पर्व.अध्याय 5.179

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततो मामब्रवीद्रामः प्रहसन्निव भारतदिष्ट्या भीष्म मया सार्धं योद्धुमिच्छसि संगरे

tato māmabravīdrāmaḥ prahasanniva bhāratadiṣṭyā bhīṣma mayā sārdhaṃ yoddhumicchasi saṃgare

अयं गच्छामि कौरव्य कुरुक्षेत्रं त्वया सहभाषितं तत्करिष्यामि तत्रागच्छेः परंतप

ayaṃ gacchāmi kauravya kurukṣetraṃ tvayā sahabhāṣitaṃ tatkariṣyāmi tatrāgaccheḥ paraṃtapa

तत्र त्वां निहतं माता मया शरशताचितम्जाह्नवी पश्यतां भीष्म गृध्रकङ्कबडाशनम्

tatra tvāṃ nihataṃ mātā mayā śaraśatācitamjāhnavī paśyatāṃ bhīṣma gṛdhrakaṅkabaḍāśanam

कृपणं त्वामभिप्रेक्ष्य सिद्धचारणसेवितामया विनिहतं देवी रोदतामद्य पार्थिव

kṛpaṇaṃ tvāmabhiprekṣya siddhacāraṇasevitāmayā vinihataṃ devī rodatāmadya pārthiva

अतदर्हा महाभागा भगीरथसुता नदीया त्वामजीजनन्मन्दं युद्धकामुकमातुरम्

atadarhā mahābhāgā bhagīrathasutā nadīyā tvāmajījananmandaṃ yuddhakāmukamāturam

एहि गच्छ मया भीष्म युद्धमद्यैव वर्तताम्गृहाण सर्वं कौरव्य रथादि भरतर्षभ

ehi gaccha mayā bhīṣma yuddhamadyaiva vartatāmgṛhāṇa sarvaṃ kauravya rathādi bharatarṣabha

इति ब्रुवाणं तमहं रामं परपुरंजयम्प्रणम्य शिरसा राजन्नेवमस्त्वित्यथाब्रुवम्

iti bruvāṇaṃ tamahaṃ rāmaṃ parapuraṃjayampraṇamya śirasā rājannevamastvityathābruvam

एवमुक्त्वा ययौ रामः कुरुक्षेत्रं युयुत्सयाप्रविश्य नगरं चाहं सत्यवत्यै न्यवेदयम्

evamuktvā yayau rāmaḥ kurukṣetraṃ yuyutsayāpraviśya nagaraṃ cāhaṃ satyavatyai nyavedayam

ततः कृतस्वस्त्ययनो मात्रा प्रत्यभिनन्दितःद्विजातीन्वाच्य पुण्याहं स्वस्ति चैव महाद्युते

tataḥ kṛtasvastyayano mātrā pratyabhinanditaḥdvijātīnvācya puṇyāhaṃ svasti caiva mahādyute

रथमास्थाय रुचिरं राजतं पाण्डुरैर्हयैःसूपस्करं स्वधिष्ठानं वैयाघ्रपरिवारणम्

rathamāsthāya ruciraṃ rājataṃ pāṇḍurairhayaiḥsūpaskaraṃ svadhiṣṭhānaṃ vaiyāghraparivāraṇam

उपपन्नं महाशस्त्रैः सर्वोपकरणान्वितम्तत्कुलीनेन वीरेण हयशास्त्रविदा नृप

upapannaṃ mahāśastraiḥ sarvopakaraṇānvitamtatkulīnena vīreṇa hayaśāstravidā nṛpa

युक्तं सूतेन शिष्टेन बहुशो दृष्टकर्मणादंशितः पाण्डुरेणाहं कवचेन वपुष्मता

yuktaṃ sūtena śiṣṭena bahuśo dṛṣṭakarmaṇādaṃśitaḥ pāṇḍureṇāhaṃ kavacena vapuṣmatā

पाण्डुरं कार्मुकं गृह्य प्रायां भरतसत्तमपाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि

pāṇḍuraṃ kārmukaṃ gṛhya prāyāṃ bharatasattamapāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani

पाण्डुरैश्चामरैश्चापि वीज्यमानो नराधिपशुक्लवासाः सितोष्णीषः सर्वशुक्लविभूषणः

pāṇḍuraiścāmaraiścāpi vījyamāno narādhipaśuklavāsāḥ sitoṣṇīṣaḥ sarvaśuklavibhūṣaṇaḥ

स्तूयमानो जयाशीर्भिर्निष्क्रम्य गजसाह्वयात्कुरुक्षेत्रं रणक्षेत्रमुपायां भरतर्षभ

stūyamāno jayāśīrbhirniṣkramya gajasāhvayātkurukṣetraṃ raṇakṣetramupāyāṃ bharatarṣabha

