Parva.Adhyaya 5.153

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः शांतनवं भीष्मं प्राञ्जलिर्धृतराष्ट्रजःसह सर्वैर्महीपालैरिदं वचनमब्रवीत्

tataḥ śāṃtanavaṃ bhīṣmaṃ prāñjalirdhṛtarāṣṭrajaḥsaha sarvairmahīpālairidaṃ vacanamabravīt

ऋते सेनाप्रणेतारं पृतना सुमहत्यपिदीर्यते युद्धमासाद्य पिपीलिकपुटं यथा

ṛte senāpraṇetāraṃ pṛtanā sumahatyapidīryate yuddhamāsādya pipīlikapuṭaṃ yathā

न हि जातु द्वयोर्बुद्धिः समा भवति कर्हिचित्शौर्यं च नाम नेतॄणां स्पर्धते च परस्परम्

na hi jātu dvayorbuddhiḥ samā bhavati karhicitśauryaṃ ca nāma netṝṇāṃ spardhate ca parasparam

श्रूयते च महाप्राज्ञ हैहयानमितौजसःअभ्ययुर्ब्राह्मणाः सर्वे समुच्छ्रितकुशध्वजाः

śrūyate ca mahāprājña haihayānamitaujasaḥabhyayurbrāhmaṇāḥ sarve samucchritakuśadhvajāḥ

तानन्वयुस्तदा वैश्याः शूद्राश्चैव पितामहएकतस्तु त्रयो वर्णा एकतः क्षत्रियर्षभाः

tānanvayustadā vaiśyāḥ śūdrāścaiva pitāmahaekatastu trayo varṇā ekataḥ kṣatriyarṣabhāḥ

ते स्म युद्धेष्वभज्यन्त त्रयो वर्णाः पुनः पुनःक्षत्रियास्तु जयन्त्येव बहुलं चैकतो बलम्

te sma yuddheṣvabhajyanta trayo varṇāḥ punaḥ punaḥkṣatriyāstu jayantyeva bahulaṃ caikato balam

ततस्ते क्षत्रियानेव पप्रच्छुर्द्विजसत्तमाःतेभ्यः शशंसुर्धर्मज्ञा याथातथ्यं पितामह

tataste kṣatriyāneva papracchurdvijasattamāḥtebhyaḥ śaśaṃsurdharmajñā yāthātathyaṃ pitāmaha

वयमेकस्य शृणुमो महाबुद्धिमतो रणेभवन्तस्तु पृथक्सर्वे स्वबुद्धिवशवर्तिनः

vayamekasya śṛṇumo mahābuddhimato raṇebhavantastu pṛthaksarve svabuddhivaśavartinaḥ

ततस्ते ब्राह्मणाश्चक्रुरेकं सेनापतिं द्विजम्नयेषु कुशलं शूरमजयन्क्षत्रियांस्ततः

tataste brāhmaṇāścakrurekaṃ senāpatiṃ dvijamnayeṣu kuśalaṃ śūramajayankṣatriyāṃstataḥ

एवं ये कुशलं शूरं हिते स्थितमकल्मषम्सेनापतिं प्रकुर्वन्ति ते जयन्ति रणे रिपून्

evaṃ ye kuśalaṃ śūraṃ hite sthitamakalmaṣamsenāpatiṃ prakurvanti te jayanti raṇe ripūn

भवानुशनसा तुल्यो हितैषी च सदा ममअसंहार्यः स्थितो धर्मे स नः सेनापतिर्भव

bhavānuśanasā tulyo hitaiṣī ca sadā mamaasaṃhāryaḥ sthito dharme sa naḥ senāpatirbhava

रश्मीवतामिवादित्यो वीरुधामिव चन्द्रमाःकुबेर इव यक्षाणां मरुतामिव वासवः

raśmīvatāmivādityo vīrudhāmiva candramāḥkubera iva yakṣāṇāṃ marutāmiva vāsavaḥ

पर्वतानां यथा मेरुः सुपर्णः पततामिवकुमार इव भूतानां वसूनामिव हव्यवाट्

parvatānāṃ yathā meruḥ suparṇaḥ patatāmivakumāra iva bhūtānāṃ vasūnāmiva havyavāṭ

भवता हि वयं गुप्ताः शक्रेणेव दिवौकसःअनाधृष्या भविष्यामस्त्रिदशानामपि ध्रुवम्

bhavatā hi vayaṃ guptāḥ śakreṇeva divaukasaḥanādhṛṣyā bhaviṣyāmastridaśānāmapi dhruvam

प्रयातु नो भवानग्रे देवानामिव पावकिःवयं त्वामनुयास्यामः सौरभेया इवर्षभम्

prayātu no bhavānagre devānāmiva pāvakiḥvayaṃ tvāmanuyāsyāmaḥ saurabheyā ivarṣabham

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारतयथैव हि भवन्तो मे तथैव मम पाण्डवाः

evametanmahābāho yathā vadasi bhāratayathaiva hi bhavanto me tathaiva mama pāṇḍavāḥ

अपि चैव मया श्रेयो वाच्यं तेषां नराधिपयोद्धव्यं तु तवार्थाय यथा स समयः कृतः

api caiva mayā śreyo vācyaṃ teṣāṃ narādhipayoddhavyaṃ tu tavārthāya yathā sa samayaḥ kṛtaḥ

न तु पश्यामि योद्धारमात्मनः सदृशं भुविऋते तस्मान्नरव्याघ्रात्कुन्तीपुत्राद्धनंजयात्

na tu paśyāmi yoddhāramātmanaḥ sadṛśaṃ bhuviṛte tasmānnaravyāghrātkuntīputrāddhanaṃjayāt

