Parva.Adhyaya 5.152

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

व्युषितायां रजन्यां तु राजा दुर्योधनस्ततःव्यभजत्तान्यनीकानि दश चैकं च भारत

vyuṣitāyāṃ rajanyāṃ tu rājā duryodhanastataḥvyabhajattānyanīkāni daśa caikaṃ ca bhārata

नरहस्तिरथाश्वानां सारं मध्यं च फल्गु चसर्वेष्वेतेष्वनीकेषु संदिदेश महीपतिः

narahastirathāśvānāṃ sāraṃ madhyaṃ ca phalgu casarveṣveteṣvanīkeṣu saṃdideśa mahīpatiḥ

सानुकर्षाः सतूणीराः सवरूथाः सतोमराःसोपासङ्गाः सशक्तीकाः सनिषङ्गाः सपोथिकाः

sānukarṣāḥ satūṇīrāḥ savarūthāḥ satomarāḥsopāsaṅgāḥ saśaktīkāḥ saniṣaṅgāḥ sapothikāḥ

सध्वजाः सपताकाश्च सशरासनतोमराःरज्जुभिश्च विचित्राभिः सपाशाः सपरिस्तराः

sadhvajāḥ sapatākāśca saśarāsanatomarāḥrajjubhiśca vicitrābhiḥ sapāśāḥ saparistarāḥ

सकचग्रहविक्षेपाः सतैलगुडवालुकाःसाशीविषघटाः सर्वे ससर्जरसपांसवः

sakacagrahavikṣepāḥ satailaguḍavālukāḥsāśīviṣaghaṭāḥ sarve sasarjarasapāṃsavaḥ

सघण्टाफलकाः सर्वे वासीवृक्षादनान्विताःव्याघ्रचर्मपरीवारा वृताश्च द्वीपिचर्मभिः

saghaṇṭāphalakāḥ sarve vāsīvṛkṣādanānvitāḥvyāghracarmaparīvārā vṛtāśca dvīpicarmabhiḥ

सवस्तयः सशृङ्गाश्च सप्रासविविधायुधाःसकुठाराः सकुद्दालाः सतैलक्षौमसर्पिषः

savastayaḥ saśṛṅgāśca saprāsavividhāyudhāḥsakuṭhārāḥ sakuddālāḥ satailakṣaumasarpiṣaḥ

चित्रानीकाः सुवपुषो ज्वलिता इव पावकाःतथा कवचिनः शूराः शस्त्रेषु कृतनिश्रमाः

citrānīkāḥ suvapuṣo jvalitā iva pāvakāḥtathā kavacinaḥ śūrāḥ śastreṣu kṛtaniśramāḥ

कुलीना हययोनिज्ञाः सारथ्ये विनिवेशिताःबद्धारिष्टा बद्धकक्ष्या बद्धध्वजपताकिनः

kulīnā hayayonijñāḥ sārathye viniveśitāḥbaddhāriṣṭā baddhakakṣyā baddhadhvajapatākinaḥ

चतुर्युजो रथाः सर्वे सर्वे शस्त्रसमायुताःसंहृष्टवाहनाः सर्वे सर्वे शतशरासनाः

caturyujo rathāḥ sarve sarve śastrasamāyutāḥsaṃhṛṣṭavāhanāḥ sarve sarve śataśarāsanāḥ

धुर्ययोर्हययोरेकस्तथान्यौ पार्ष्णिसारथीतौ चापि रथिनां श्रेष्ठौ रथी च हयवित्तथा

dhuryayorhayayorekastathānyau pārṣṇisārathītau cāpi rathināṃ śreṣṭhau rathī ca hayavittathā

नगराणीव गुप्तानि दुरादेयानि शत्रुभिःआसन्रथसहस्राणि हेममालीनि सर्वशः

nagarāṇīva guptāni durādeyāni śatrubhiḥāsanrathasahasrāṇi hemamālīni sarvaśaḥ

यथा रथास्तथा नागा बद्धकक्ष्याः स्वलंकृताःबभूवुः सप्त पुरुषा रत्नवन्त इवाद्रयः

yathā rathāstathā nāgā baddhakakṣyāḥ svalaṃkṛtāḥbabhūvuḥ sapta puruṣā ratnavanta ivādrayaḥ

द्वावङ्कुशधरौ तेषु द्वावुत्तमधनुर्धरौद्वौ वरासिधरौ राजन्नेकः शक्तिपताकधृक्

dvāvaṅkuśadharau teṣu dvāvuttamadhanurdharaudvau varāsidharau rājannekaḥ śaktipatākadhṛk

गजैर्मत्तैः समाकीर्णं सवर्मायुधकोशकैःतद्बभूव बलं राजन्कौरव्यस्य सहस्रशः

gajairmattaiḥ samākīrṇaṃ savarmāyudhakośakaiḥtadbabhūva balaṃ rājankauravyasya sahasraśaḥ

विचित्रकवचामुक्तैः सपताकैः स्वलंकृतैःसादिभिश्चोपसंपन्ना आसन्नयुतशो हयाः

vicitrakavacāmuktaiḥ sapatākaiḥ svalaṃkṛtaiḥsādibhiścopasaṃpannā āsannayutaśo hayāḥ

