Parva.Adhyaya 5.183

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततः प्रभाते राजेन्द्र सूर्ये विमल उद्गतेभार्गवस्य मया सार्धं पुनर्युद्धमवर्तत

tataḥ prabhāte rājendra sūrye vimala udgatebhārgavasya mayā sārdhaṃ punaryuddhamavartata

ततो भ्रान्ते रथे तिष्ठन्रामः प्रहरतां वरःववर्ष शरवर्षाणि मयि शक्र इवाचले

tato bhrānte rathe tiṣṭhanrāmaḥ praharatāṃ varaḥvavarṣa śaravarṣāṇi mayi śakra ivācale

तेन सूतो मम सुहृच्छरवर्षेण ताडितःनिपपात रथोपस्थे मनो मम विषादयन्

tena sūto mama suhṛccharavarṣeṇa tāḍitaḥnipapāta rathopasthe mano mama viṣādayan

ततः सूतः स मेऽत्यर्थं कश्मलं प्राविशन्महत्पृथिव्यां च शराघातान्निपपात मुमोह च

tataḥ sūtaḥ sa me'tyarthaṃ kaśmalaṃ prāviśanmahatpṛthivyāṃ ca śarāghātānnipapāta mumoha ca

ततः सूतोऽजहात्प्राणान्रामबाणप्रपीडितःमुहूर्तादिव राजेन्द्र मां च भीराविशत्तदा

tataḥ sūto'jahātprāṇānrāmabāṇaprapīḍitaḥmuhūrtādiva rājendra māṃ ca bhīrāviśattadā

ततः सूते हते राजन्क्षिपतस्तस्य मे शरान्प्रमत्तमनसो रामः प्राहिणोन्मृत्युसंमितान्

tataḥ sūte hate rājankṣipatastasya me śarānpramattamanaso rāmaḥ prāhiṇonmṛtyusaṃmitān

ततः सूतव्यसनिनं विप्लुतं मां स भार्गवःशरेणाभ्यहनद्गाढं विकृष्य बलवद्धनुः

tataḥ sūtavyasaninaṃ viplutaṃ māṃ sa bhārgavaḥśareṇābhyahanadgāḍhaṃ vikṛṣya balavaddhanuḥ

स मे जत्र्वन्तरे राजन्निपत्य रुधिराशनःमयैव सह राजेन्द्र जगाम वसुधातलम्

sa me jatrvantare rājannipatya rudhirāśanaḥmayaiva saha rājendra jagāma vasudhātalam

मत्वा तु निहतं रामस्ततो मां भरतर्षभमेघवद्व्यनदच्चोच्चैर्जहृषे च पुनः पुनः

matvā tu nihataṃ rāmastato māṃ bharatarṣabhameghavadvyanadaccoccairjahṛṣe ca punaḥ punaḥ

तथा तु पतिते राजन्मयि रामो मुदा युतःउदक्रोशन्महानादं सह तैरनुयायिभिः

tathā tu patite rājanmayi rāmo mudā yutaḥudakrośanmahānādaṃ saha tairanuyāyibhiḥ

मम तत्राभवन्ये तु कौरवाः पार्श्वतः स्थिताःआगता ये च युद्धं तज्जनास्तत्र दिदृक्षवःआर्तिं परमिकां जग्मुस्ते तदा मयि पातिते

mama tatrābhavanye tu kauravāḥ pārśvataḥ sthitāḥāgatā ye ca yuddhaṃ tajjanāstatra didṛkṣavaḥārtiṃ paramikāṃ jagmuste tadā mayi pātite

ततोऽपश्यं पातितो राजसिंह; द्विजानष्टौ सूर्यहुताशनाभान्ते मां समन्तात्परिवार्य तस्थुः; स्वबाहुभिः परिगृह्याजिमध्ये

tato'paśyaṃ pātito rājasiṃha; dvijānaṣṭau sūryahutāśanābhānte māṃ samantātparivārya tasthuḥ; svabāhubhiḥ parigṛhyājimadhye

रक्ष्यमाणश्च तैर्विप्रैर्नाहं भूमिमुपास्पृशम्अन्तरिक्षे स्थितो ह्यस्मि तैर्विप्रैर्बान्धवैरिवस्वपन्निवान्तरिक्षे च जलबिन्दुभिरुक्षितः

rakṣyamāṇaśca tairviprairnāhaṃ bhūmimupāspṛśamantarikṣe sthito hyasmi tairviprairbāndhavairivasvapannivāntarikṣe ca jalabindubhirukṣitaḥ

ततस्ते ब्राह्मणा राजन्नब्रुवन्परिगृह्य माम्मा भैरिति समं सर्वे स्वस्ति तेऽस्त्विति चासकृत्

tataste brāhmaṇā rājannabruvanparigṛhya māmmā bhairiti samaṃ sarve svasti te'stviti cāsakṛt

