Parva.Adhyaya 5.186

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततो हलहलाशब्दो दिवि राजन्महानभूत्प्रस्वापं भीष्म मा स्राक्षीरिति कौरवनन्दन

tato halahalāśabdo divi rājanmahānabhūtprasvāpaṃ bhīṣma mā srākṣīriti kauravanandana

अयुञ्जमेव चैवाहं तदस्त्रं भृगुनन्दनेप्रस्वापं मां प्रयुञ्जानं नारदो वाक्यमब्रवीत्

ayuñjameva caivāhaṃ tadastraṃ bhṛgunandaneprasvāpaṃ māṃ prayuñjānaṃ nārado vākyamabravīt

एते वियति कौरव्य दिवि देवगणाः स्थिताःते त्वां निवारयन्त्यद्य प्रस्वापं मा प्रयोजय

ete viyati kauravya divi devagaṇāḥ sthitāḥte tvāṃ nivārayantyadya prasvāpaṃ mā prayojaya

रामस्तपस्वी ब्रह्मण्यो ब्राह्मणश्च गुरुश्च तेतस्यावमानं कौरव्य मा स्म कार्षीः कथंचन

rāmastapasvī brahmaṇyo brāhmaṇaśca guruśca tetasyāvamānaṃ kauravya mā sma kārṣīḥ kathaṃcana

ततोऽपश्यं दिविष्ठान्वै तानष्टौ ब्रह्मवादिनःते मां स्मयन्तो राजेन्द्र शनकैरिदमब्रुवन्

tato'paśyaṃ diviṣṭhānvai tānaṣṭau brahmavādinaḥte māṃ smayanto rājendra śanakairidamabruvan

यथाह भरतश्रेष्ठ नारदस्तत्तथा कुरुएतद्धि परमं श्रेयो लोकानां भरतर्षभ

yathāha bharataśreṣṭha nāradastattathā kuruetaddhi paramaṃ śreyo lokānāṃ bharatarṣabha

ततश्च प्रतिसंहृत्य तदस्त्रं स्वापनं मृधेब्रह्मास्त्रं दीपयां चक्रे तस्मिन्युधि यथाविधि

tataśca pratisaṃhṛtya tadastraṃ svāpanaṃ mṛdhebrahmāstraṃ dīpayāṃ cakre tasminyudhi yathāvidhi

ततो रामो रुषितो राजपुत्र; दृष्ट्वा तदस्त्रं विनिवर्तितं वैजितोऽस्मि भीष्मेण सुमन्दबुद्धि;रित्येव वाक्यं सहसा व्यमुञ्चत्

tato rāmo ruṣito rājaputra; dṛṣṭvā tadastraṃ vinivartitaṃ vaijito'smi bhīṣmeṇa sumandabuddhi;rityeva vākyaṃ sahasā vyamuñcat

ततोऽपश्यत्पितरं जामदग्न्यः; पितुस्तथा पितरं तस्य चान्यम्त एवैनं संपरिवार्य तस्थु;रूचुश्चैनं सान्त्वपूर्वं तदानीम्

tato'paśyatpitaraṃ jāmadagnyaḥ; pitustathā pitaraṃ tasya cānyamta evainaṃ saṃparivārya tasthu;rūcuścainaṃ sāntvapūrvaṃ tadānīm

मा स्मैवं साहसं वत्स पुनः कार्षीः कथंचनभीष्मेण संयुगं गन्तुं क्षत्रियेण विशेषतः

mā smaivaṃ sāhasaṃ vatsa punaḥ kārṣīḥ kathaṃcanabhīṣmeṇa saṃyugaṃ gantuṃ kṣatriyeṇa viśeṣataḥ

क्षत्रियस्य तु धर्मोऽयं यद्युद्धं भृगुनन्दनस्वाध्यायो व्रतचर्या च ब्राह्मणानां परं धनम्

kṣatriyasya tu dharmo'yaṃ yadyuddhaṃ bhṛgunandanasvādhyāyo vratacaryā ca brāhmaṇānāṃ paraṃ dhanam