स हि वेद महाबाहुर्दिव्यान्यस्त्राणि सर्वशःन तु मां विवृतो युद्धे जातु युध्येत पाण्डवः

sa hi veda mahābāhurdivyānyastrāṇi sarvaśaḥna tu māṃ vivṛto yuddhe jātu yudhyeta pāṇḍavaḥ

अहं स च क्षणेनैव निर्मनुष्यमिदं जगत्कुर्यां शस्त्रबलेनैव ससुरासुरराक्षसम्

ahaṃ sa ca kṣaṇenaiva nirmanuṣyamidaṃ jagatkuryāṃ śastrabalenaiva sasurāsurarākṣasam

न त्वेवोत्सादनीया मे पाण्डोः पुत्रा नराधिपतस्माद्योधान्हनिष्यामि प्रयोगेणायुतं सदा

na tvevotsādanīyā me pāṇḍoḥ putrā narādhipatasmādyodhānhaniṣyāmi prayogeṇāyutaṃ sadā

एवमेषां करिष्यामि निधनं कुरुनन्दनन चेत्ते मां हनिष्यन्ति पूर्वमेव समागमे

evameṣāṃ kariṣyāmi nidhanaṃ kurunandanana cette māṃ haniṣyanti pūrvameva samāgame

सेनापतिस्त्वहं राजन्समयेनापरेण तेभविष्यामि यथाकामं तन्मे श्रोतुमिहार्हसि

senāpatistvahaṃ rājansamayenāpareṇa tebhaviṣyāmi yathākāmaṃ tanme śrotumihārhasi

कर्णो वा युध्यतां पूर्वमहं वा पृथिवीपतेस्पर्धते हि सदात्यर्थं सूतपुत्रो मया रणे

karṇo vā yudhyatāṃ pūrvamahaṃ vā pṛthivīpatespardhate hi sadātyarthaṃ sūtaputro mayā raṇe

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

नाहं जीवति गाङ्गेये योत्स्ये राजन्कथंचनहते भीष्मे तु योत्स्यामि सह गाण्डीवधन्वना

nāhaṃ jīvati gāṅgeye yotsye rājankathaṃcanahate bhīṣme tu yotsyāmi saha gāṇḍīvadhanvanā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः सेनापतिं चक्रे विधिवद्भूरिदक्षिणम्धृतराष्ट्रात्मजो भीष्मं सोऽभिषिक्तो व्यरोचत

tataḥ senāpatiṃ cakre vidhivadbhūridakṣiṇamdhṛtarāṣṭrātmajo bhīṣmaṃ so'bhiṣikto vyarocata

ततो भेरीश्च शङ्खांश्च शतशश्चैव पुष्करान्वादयामासुरव्यग्राः पुरुषा राजशासनात्

tato bherīśca śaṅkhāṃśca śataśaścaiva puṣkarānvādayāmāsuravyagrāḥ puruṣā rājaśāsanāt

सिंहनादाश्च विविधा वाहनानां च निस्वनाःप्रादुरासन्ननभ्रे च वर्षं रुधिरकर्दमम्

siṃhanādāśca vividhā vāhanānāṃ ca nisvanāḥprādurāsannanabhre ca varṣaṃ rudhirakardamam

निर्घाताः पृथिवीकम्पा गजबृंहितनिस्वनाःआसंश्च सर्वयोधानां पातयन्तो मनांस्युत

nirghātāḥ pṛthivīkampā gajabṛṃhitanisvanāḥāsaṃśca sarvayodhānāṃ pātayanto manāṃsyuta

वाचश्चाप्यशरीरिण्यो दिवश्चोल्काः प्रपेदिरेशिवाश्च भयवेदिन्यो नेदुर्दीप्तस्वरा भृशम्

vācaścāpyaśarīriṇyo divaścolkāḥ prapedireśivāśca bhayavedinyo nedurdīptasvarā bhṛśam

सेनापत्ये यदा राजा गाङ्गेयमभिषिक्तवान्तदैतान्युग्ररूपाणि अभवञ्शतशो नृप

senāpatye yadā rājā gāṅgeyamabhiṣiktavāntadaitānyugrarūpāṇi abhavañśataśo nṛpa

ततः सेनापतिं कृत्वा भीष्मं परबलार्दनम्वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्निष्कैर्गोभिश्च भूरिशः

tataḥ senāpatiṃ kṛtvā bhīṣmaṃ parabalārdanamvācayitvā dvijaśreṣṭhānniṣkairgobhiśca bhūriśaḥ

वर्धमानो जयाशीर्भिर्निर्ययौ सैनिकैर्वृतःआपगेयं पुरस्कृत्य भ्रातृभिः सहितस्तदास्कन्धावारेण महता कुरुक्षेत्रं जगाम ह

vardhamāno jayāśīrbhirniryayau sainikairvṛtaḥāpageyaṃ puraskṛtya bhrātṛbhiḥ sahitastadāskandhāvāreṇa mahatā kurukṣetraṃ jagāma ha

परिक्रम्य कुरुक्षेत्रं कर्णेन सह कौरवःशिबिरं मापयामास समे देशे नराधिपः

parikramya kurukṣetraṃ karṇena saha kauravaḥśibiraṃ māpayāmāsa same deśe narādhipaḥ

मधुरानूषरे देशे प्रभूतयवसेन्धनेयथैव हास्तिनपुरं तद्वच्छिबिरमाबभौ

madhurānūṣare deśe prabhūtayavasendhaneyathaiva hāstinapuraṃ tadvacchibiramābabhau