Parva.Adhyaya 5.164

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

शकुनिर्मातुलस्तेऽसौ रथ एको नराधिपप्रसज्य पाण्डवैर्वैरं योत्स्यते नात्र संशयः

śakunirmātulaste'sau ratha eko narādhipaprasajya pāṇḍavairvairaṃ yotsyate nātra saṃśayaḥ

एतस्य सैन्या दुर्धर्षाः समरेऽप्रतियायिनःविकृतायुधभूयिष्ठा वायुवेगसमा जवे

etasya sainyā durdharṣāḥ samare'pratiyāyinaḥvikṛtāyudhabhūyiṣṭhā vāyuvegasamā jave

द्रोणपुत्रो महेष्वासः सर्वेषामति धन्विनाम्समरे चित्रयोधी च दृढास्त्रश्च महारथः

droṇaputro maheṣvāsaḥ sarveṣāmati dhanvināmsamare citrayodhī ca dṛḍhāstraśca mahārathaḥ

एतस्य हि महाराज यथा गाण्डीवधन्वनःशरासनाद्विनिर्मुक्ताः संसक्ता यान्ति सायकाः

etasya hi mahārāja yathā gāṇḍīvadhanvanaḥśarāsanādvinirmuktāḥ saṃsaktā yānti sāyakāḥ

नैष शक्यो मया वीरः संख्यातुं रथसत्तमःनिर्दहेदपि लोकांस्त्रीनिच्छन्नेष महायशाः

naiṣa śakyo mayā vīraḥ saṃkhyātuṃ rathasattamaḥnirdahedapi lokāṃstrīnicchanneṣa mahāyaśāḥ

क्रोधस्तेजश्च तपसा संभृतोऽऽश्रमवासिनाद्रोणेनानुगृहीतश्च दिव्यैरस्त्रैरुदारधीः

krodhastejaśca tapasā saṃbhṛto''śramavāsinādroṇenānugṛhītaśca divyairastrairudāradhīḥ

दोषस्त्वस्य महानेको येनैष भरतर्षभन मे रथो नातिरथो मतः पार्थिवसत्तम

doṣastvasya mahāneko yenaiṣa bharatarṣabhana me ratho nātiratho mataḥ pārthivasattama

जीवितं प्रियमत्यर्थमायुष्कामः सदा द्विजःन ह्यस्य सदृशः कश्चिदुभयोः सेनयोरपि

jīvitaṃ priyamatyarthamāyuṣkāmaḥ sadā dvijaḥna hyasya sadṛśaḥ kaścidubhayoḥ senayorapi

हन्यादेकरथेनैव देवानामपि वाहिनीम्वपुष्मांस्तलघोषेण स्फोटयेदपि पर्वतान्

hanyādekarathenaiva devānāmapi vāhinīmvapuṣmāṃstalaghoṣeṇa sphoṭayedapi parvatān

असंख्येयगुणो वीरः प्रहर्ता दारुणद्युतिःदण्डपाणिरिवासह्यः कालवत्प्रचरिष्यति

asaṃkhyeyaguṇo vīraḥ prahartā dāruṇadyutiḥdaṇḍapāṇirivāsahyaḥ kālavatpracariṣyati

युगान्ताग्निसमः क्रोधे सिंहग्रीवो महामतिःएष भारत युद्धस्य पृष्ठं संशमयिष्यति

yugāntāgnisamaḥ krodhe siṃhagrīvo mahāmatiḥeṣa bhārata yuddhasya pṛṣṭhaṃ saṃśamayiṣyati

पिता त्वस्य महातेजा वृद्धोऽपि युवभिर्वरःरणे कर्म महत्कर्ता तत्र मे नास्ति संशयः

pitā tvasya mahātejā vṛddho'pi yuvabhirvaraḥraṇe karma mahatkartā tatra me nāsti saṃśayaḥ