इदं निमित्ते कस्मिंश्चिदस्माभिरुपमन्त्रितम्शस्त्रधारणमत्युग्रं तच्च कार्यं कृतं त्वया

idaṃ nimitte kasmiṃścidasmābhirupamantritamśastradhāraṇamatyugraṃ tacca kāryaṃ kṛtaṃ tvayā

वत्स पर्याप्तमेतावद्भीष्मेण सह संयुगेविमर्दस्ते महाबाहो व्यपयाहि रणादितः

vatsa paryāptametāvadbhīṣmeṇa saha saṃyugevimardaste mahābāho vyapayāhi raṇāditaḥ

पर्याप्तमेतद्भद्रं ते तव कार्मुकधारणम्विसर्जयैतद्दुर्धर्ष तपस्तप्यस्व भार्गव

paryāptametadbhadraṃ te tava kārmukadhāraṇamvisarjayaitaddurdharṣa tapastapyasva bhārgava

एष भीष्मः शांतनवो देवैः सर्वैर्निवारितःनिवर्तस्व रणादस्मादिति चैव प्रचोदितः

eṣa bhīṣmaḥ śāṃtanavo devaiḥ sarvairnivāritaḥnivartasva raṇādasmāditi caiva pracoditaḥ

रामेण सह मा योत्सीर्गुरुणेति पुनः पुनःन हि रामो रणे जेतुं त्वया न्याय्यः कुरूद्वहमानं कुरुष्व गाङ्गेय ब्राह्मणस्य रणाजिरे

rāmeṇa saha mā yotsīrguruṇeti punaḥ punaḥna hi rāmo raṇe jetuṃ tvayā nyāyyaḥ kurūdvahamānaṃ kuruṣva gāṅgeya brāhmaṇasya raṇājire

वयं तु गुरवस्तुभ्यं ततस्त्वां वारयामहेभीष्मो वसूनामन्यतमो दिष्ट्या जीवसि पुत्रक

vayaṃ tu guravastubhyaṃ tatastvāṃ vārayāmahebhīṣmo vasūnāmanyatamo diṣṭyā jīvasi putraka

गाङ्गेयः शंतनोः पुत्रो वसुरेष महायशाःकथं त्वया रणे जेतुं राम शक्यो निवर्त वै

gāṅgeyaḥ śaṃtanoḥ putro vasureṣa mahāyaśāḥkathaṃ tvayā raṇe jetuṃ rāma śakyo nivarta vai

अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठः पुरंदरसुतो बलीनरः प्रजापतिर्वीरः पूर्वदेवः सनातनः

arjunaḥ pāṇḍavaśreṣṭhaḥ puraṃdarasuto balīnaraḥ prajāpatirvīraḥ pūrvadevaḥ sanātanaḥ

सव्यसाचीति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्भीष्ममृत्युर्यथाकालं विहितो वै स्वयंभुवा

savyasācīti vikhyātastriṣu lokeṣu vīryavānbhīṣmamṛtyuryathākālaṃ vihito vai svayaṃbhuvā

एवमुक्तः स पितृभिः पितॄन्रामोऽब्रवीदिदम्नाहं युधि निवर्तेयमिति मे व्रतमाहितम्

evamuktaḥ sa pitṛbhiḥ pitṝnrāmo'bravīdidamnāhaṃ yudhi nivarteyamiti me vratamāhitam

न निवर्तितपूर्वं च कदाचिद्रणमूर्धनिनिवर्त्यतामापगेयः कामं युद्धात्पितामहाःन त्वहं विनिवर्तिष्ये युद्धादस्मात्कथंचन

na nivartitapūrvaṃ ca kadācidraṇamūrdhaninivartyatāmāpageyaḥ kāmaṃ yuddhātpitāmahāḥna tvahaṃ vinivartiṣye yuddhādasmātkathaṃcana

ततस्ते मुनयो राजन्नृचीकप्रमुखास्तदानारदेनैव सहिताः समागम्येदमब्रुवन्

tataste munayo rājannṛcīkapramukhāstadānāradenaiva sahitāḥ samāgamyedamabruvan

निवर्तस्व रणात्तात मानयस्व द्विजोत्तमान्नेत्यवोचमहं तांश्च क्षत्रधर्मव्यपेक्षया

nivartasva raṇāttāta mānayasva dvijottamānnetyavocamahaṃ tāṃśca kṣatradharmavyapekṣayā

