Parva.Adhyaya 5.174

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततस्ते तापसाः सर्वे कार्यवन्तोऽभवंस्तदातां कन्यां चिन्तयन्तो वै किं कार्यमिति धर्मिणः

tataste tāpasāḥ sarve kāryavanto'bhavaṃstadātāṃ kanyāṃ cintayanto vai kiṃ kāryamiti dharmiṇaḥ

केचिदाहुः पितुर्वेश्म नीयतामिति तापसाःकेचिदस्मदुपालम्भे मतिं चक्रुर्द्विजोत्तमाः

kecidāhuḥ piturveśma nīyatāmiti tāpasāḥkecidasmadupālambhe matiṃ cakrurdvijottamāḥ

केचिच्छाल्वपतिं गत्वा नियोज्यमिति मेनिरेनेति केचिद्व्यवस्यन्ति प्रत्याख्याता हि तेन सा

kecicchālvapatiṃ gatvā niyojyamiti menireneti kecidvyavasyanti pratyākhyātā hi tena sā

एवं गते किं नु शक्यं भद्रे कर्तुं मनीषिभिःपुनरूचुश्च ते सर्वे तापसाः संशितव्रताः

evaṃ gate kiṃ nu śakyaṃ bhadre kartuṃ manīṣibhiḥpunarūcuśca te sarve tāpasāḥ saṃśitavratāḥ

अलं प्रव्रजितेनेह भद्रे शृणु हितं वचःइतो गच्छस्व भद्रं ते पितुरेव निवेशनम्

alaṃ pravrajiteneha bhadre śṛṇu hitaṃ vacaḥito gacchasva bhadraṃ te pitureva niveśanam

प्रतिपत्स्यति राजा स पिता ते यदनन्तरम्तत्र वत्स्यसि कल्याणि सुखं सर्वगुणान्वितान च तेऽन्या गतिर्न्याय्या भवेद्भद्रे यथा पिता

pratipatsyati rājā sa pitā te yadanantaramtatra vatsyasi kalyāṇi sukhaṃ sarvaguṇānvitāna ca te'nyā gatirnyāyyā bhavedbhadre yathā pitā

पतिर्वापि गतिर्नार्याः पिता वा वरवर्णिनिगतिः पतिः समस्थाया विषमे तु पिता गतिः

patirvāpi gatirnāryāḥ pitā vā varavarṇinigatiḥ patiḥ samasthāyā viṣame tu pitā gatiḥ

प्रव्रज्या हि सुदुःखेयं सुकुमार्या विशेषतःराजपुत्र्याः प्रकृत्या च कुमार्यास्तव भामिनि

pravrajyā hi suduḥkheyaṃ sukumāryā viśeṣataḥrājaputryāḥ prakṛtyā ca kumāryāstava bhāmini

भद्रे दोषा हि विद्यन्ते बहवो वरवर्णिनिआश्रमे वै वसन्त्यास्ते न भवेयुः पितुर्गृहे

bhadre doṣā hi vidyante bahavo varavarṇiniāśrame vai vasantyāste na bhaveyuḥ piturgṛhe

ततस्तु तेऽब्रुवन्वाक्यं ब्राह्मणास्तां तपस्विनीम्त्वामिहैकाकिनीं दृष्ट्वा निर्जने गहने वनेप्रार्थयिष्यन्ति राजेन्द्रास्तस्मान्मैवं मनः कृथाः

tatastu te'bruvanvākyaṃ brāhmaṇāstāṃ tapasvinīmtvāmihaikākinīṃ dṛṣṭvā nirjane gahane vaneprārthayiṣyanti rājendrāstasmānmaivaṃ manaḥ kṛthāḥ

अम्बोवाचन शक्यं काशिनगरीं पुनर्गन्तुं पितुर्गृहान्अवज्ञाता भविष्यामि बान्धवानां न संशयः

ambovācana śakyaṃ kāśinagarīṃ punargantuṃ piturgṛhānavajñātā bhaviṣyāmi bāndhavānāṃ na saṃśayaḥ

उषिता ह्यन्यथा बाल्ये पितुर्वेश्मनि तापसाःनाहं गमिष्ये भद्रं वस्तत्र यत्र पिता ममतपस्तप्तुमभीप्सामि तापसैः परिपालिता

uṣitā hyanyathā bālye piturveśmani tāpasāḥnāhaṃ gamiṣye bhadraṃ vastatra yatra pitā mamatapastaptumabhīpsāmi tāpasaiḥ paripālitā