अस्त्रवेगानिलोद्धूतः सेनाकक्षेन्धनोत्थितःपाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि प्रधक्ष्यति जये धृतः

astravegāniloddhūtaḥ senākakṣendhanotthitaḥpāṇḍuputrasya sainyāni pradhakṣyati jaye dhṛtaḥ

रथयूथपयूथानां यूथपः स नरर्षभःभारद्वाजात्मजः कर्ता कर्म तीव्रं हिताय वः

rathayūthapayūthānāṃ yūthapaḥ sa nararṣabhaḥbhāradvājātmajaḥ kartā karma tīvraṃ hitāya vaḥ

सर्वमूर्धाभिषिक्तानामाचार्यः स्थविरो गुरुःगच्छेदन्तं सृञ्जयानां प्रियस्त्वस्य धनंजयः

sarvamūrdhābhiṣiktānāmācāryaḥ sthaviro guruḥgacchedantaṃ sṛñjayānāṃ priyastvasya dhanaṃjayaḥ

नैष जातु महेष्वासः पार्थमक्लिष्टकारिणम्हन्यादाचार्यकं दीप्तं संस्मृत्य गुणनिर्जितम्

naiṣa jātu maheṣvāsaḥ pārthamakliṣṭakāriṇamhanyādācāryakaṃ dīptaṃ saṃsmṛtya guṇanirjitam

श्लाघत्येष सदा वीरः पार्थस्य गुणविस्तरैःपुत्रादभ्यधिकं चैव भारद्वाजोऽनुपश्यति

ślāghatyeṣa sadā vīraḥ pārthasya guṇavistaraiḥputrādabhyadhikaṃ caiva bhāradvājo'nupaśyati

हन्यादेकरथेनैव देवगन्धर्वदानवान्एकीभूतानपि रणे दिव्यैरस्त्रैः प्रतापवान्

hanyādekarathenaiva devagandharvadānavānekībhūtānapi raṇe divyairastraiḥ pratāpavān

पौरवो राजशार्दूलस्तव राजन्महारथःमतो मम रथो वीर परवीररथारुजः

pauravo rājaśārdūlastava rājanmahārathaḥmato mama ratho vīra paravīrarathārujaḥ

स्वेन सैन्येन सहितः प्रतपञ्शत्रुवाहिनीम्प्रधक्ष्यति स पाञ्चालान्कक्षं कृष्णगतिर्यथा

svena sainyena sahitaḥ pratapañśatruvāhinīmpradhakṣyati sa pāñcālānkakṣaṃ kṛṣṇagatiryathā

सत्यव्रतो रथवरो राजपुत्रो महारथःतव राजन्रिपुबले कालवत्प्रचरिष्यति

satyavrato rathavaro rājaputro mahārathaḥtava rājanripubale kālavatpracariṣyati

एतस्य योधा राजेन्द्र विचित्रकवचायुधाःविचरिष्यन्ति संग्रामे निघ्नन्तः शात्रवांस्तव

etasya yodhā rājendra vicitrakavacāyudhāḥvicariṣyanti saṃgrāme nighnantaḥ śātravāṃstava

वृषसेनो रथाग्र्यस्ते कर्णपुत्रो महारथःप्रधक्ष्यति रिपूणां ते बलानि बलिनां वरः

vṛṣaseno rathāgryaste karṇaputro mahārathaḥpradhakṣyati ripūṇāṃ te balāni balināṃ varaḥ

जलसंधो महातेजा राजन्रथवरस्तवत्यक्ष्यते समरे प्राणान्मागधः परवीरहा

jalasaṃdho mahātejā rājanrathavarastavatyakṣyate samare prāṇānmāgadhaḥ paravīrahā

एष योत्स्यति संग्रामे गजस्कन्धविशारदःरथेन वा महाबाहुः क्षपयञ्शत्रुवाहिनीम्

eṣa yotsyati saṃgrāme gajaskandhaviśāradaḥrathena vā mahābāhuḥ kṣapayañśatruvāhinīm

