Parva.Adhyaya 5.165

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अचलो वृषकश्चैव भ्रातरौ सहितावुभौरथौ तव दुराधर्षौ शत्रून्विध्वंसयिष्यतः

acalo vṛṣakaścaiva bhrātarau sahitāvubhaurathau tava durādharṣau śatrūnvidhvaṃsayiṣyataḥ

बलवन्तौ नरव्याघ्रौ दृढक्रोधौ प्रहारिणौगान्धारमुख्यौ तरुणौ दर्शनीयौ महाबलौ

balavantau naravyāghrau dṛḍhakrodhau prahāriṇaugāndhāramukhyau taruṇau darśanīyau mahābalau

सखा ते दयितो नित्यं य एष रणकर्कशःप्रोत्साहयति राजंस्त्वां विग्रहे पाण्डवैः सह

sakhā te dayito nityaṃ ya eṣa raṇakarkaśaḥprotsāhayati rājaṃstvāṃ vigrahe pāṇḍavaiḥ saha

परुषः कत्थनो नीचः कर्णो वैकर्तनस्तवमन्त्री नेता च बन्धुश्च मानी चात्यन्तमुच्छ्रितः

paruṣaḥ katthano nīcaḥ karṇo vaikartanastavamantrī netā ca bandhuśca mānī cātyantamucchritaḥ

एष नैव रथः पूर्णो नाप्येवातिरथो नृपवियुक्तः कवचेनैष सहजेन विचेतनःकुण्डलाभ्यां च दिव्याभ्यां वियुक्तः सततं घृणी

eṣa naiva rathaḥ pūrṇo nāpyevātiratho nṛpaviyuktaḥ kavacenaiṣa sahajena vicetanaḥkuṇḍalābhyāṃ ca divyābhyāṃ viyuktaḥ satataṃ ghṛṇī

अभिशापाच्च रामस्य ब्राह्मणस्य च भाषणात्करणानां वियोगाच्च तेन मेऽर्धरथो मतःनैष फल्गुनमासाद्य पुनर्जीवन्विमोक्ष्यते

abhiśāpācca rāmasya brāhmaṇasya ca bhāṣaṇātkaraṇānāṃ viyogācca tena me'rdharatho mataḥnaiṣa phalgunamāsādya punarjīvanvimokṣyate

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्द्रोणः शस्त्रभृतां वरःएवमेतद्यथात्थ त्वं न मिथ्यास्तीति किंचन

tato'bravīnmahābāhurdroṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥevametadyathāttha tvaṃ na mithyāstīti kiṃcana

रणे रणेऽतिमानी च विमुखश्चैव दृश्यतेघृणी कर्णः प्रमादी च तेन मेऽर्धरथो मतः

raṇe raṇe'timānī ca vimukhaścaiva dṛśyateghṛṇī karṇaḥ pramādī ca tena me'rdharatho mataḥ

एतच्छ्रुत्वा तु राधेयः क्रोधादुत्फुल्ललोचनःउवाच भीष्मं राजेन्द्र तुदन्वाग्भिः प्रतोदवत्

etacchrutvā tu rādheyaḥ krodhādutphullalocanaḥuvāca bhīṣmaṃ rājendra tudanvāgbhiḥ pratodavat

पितामह यथेष्टं मां वाक्शरैरुपकृन्तसिअनागसं सदा द्वेषादेवमेव पदे पदेमर्षयामि च तत्सर्वं दुर्योधनकृतेन वै

pitāmaha yatheṣṭaṃ māṃ vākśarairupakṛntasianāgasaṃ sadā dveṣādevameva pade pademarṣayāmi ca tatsarvaṃ duryodhanakṛtena vai

त्वं तु मां मन्यसेऽशक्तं यथा कापुरुषं तथाभवानर्धरथो मह्यं मतो नास्त्यत्र संशयः

tvaṃ tu māṃ manyase'śaktaṃ yathā kāpuruṣaṃ tathābhavānardharatho mahyaṃ mato nāstyatra saṃśayaḥ

सर्वस्य जगतश्चैव गाङ्गेय न मृषा वदेकुरूणामहितो नित्यं न च राजावबुध्यते

sarvasya jagataścaiva gāṅgeya na mṛṣā vadekurūṇāmahito nityaṃ na ca rājāvabudhyate

को हि नाम समानेषु राजसूदात्तकर्मसुतेजोवधमिमं कुर्याद्विभेदयिषुराहवेयथा त्वं गुणनिर्देशादपराधं चिकीर्षसि

ko hi nāma samāneṣu rājasūdāttakarmasutejovadhamimaṃ kuryādvibhedayiṣurāhaveyathā tvaṃ guṇanirdeśādaparādhaṃ cikīrṣasi