सुसंग्राहाः सुसंतोषा हेमभाण्डपरिच्छदाःअनेकशतसाहस्रास्ते च सादिवशे स्थिताः

susaṃgrāhāḥ susaṃtoṣā hemabhāṇḍaparicchadāḥanekaśatasāhasrāste ca sādivaśe sthitāḥ

नानारूपविकाराश्च नानाकवचशस्त्रिणःपदातिनो नरास्तत्र बभूवुर्हेममालिनः

nānārūpavikārāśca nānākavacaśastriṇaḥpadātino narāstatra babhūvurhemamālinaḥ

रथस्यासन्दश गजा गजस्य दश वाजिनःनरा दश हयस्यासन्पादरक्षाः समन्ततः

rathasyāsandaśa gajā gajasya daśa vājinaḥnarā daśa hayasyāsanpādarakṣāḥ samantataḥ

रथस्य नागाः पञ्चाशन्नागस्यासञ्शतं हयाःहयस्य पुरुषाः सप्त भिन्नसंधानकारिणः

rathasya nāgāḥ pañcāśannāgasyāsañśataṃ hayāḥhayasya puruṣāḥ sapta bhinnasaṃdhānakāriṇaḥ

सेना पञ्चशतं नागा रथास्तावन्त एव चदशसेना च पृतना पृतना दशवाहिनी

senā pañcaśataṃ nāgā rathāstāvanta eva cadaśasenā ca pṛtanā pṛtanā daśavāhinī

वाहिनी पृतना सेना ध्वजिनी सादिनी चमूःअक्षौहिणीति पर्यायैर्निरुक्ताथ वरूथिनीएवं व्यूढान्यनीकानि कौरवेयेण धीमता

vāhinī pṛtanā senā dhvajinī sādinī camūḥakṣauhiṇīti paryāyairniruktātha varūthinīevaṃ vyūḍhānyanīkāni kauraveyeṇa dhīmatā

अक्षौहिण्यो दशैका च संख्याताः सप्त चैव हअक्षौहिण्यस्तु सप्तैव पाण्डवानामभूद्बलम्अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणामभूद्बलम्

akṣauhiṇyo daśaikā ca saṃkhyātāḥ sapta caiva haakṣauhiṇyastu saptaiva pāṇḍavānāmabhūdbalamakṣauhiṇyo daśaikā ca kauravāṇāmabhūdbalam

नराणां पञ्चपञ्चाशदेषा पत्तिर्विधीयतेसेनामुखं च तिस्रस्ता गुल्म इत्यभिसंज्ञितः

narāṇāṃ pañcapañcāśadeṣā pattirvidhīyatesenāmukhaṃ ca tisrastā gulma ityabhisaṃjñitaḥ

दश गुल्मा गणस्त्वासीद्गणास्त्वयुतशोऽभवन्दुर्योधनस्य सेनासु योत्स्यमानाः प्रहारिणः

daśa gulmā gaṇastvāsīdgaṇāstvayutaśo'bhavanduryodhanasya senāsu yotsyamānāḥ prahāriṇaḥ

तत्र दुर्योधनो राजा शूरान्बुद्धिमतो नरान्प्रसमीक्ष्य महाबाहुश्चक्रे सेनापतींस्तदा

tatra duryodhano rājā śūrānbuddhimato narānprasamīkṣya mahābāhuścakre senāpatīṃstadā

पृथगक्षौहिणीनां च प्रणेतॄन्नरसत्तमान्विधिपूर्वं समानीय पार्थिवानभ्यषेचयत्

pṛthagakṣauhiṇīnāṃ ca praṇetṝnnarasattamānvidhipūrvaṃ samānīya pārthivānabhyaṣecayat

कृपं द्रोणं च शल्यं च सैन्धवं च महारथम्सुदक्षिणं च काम्बोजं कृतवर्माणमेव च

kṛpaṃ droṇaṃ ca śalyaṃ ca saindhavaṃ ca mahārathamsudakṣiṇaṃ ca kāmbojaṃ kṛtavarmāṇameva ca

द्रोणपुत्रं च कर्णं च भूरिश्रवसमेव चशकुनिं सौबलं चैव बाह्लीकं च महारथम्

droṇaputraṃ ca karṇaṃ ca bhūriśravasameva caśakuniṃ saubalaṃ caiva bāhlīkaṃ ca mahāratham

दिवसे दिवसे तेषां प्रतिवेलं च भारतचक्रे स विविधाः संज्ञाः प्रत्यक्षं च पुनः पुनः

divase divase teṣāṃ prativelaṃ ca bhāratacakre sa vividhāḥ saṃjñāḥ pratyakṣaṃ ca punaḥ punaḥ

तथा विनियताः सर्वे ये च तेषां पदानुगाःबभूवुः सैनिका राजन्राज्ञः प्रियचिकीर्षवः

tathā viniyatāḥ sarve ye ca teṣāṃ padānugāḥbabhūvuḥ sainikā rājanrājñaḥ priyacikīrṣavaḥ