रथ एष महाराज मतो मम नरर्षभःत्वदर्थे त्यक्ष्यति प्राणान्सह सैन्यो महारणे

ratha eṣa mahārāja mato mama nararṣabhaḥtvadarthe tyakṣyati prāṇānsaha sainyo mahāraṇe

एष विक्रान्तयोधी च चित्रयोधी च संगरेवीतभीश्चापि ते राजञ्शात्रवैः सह योत्स्यते

eṣa vikrāntayodhī ca citrayodhī ca saṃgarevītabhīścāpi te rājañśātravaiḥ saha yotsyate

बाह्लीकोऽतिरथश्चैव समरे चानिवर्तितामम राजन्मतो युद्धे शूरो वैवस्वतोपमः

bāhlīko'tirathaścaiva samare cānivartitāmama rājanmato yuddhe śūro vaivasvatopamaḥ

न ह्येष समरं प्राप्य निवर्तेत कथंचनयथा सततगो राजन्नाभिहत्य परान्रणे

na hyeṣa samaraṃ prāpya nivarteta kathaṃcanayathā satatago rājannābhihatya parānraṇe

सेनापतिर्महाराज सत्यवांस्ते महारथःरणेष्वद्भुतकर्मा च रथः पररथारुजः

senāpatirmahārāja satyavāṃste mahārathaḥraṇeṣvadbhutakarmā ca rathaḥ pararathārujaḥ

एतस्य समरं दृष्ट्वा न व्यथास्ति कथंचनउत्स्मयन्नभ्युपैत्येष परान्रथपथे स्थितान्

etasya samaraṃ dṛṣṭvā na vyathāsti kathaṃcanautsmayannabhyupaityeṣa parānrathapathe sthitān

एष चारिषु विक्रान्तः कर्म सत्पुरुषोचितम्कर्ता विमर्दे सुमहत्त्वदर्थे पुरुषोत्तमः

eṣa cāriṣu vikrāntaḥ karma satpuruṣocitamkartā vimarde sumahattvadarthe puruṣottamaḥ

अलायुधो राक्षसेन्द्रः क्रूरकर्मा महाबलःहनिष्यति परान्राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन्

alāyudho rākṣasendraḥ krūrakarmā mahābalaḥhaniṣyati parānrājanpūrvavairamanusmaran

एष राक्षससैन्यानां सर्वेषां रथसत्तमःमायावी दृढवैरश्च समरे विचरिष्यति

eṣa rākṣasasainyānāṃ sarveṣāṃ rathasattamaḥmāyāvī dṛḍhavairaśca samare vicariṣyati

प्राग्ज्योतिषाधिपो वीरो भगदत्तः प्रतापवान्गजाङ्कुशधरश्रेष्ठो रथे चैव विशारदः

prāgjyotiṣādhipo vīro bhagadattaḥ pratāpavāngajāṅkuśadharaśreṣṭho rathe caiva viśāradaḥ

एतेन युद्धमभवत्पुरा गाण्डीवधन्वनःदिवसान्सुबहून्राजन्नुभयोर्जयगृद्धिनोः

etena yuddhamabhavatpurā gāṇḍīvadhanvanaḥdivasānsubahūnrājannubhayorjayagṛddhinoḥ

ततः सखायं गान्धारे मानयन्पाकशासनम्अकरोत्संविदं तेन पाण्डवेन महात्मना

tataḥ sakhāyaṃ gāndhāre mānayanpākaśāsanamakarotsaṃvidaṃ tena pāṇḍavena mahātmanā

एष योत्स्यति संग्रामे गजस्कन्धविशारदःऐरावतगतो राजा देवानामिव वासवः

eṣa yotsyati saṃgrāme gajaskandhaviśāradaḥairāvatagato rājā devānāmiva vāsavaḥ