ते हयाश्चोदितास्तेन सूतेन परमाहवेअवहन्मां भृशं राजन्मनोमारुतरंहसः

te hayāścoditāstena sūtena paramāhaveavahanmāṃ bhṛśaṃ rājanmanomārutaraṃhasaḥ

गत्वाहं तत्कुरुक्षेत्रं स च रामः प्रतापवान्युद्धाय सहसा राजन्पराक्रान्तौ परस्परम्

gatvāhaṃ tatkurukṣetraṃ sa ca rāmaḥ pratāpavānyuddhāya sahasā rājanparākrāntau parasparam

ततः संदर्शनेऽतिष्ठं रामस्यातितपस्विनःप्रगृह्य शङ्खप्रवरं ततः प्राधममुत्तमम्

tataḥ saṃdarśane'tiṣṭhaṃ rāmasyātitapasvinaḥpragṛhya śaṅkhapravaraṃ tataḥ prādhamamuttamam

ततस्तत्र द्विजा राजंस्तापसाश्च वनौकसःअपश्यन्त रणं दिव्यं देवाः सर्षिगणास्तदा

tatastatra dvijā rājaṃstāpasāśca vanaukasaḥapaśyanta raṇaṃ divyaṃ devāḥ sarṣigaṇāstadā

ततो दिव्यानि माल्यानि प्रादुरासन्मुहुर्मुहुःवादित्राणि च दिव्यानि मेघवृन्दानि चैव ह

tato divyāni mālyāni prādurāsanmuhurmuhuḥvāditrāṇi ca divyāni meghavṛndāni caiva ha

ततस्ते तापसाः सर्वे भार्गवस्यानुयायिनःप्रेक्षकाः समपद्यन्त परिवार्य रणाजिरम्

tataste tāpasāḥ sarve bhārgavasyānuyāyinaḥprekṣakāḥ samapadyanta parivārya raṇājiram

ततो मामब्रवीद्देवी सर्वभूतहितैषिणीमाता स्वरूपिणी राजन्किमिदं ते चिकीर्षितम्

tato māmabravīddevī sarvabhūtahitaiṣiṇīmātā svarūpiṇī rājankimidaṃ te cikīrṣitam

गत्वाहं जामदग्न्यं तं प्रयाचिष्ये कुरूद्वहभीष्मेण सह मा योत्सीः शिष्येणेति पुनः पुनः

gatvāhaṃ jāmadagnyaṃ taṃ prayāciṣye kurūdvahabhīṣmeṇa saha mā yotsīḥ śiṣyeṇeti punaḥ punaḥ

मा मैवं पुत्र निर्बन्धं कुरु विप्रेण पार्थिवजामदग्न्येन समरे योद्धुमित्यवभर्त्सयत्

mā maivaṃ putra nirbandhaṃ kuru vipreṇa pārthivajāmadagnyena samare yoddhumityavabhartsayat

किं न वै क्षत्रियहरो हरतुल्यपराक्रमःविदितः पुत्र रामस्ते यतस्त्वं योद्धुमिच्छसि

kiṃ na vai kṣatriyaharo haratulyaparākramaḥviditaḥ putra rāmaste yatastvaṃ yoddhumicchasi

ततोऽहमब्रुवं देवीमभिवाद्य कृताञ्जलिःसर्वं तद्भरतश्रेष्ठ यथावृत्तं स्वयंवरे

tato'hamabruvaṃ devīmabhivādya kṛtāñjaliḥsarvaṃ tadbharataśreṣṭha yathāvṛttaṃ svayaṃvare

यथा च रामो राजेन्द्र मया पूर्वं प्रसादितःकाशिराजसुतायाश्च यथा कामः पुरातनः

yathā ca rāmo rājendra mayā pūrvaṃ prasāditaḥkāśirājasutāyāśca yathā kāmaḥ purātanaḥ

ततः सा राममभ्येत्य जननी मे महानदीमदर्थं तमृषिं देवी क्षमयामास भार्गवम्भीष्मेण सह मा योत्सीः शिष्येणेति वचोऽब्रवीत्

tataḥ sā rāmamabhyetya jananī me mahānadīmadarthaṃ tamṛṣiṃ devī kṣamayāmāsa bhārgavambhīṣmeṇa saha mā yotsīḥ śiṣyeṇeti vaco'bravīt

स च तामाह याचन्तीं भीष्ममेव निवर्तयन हि मे कुरुते काममित्यहं तमुपागमम्

sa ca tāmāha yācantīṃ bhīṣmameva nivartayana hi me kurute kāmamityahaṃ tamupāgamam

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततो गङ्गा सुतस्नेहाद्भीष्मं पुनरुपागमत्न चास्याः सोऽकरोद्वाक्यं क्रोधपर्याकुलेक्षणः

tato gaṅgā sutasnehādbhīṣmaṃ punarupāgamatna cāsyāḥ so'karodvākyaṃ krodhaparyākulekṣaṇaḥ

अथादृश्यत धर्मात्मा भृगुश्रेष्ठो महातपाःआह्वयामास च पुनर्युद्धाय द्विजसत्तमः

athādṛśyata dharmātmā bhṛguśreṣṭho mahātapāḥāhvayāmāsa ca punaryuddhāya dvijasattamaḥ