न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिःमहारथत्वं संख्यातुं शक्यं क्षत्रस्य कौरव

na hāyanairna palitairna vittairna ca bandhubhiḥmahārathatvaṃ saṃkhyātuṃ śakyaṃ kṣatrasya kaurava

बलज्येष्ठं स्मृतं क्षत्रं मन्त्रज्येष्ठा द्विजातयःधनज्येष्ठाः स्मृता वैश्याः शूद्रास्तु वयसाधिकाः

balajyeṣṭhaṃ smṛtaṃ kṣatraṃ mantrajyeṣṭhā dvijātayaḥdhanajyeṣṭhāḥ smṛtā vaiśyāḥ śūdrāstu vayasādhikāḥ

यथेच्छकं स्वयंग्राहाद्रथानतिरथांस्तथाकामद्वेषसमायुक्तो मोहात्प्रकुरुते भवान्

yathecchakaṃ svayaṃgrāhādrathānatirathāṃstathākāmadveṣasamāyukto mohātprakurute bhavān

दुर्योधन महाबाहो साधु सम्यगवेक्ष्यताम्त्यज्यतां दुष्टभावोऽयं भीष्मः किल्बिषकृत्तव

duryodhana mahābāho sādhu samyagavekṣyatāmtyajyatāṃ duṣṭabhāvo'yaṃ bhīṣmaḥ kilbiṣakṛttava

भिन्ना हि सेना नृपते दुःसंधेया भवत्युतमौलापि पुरुषव्याघ्र किमु नाना समुत्थिता

bhinnā hi senā nṛpate duḥsaṃdheyā bhavatyutamaulāpi puruṣavyāghra kimu nānā samutthitā

एषां द्वैधं समुत्पन्नं योधानां युधि भारततेजोवधो नः क्रियते प्रत्यक्षेण विशेषतः

eṣāṃ dvaidhaṃ samutpannaṃ yodhānāṃ yudhi bhāratatejovadho naḥ kriyate pratyakṣeṇa viśeṣataḥ

रथानां क्व च विज्ञानं क्व च भीष्मोऽल्पचेतनःअहमावारयिष्यामि पाण्डवानामनीकिनीम्

rathānāṃ kva ca vijñānaṃ kva ca bhīṣmo'lpacetanaḥahamāvārayiṣyāmi pāṇḍavānāmanīkinīm

आसाद्य माममोघेषुं गमिष्यन्ति दिशो दशपाण्डवाः सहपञ्चालाः शार्दूलं वृषभा इव

āsādya māmamogheṣuṃ gamiṣyanti diśo daśapāṇḍavāḥ sahapañcālāḥ śārdūlaṃ vṛṣabhā iva

क्व च युद्धविमर्दो वा मन्त्राः सुव्याहृतानि वाक्व च भीष्मो गतवया मन्दात्मा कालमोहितः

kva ca yuddhavimardo vā mantrāḥ suvyāhṛtāni vākva ca bhīṣmo gatavayā mandātmā kālamohitaḥ

स्पर्धते हि सदा नित्यं सर्वेण जगता सहन चान्यं पुरुषं कंचिन्मन्यते मोघदर्शनः

spardhate hi sadā nityaṃ sarveṇa jagatā sahana cānyaṃ puruṣaṃ kaṃcinmanyate moghadarśanaḥ

श्रोतव्यं खलु वृद्धानामिति शास्त्रनिदर्शनम्न त्वेवाप्यतिवृद्धानां पुनर्बाला हि ते मताः

śrotavyaṃ khalu vṛddhānāmiti śāstranidarśanamna tvevāpyativṛddhānāṃ punarbālā hi te matāḥ

अहमेको हनिष्यामि पाण्डवान्नात्र संशयःसुयुद्धे राजशार्दूल यशो भीष्मं गमिष्यति

ahameko haniṣyāmi pāṇḍavānnātra saṃśayaḥsuyuddhe rājaśārdūla yaśo bhīṣmaṃ gamiṣyati

कृतः सेनापतिस्त्वेष त्वया भीष्मो नराधिपसेनापतिं गुणो गन्ता न तु योधान्कथंचन

kṛtaḥ senāpatistveṣa tvayā bhīṣmo narādhipasenāpatiṃ guṇo gantā na tu yodhānkathaṃcana

नाहं जीवति गाङ्गेये योत्स्ये राजन्कथंचनहते तु भीष्मे योधास्मि सर्वैरेव महारथैः

nāhaṃ jīvati gāṅgeye yotsye rājankathaṃcanahate tu bhīṣme yodhāsmi sarvaireva mahārathaiḥ