मम व्रतमिदं लोके नाहं युद्धात्कथंचनविमुखो विनिवर्तेयं पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः

mama vratamidaṃ loke nāhaṃ yuddhātkathaṃcanavimukho vinivarteyaṃ pṛṣṭhato'bhyāhataḥ śaraiḥ

नाहं लोभान्न कार्पण्यान्न भयान्नार्थकारणात्त्यजेयं शाश्वतं धर्ममिति मे निश्चिता मतिः

nāhaṃ lobhānna kārpaṇyānna bhayānnārthakāraṇāttyajeyaṃ śāśvataṃ dharmamiti me niścitā matiḥ

ततस्ते मुनयः सर्वे नारदप्रमुखा नृपभागीरथी च मे माता रणमध्यं प्रपेदिरे

tataste munayaḥ sarve nāradapramukhā nṛpabhāgīrathī ca me mātā raṇamadhyaṃ prapedire

तथैवात्तशरो धन्वी तथैव दृढनिश्चयःस्थितोऽहमाहवे योद्धुं ततस्ते राममब्रुवन्समेत्य सहिता भूयः समरे भृगुनन्दनम्

tathaivāttaśaro dhanvī tathaiva dṛḍhaniścayaḥsthito'hamāhave yoddhuṃ tataste rāmamabruvansametya sahitā bhūyaḥ samare bhṛgunandanam

नावनीतं हि हृदयं विप्राणां शाम्य भार्गवराम राम निवर्तस्व युद्धादस्माद्द्विजोत्तमअवध्यो हि त्वया भीष्मस्त्वं च भीष्मस्य भार्गव

nāvanītaṃ hi hṛdayaṃ viprāṇāṃ śāmya bhārgavarāma rāma nivartasva yuddhādasmāddvijottamaavadhyo hi tvayā bhīṣmastvaṃ ca bhīṣmasya bhārgava

एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रतिरुध्य रणाजिरम्न्यासयां चक्रिरे शस्त्रं पितरो भृगुनन्दनम्

evaṃ bruvantaste sarve pratirudhya raṇājiramnyāsayāṃ cakrire śastraṃ pitaro bhṛgunandanam

ततोऽहं पुनरेवाथ तानष्टौ ब्रह्मवादिनःअद्राक्षं दीप्यमानान्वै ग्रहानष्टाविवोदितान्

tato'haṃ punarevātha tānaṣṭau brahmavādinaḥadrākṣaṃ dīpyamānānvai grahānaṣṭāvivoditān

ते मां सप्रणयं वाक्यमब्रुवन्समरे स्थितम्प्रैहि रामं महाबाहो गुरुं लोकहितं कुरु

te māṃ sapraṇayaṃ vākyamabruvansamare sthitampraihi rāmaṃ mahābāho guruṃ lokahitaṃ kuru

दृष्ट्वा निवर्तितं रामं सुहृद्वाक्येन तेन वैलोकानां च हितं कुर्वन्नहमप्याददे वचः

dṛṣṭvā nivartitaṃ rāmaṃ suhṛdvākyena tena vailokānāṃ ca hitaṃ kurvannahamapyādade vacaḥ

ततोऽहं राममासाद्य ववन्दे भृशविक्षतःरामश्चाभ्युत्स्मयन्प्रेम्णा मामुवाच महातपाः

tato'haṃ rāmamāsādya vavande bhṛśavikṣataḥrāmaścābhyutsmayanpremṇā māmuvāca mahātapāḥ

त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्क्षत्रियः पृथिवीचरःगम्यतां भीष्म युद्धेऽस्मिंस्तोषितोऽहं भृशं त्वया

tvatsamo nāsti loke'sminkṣatriyaḥ pṛthivīcaraḥgamyatāṃ bhīṣma yuddhe'smiṃstoṣito'haṃ bhṛśaṃ tvayā

मम चैव समक्षं तां कन्यामाहूय भार्गवःउवाच दीनया वाचा मध्ये तेषां तपस्विनाम्

mama caiva samakṣaṃ tāṃ kanyāmāhūya bhārgavaḥuvāca dīnayā vācā madhye teṣāṃ tapasvinām