ततस्तेषामहं वाग्भिस्तर्पितः सहसोत्थितःमातरं सरितां श्रेष्ठामपश्यं रथमास्थिताम्

tatasteṣāmahaṃ vāgbhistarpitaḥ sahasotthitaḥmātaraṃ saritāṃ śreṣṭhāmapaśyaṃ rathamāsthitām

हयाश्च मे संगृहीतास्तया वै; महानद्या संयति कौरवेन्द्रपादौ जनन्याः प्रतिपूज्य चाहं; तथार्ष्टिषेणं रथमभ्यरोहम्

hayāśca me saṃgṛhītāstayā vai; mahānadyā saṃyati kauravendrapādau jananyāḥ pratipūjya cāhaṃ; tathārṣṭiṣeṇaṃ rathamabhyaroham

ररक्ष सा मम रथं हयांश्चोपस्कराणि चतामहं प्राञ्जलिर्भूत्वा पुनरेव व्यसर्जयम्

rarakṣa sā mama rathaṃ hayāṃścopaskarāṇi catāmahaṃ prāñjalirbhūtvā punareva vyasarjayam

ततोऽहं स्वयमुद्यम्य हयांस्तान्वातरंहसःअयुध्यं जामदग्न्येन निवृत्तेऽहनि भारत

tato'haṃ svayamudyamya hayāṃstānvātaraṃhasaḥayudhyaṃ jāmadagnyena nivṛtte'hani bhārata

ततोऽहं भरतश्रेष्ठ वेगवन्तं महाबलम्अमुञ्चं समरे बाणं रामाय हृदयच्छिदम्

tato'haṃ bharataśreṣṭha vegavantaṃ mahābalamamuñcaṃ samare bāṇaṃ rāmāya hṛdayacchidam

ततो जगाम वसुधां बाणवेगप्रपीडितःजानुभ्यां धनुरुत्सृज्य रामो मोहवशं गतः

tato jagāma vasudhāṃ bāṇavegaprapīḍitaḥjānubhyāṃ dhanurutsṛjya rāmo mohavaśaṃ gataḥ

ततस्तस्मिन्निपतिते रामे भूरिसहस्रदेआवव्रुर्जलदा व्योम क्षरन्तो रुधिरं बहु

tatastasminnipatite rāme bhūrisahasradeāvavrurjaladā vyoma kṣaranto rudhiraṃ bahu

उल्काश्च शतशः पेतुः सनिर्घाताः सकम्पनाःअर्कं च सहसा दीप्तं स्वर्भानुरभिसंवृणोत्

ulkāśca śataśaḥ petuḥ sanirghātāḥ sakampanāḥarkaṃ ca sahasā dīptaṃ svarbhānurabhisaṃvṛṇot

ववुश्च वाताः परुषाश्चलिता च वसुंधरागृध्रा बडाश्च कङ्काश्च परिपेतुर्मुदा युताः

vavuśca vātāḥ paruṣāścalitā ca vasuṃdharāgṛdhrā baḍāśca kaṅkāśca paripeturmudā yutāḥ

दीप्तायां दिशि गोमायुर्दारुणं मुहुरुन्नदत्अनाहता दुन्दुभयो विनेदुर्भृशनिस्वनाः

dīptāyāṃ diśi gomāyurdāruṇaṃ muhurunnadatanāhatā dundubhayo vinedurbhṛśanisvanāḥ

एतदौत्पातिकं घोरमासीद्भरतसत्तमविसंज्ञकल्पे धरणीं गते रामे महात्मनि

etadautpātikaṃ ghoramāsīdbharatasattamavisaṃjñakalpe dharaṇīṃ gate rāme mahātmani

ततो रविर्मन्दमरीचिमण्डलो; जगामास्तं पांसुपुञ्जावगाढःनिशा व्यगाहत्सुखशीतमारुता; ततो युद्धं प्रत्यवहारयावः

tato ravirmandamarīcimaṇḍalo; jagāmāstaṃ pāṃsupuñjāvagāḍhaḥniśā vyagāhatsukhaśītamārutā; tato yuddhaṃ pratyavahārayāvaḥ

एवं राजन्नवहारो बभूव; ततः पुनर्विमलेऽभूत्सुघोरम्काल्यं काल्यं विंशतिं वै दिनानि; तथैव चान्यानि दिनानि त्रीणि

evaṃ rājannavahāro babhūva; tataḥ punarvimale'bhūtsughoramkālyaṃ kālyaṃ viṃśatiṃ vai dināni; tathaiva cānyāni dināni trīṇi