ punaruddhṛtaḥ

तन्मे विलपमानस्य वचनं समुपेक्षसेकोऽयं दुर्योधनो नाम कुलेऽस्मिन्कुलपांसनः

tanme vilapamānasya vacanaṃ samupekṣaseko'yaṃ duryodhano nāma kule'sminkulapāṃsanaḥ

यस्य लोभाभिभूतस्य मतिं समनुवर्तसेअनार्यस्याकृतज्ञस्य लोभोपहतचेतसःअतिक्रामति यः शास्त्रं पितुर्धर्मार्थदर्शिनः

yasya lobhābhibhūtasya matiṃ samanuvartaseanāryasyākṛtajñasya lobhopahatacetasaḥatikrāmati yaḥ śāstraṃ piturdharmārthadarśinaḥ

एते नश्यन्ति कुरवो दुर्योधनकृतेन वैयथा ते न प्रणश्येयुर्महाराज तथा कुरु

ete naśyanti kuravo duryodhanakṛtena vaiyathā te na praṇaśyeyurmahārāja tathā kuru

मां चैव धृतराष्ट्रं च पूर्वमेव महाद्युतेचित्रकार इवालेख्यं कृत्वा मा स्म विनाशयप्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा यथा संहरते तथा

māṃ caiva dhṛtarāṣṭraṃ ca pūrvameva mahādyutecitrakāra ivālekhyaṃ kṛtvā mā sma vināśayaprajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvā yathā saṃharate tathā

नोपेक्षस्व महाबाहो पश्यमानः कुलक्षयम्अथ तेऽद्य मतिर्नष्टा विनाशे प्रत्युपस्थितेवनं गच्छ मया सार्धं धृतराष्ट्रेण चैव ह

nopekṣasva mahābāho paśyamānaḥ kulakṣayamatha te'dya matirnaṣṭā vināśe pratyupasthitevanaṃ gaccha mayā sārdhaṃ dhṛtarāṣṭreṇa caiva ha

बद्ध्वा वा निकृतिप्रज्ञं धार्तराष्ट्रं सुदुर्मतिम्साध्विदं राज्यमद्यास्तु पाण्डवैरभिरक्षितम्

baddhvā vā nikṛtiprajñaṃ dhārtarāṣṭraṃ sudurmatimsādhvidaṃ rājyamadyāstu pāṇḍavairabhirakṣitam

प्रसीद राजशार्दूल विनाशो दृश्यते महान्पाण्डवानां कुरूणां च राज्ञां चामिततेजसाम्

prasīda rājaśārdūla vināśo dṛśyate mahānpāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca rājñāṃ cāmitatejasām

विररामैवमुक्त्वा तु विदुरो दीनमानसःप्रध्यायमानः स तदा निःश्वसंश्च पुनः पुनः

virarāmaivamuktvā tu viduro dīnamānasaḥpradhyāyamānaḥ sa tadā niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥ

ततोऽथ राज्ञः सुबलस्य पुत्री; धर्मार्थयुक्तं कुलनाशभीतादुर्योधनं पापमतिं नृशंसं; राज्ञां समक्षं सुतमाह कोपात्

tato'tha rājñaḥ subalasya putrī; dharmārthayuktaṃ kulanāśabhītāduryodhanaṃ pāpamatiṃ nṛśaṃsaṃ; rājñāṃ samakṣaṃ sutamāha kopāt

ये पार्थिवा राजसभां प्रविष्टा; ब्रह्मर्षयो ये च सभासदोऽन्येशृण्वन्तु वक्ष्यामि तवापराधं; पापस्य सामात्यपरिच्छदस्य

ye pārthivā rājasabhāṃ praviṣṭā; brahmarṣayo ye ca sabhāsado'nyeśṛṇvantu vakṣyāmi tavāparādhaṃ; pāpasya sāmātyaparicchadasya

राज्यं कुरूणामनुपूर्वभोग्यं; क्रमागतो नः कुलधर्म एषःत्वं पापबुद्धेऽतिनृशंसकर्म;न्राज्यं कुरूणामनयाद्विहंसि

rājyaṃ kurūṇāmanupūrvabhogyaṃ; kramāgato naḥ kuladharma eṣaḥtvaṃ pāpabuddhe'tinṛśaṃsakarma;nrājyaṃ kurūṇāmanayādvihaṃsi

राज्ये स्थितो धृतराष्ट्रो मनीषी; तस्यानुजो विदुरो दीर्घदर्शीएतावतिक्रम्य कथं नृपत्वं; दुर्योधन प्रार्थयसेऽद्य मोहात्

rājye sthito dhṛtarāṣṭro manīṣī; tasyānujo viduro dīrghadarśīetāvatikramya kathaṃ nṛpatvaṃ; duryodhana prārthayase'dya mohāt

राजा च क्षत्ता च महानुभावौ; भीष्मे स्थिते परवन्तौ भवेताम्अयं तु धर्मज्ञतया महात्मा; न राज्यकामो नृवरो नदीजः

rājā ca kṣattā ca mahānubhāvau; bhīṣme sthite paravantau bhavetāmayaṃ tu dharmajñatayā mahātmā; na rājyakāmo nṛvaro nadījaḥ

राज्यं तु पाण्डोरिदमप्रधृष्यं; तस्याद्य पुत्राः प्रभवन्ति नान्येराज्यं तदेतन्निखिलं पाण्डवानां; पैतामहं पुत्रपौत्रानुगामि

rājyaṃ tu pāṇḍoridamapradhṛṣyaṃ; tasyādya putrāḥ prabhavanti nānyerājyaṃ tadetannikhilaṃ pāṇḍavānāṃ; paitāmahaṃ putrapautrānugāmi

यद्वै ब्रूते कुरुमुख्यो महात्मा; देवव्रतः सत्यसंधो मनीषीसर्वं तदस्माभिरहत्य धर्मं; ग्राह्यं स्वधर्मं परिपालयद्भिः

yadvai brūte kurumukhyo mahātmā; devavrataḥ satyasaṃdho manīṣīsarvaṃ tadasmābhirahatya dharmaṃ; grāhyaṃ svadharmaṃ paripālayadbhiḥ

अनुज्ञया चाथ महाव्रतस्य; ब्रूयान्नृपो यद्विदुरस्तथैवकार्यं भवेत्तत्सुहृद्भिर्नियुज्य; धर्मं पुरस्कृत्य सुदीर्घकालम्

anujñayā cātha mahāvratasya; brūyānnṛpo yadvidurastathaivakāryaṃ bhavettatsuhṛdbhirniyujya; dharmaṃ puraskṛtya sudīrghakālam

न्यायागतं राज्यमिदं कुरूणां; युधिष्ठिरः शास्तु वै धर्मपुत्रःप्रचोदितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा; पुरस्कृतः शांतनवेन चैव

nyāyāgataṃ rājyamidaṃ kurūṇāṃ; yudhiṣṭhiraḥ śāstu vai dharmaputraḥpracodito dhṛtarāṣṭreṇa rājñā; puraskṛtaḥ śāṃtanavena caiva