यथा परेऽपि मे लोके न स्यादेवं महात्ययःदौर्भाग्यं ब्राह्मणश्रेष्ठास्तस्मात्तप्स्याम्यहं तपः

yathā pare'pi me loke na syādevaṃ mahātyayaḥdaurbhāgyaṃ brāhmaṇaśreṣṭhāstasmāttapsyāmyahaṃ tapaḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्येवं तेषु विप्रेषु चिन्तयत्सु तथा तथाराजर्षिस्तद्वनं प्राप्तस्तपस्वी होत्रवाहनः

ityevaṃ teṣu vipreṣu cintayatsu tathā tathārājarṣistadvanaṃ prāptastapasvī hotravāhanaḥ

ततस्ते तापसाः सर्वे पूजयन्ति स्म तं नृपम्पूजाभिः स्वागताद्याभिरासनेनोदकेन च

tataste tāpasāḥ sarve pūjayanti sma taṃ nṛpampūjābhiḥ svāgatādyābhirāsanenodakena ca

तस्योपविष्टस्य ततो विश्रान्तस्योपशृण्वतःपुनरेव कथां चक्रुः कन्यां प्रति वनौकसः

tasyopaviṣṭasya tato viśrāntasyopaśṛṇvataḥpunareva kathāṃ cakruḥ kanyāṃ prati vanaukasaḥ

अम्बायास्तां कथां श्रुत्वा काशिराज्ञश्च भारतस वेपमान उत्थाय मातुरस्याः पिता तदातां कन्यामङ्कमारोप्य पर्याश्वासयत प्रभो

ambāyāstāṃ kathāṃ śrutvā kāśirājñaśca bhāratasa vepamāna utthāya māturasyāḥ pitā tadātāṃ kanyāmaṅkamāropya paryāśvāsayata prabho

स तामपृच्छत्कार्त्स्न्येन व्यसनोत्पत्तिमादितःसा च तस्मै यथावृत्तं विस्तरेण न्यवेदयत्

sa tāmapṛcchatkārtsnyena vyasanotpattimāditaḥsā ca tasmai yathāvṛttaṃ vistareṇa nyavedayat

ततः स राजर्षिरभूद्दुःखशोकसमन्वितःकार्यं च प्रतिपेदे तन्मनसा सुमहातपाः

tataḥ sa rājarṣirabhūdduḥkhaśokasamanvitaḥkāryaṃ ca pratipede tanmanasā sumahātapāḥ

अब्रवीद्वेपमानश्च कन्यामार्तां सुदुःखितःमा गाः पितृगृहं भद्रे मातुस्ते जनको ह्यहम्

abravīdvepamānaśca kanyāmārtāṃ suduḥkhitaḥmā gāḥ pitṛgṛhaṃ bhadre mātuste janako hyaham

दुःखं छेत्स्यामि तेऽहं वै मयि वर्तस्व पुत्रिकेपर्याप्तं ते मनः पुत्रि यदेवं परिशुष्यसि

duḥkhaṃ chetsyāmi te'haṃ vai mayi vartasva putrikeparyāptaṃ te manaḥ putri yadevaṃ pariśuṣyasi

गच्छ मद्वचनाद्रामं जामदग्न्यं तपस्विनम्रामस्तव महद्दुःखं शोकं चापनयिष्यतिहनिष्यति रणे भीष्मं न करिष्यति चेद्वचः

gaccha madvacanādrāmaṃ jāmadagnyaṃ tapasvinamrāmastava mahadduḥkhaṃ śokaṃ cāpanayiṣyatihaniṣyati raṇe bhīṣmaṃ na kariṣyati cedvacaḥ

तं गच्छ भार्गवश्रेष्ठं कालाग्निसमतेजसम्प्रतिष्ठापयिता स त्वां समे पथि महातपाः

taṃ gaccha bhārgavaśreṣṭhaṃ kālāgnisamatejasampratiṣṭhāpayitā sa tvāṃ same pathi mahātapāḥ

ततस्तु सस्वरं बाष्पमुत्सृजन्ती पुनः पुनःअब्रवीत्पितरं मातुः सा तदा होत्रवाहनम्

tatastu sasvaraṃ bāṣpamutsṛjantī punaḥ punaḥabravītpitaraṃ mātuḥ sā tadā hotravāhanam

अभिवादयित्वा शिरसा गमिष्ये तव शासनात्अपि नामाद्य पश्येयमार्यं तं लोकविश्रुतम्

abhivādayitvā śirasā gamiṣye tava śāsanātapi nāmādya paśyeyamāryaṃ taṃ lokaviśrutam

कथं च तीव्रं दुःखं मे हनिष्यति स भार्गवःएतदिच्छाम्यहं श्रोतुमथ यास्यामि तत्र वै

kathaṃ ca tīvraṃ duḥkhaṃ me haniṣyati sa bhārgavaḥetadicchāmyahaṃ śrotumatha yāsyāmi tatra vai