Parva.Adhyaya 5.187

राम उवाच · rāma uvāca

प्रत्यक्षमेतल्लोकानां सर्वेषामेव भामिनियथा मया परं शक्त्या कृतं वै पौरुषं महत्

pratyakṣametallokānāṃ sarveṣāmeva bhāminiyathā mayā paraṃ śaktyā kṛtaṃ vai pauruṣaṃ mahat

न चैव युधि शक्नोमि भीष्मं शस्त्रभृतां वरम्विशेषयितुमत्यर्थमुत्तमास्त्राणि दर्शयन्

na caiva yudhi śaknomi bhīṣmaṃ śastrabhṛtāṃ varamviśeṣayitumatyarthamuttamāstrāṇi darśayan

एषा मे परमा शक्तिरेतन्मे परमं बलम्यथेष्टं गम्यतां भद्रे किमन्यद्वा करोमि ते

eṣā me paramā śaktiretanme paramaṃ balamyatheṣṭaṃ gamyatāṃ bhadre kimanyadvā karomi te

भीष्ममेव प्रपद्यस्व न तेऽन्या विद्यते गतिःनिर्जितो ह्यस्मि भीष्मेण महास्त्राणि प्रमुञ्चता

bhīṣmameva prapadyasva na te'nyā vidyate gatiḥnirjito hyasmi bhīṣmeṇa mahāstrāṇi pramuñcatā

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एवमुक्त्वा ततो रामो विनिःश्वस्य महामनाःतूष्णीमासीत्तदा कन्या प्रोवाच भृगुनन्दनम्

evamuktvā tato rāmo viniḥśvasya mahāmanāḥtūṣṇīmāsīttadā kanyā provāca bhṛgunandanam

भगवन्नेवमेवैतद्यथाह भगवांस्तथाअजेयो युधि भीष्मोऽयमपि देवैरुदारधीः

bhagavannevamevaitadyathāha bhagavāṃstathāajeyo yudhi bhīṣmo'yamapi devairudāradhīḥ

यथाशक्ति यथोत्साहं मम कार्यं कृतं त्वयाअनिधाय रणे वीर्यमस्त्राणि विविधानि च

yathāśakti yathotsāhaṃ mama kāryaṃ kṛtaṃ tvayāanidhāya raṇe vīryamastrāṇi vividhāni ca

न चैष शक्यते युद्धे विशेषयितुमन्ततःन चाहमेनं यास्यामि पुनर्भीष्मं कथंचन

na caiṣa śakyate yuddhe viśeṣayitumantataḥna cāhamenaṃ yāsyāmi punarbhīṣmaṃ kathaṃcana

गमिष्यामि तु तत्राहं यत्र भीष्मं तपोधनसमरे पातयिष्यामि स्वयमेव भृगूद्वह

gamiṣyāmi tu tatrāhaṃ yatra bhīṣmaṃ tapodhanasamare pātayiṣyāmi svayameva bhṛgūdvaha

एवमुक्त्वा ययौ कन्या रोषव्याकुललोचनातपसे धृतसंकल्पा मम चिन्तयती वधम्

evamuktvā yayau kanyā roṣavyākulalocanātapase dhṛtasaṃkalpā mama cintayatī vadham

ततो महेन्द्रं सह तैर्मुनिभिर्भृगुसत्तमःयथागतं ययौ रामो मामुपामन्त्र्य भारत

tato mahendraṃ saha tairmunibhirbhṛgusattamaḥyathāgataṃ yayau rāmo māmupāmantrya bhārata

ततोऽहं रथमारुह्य स्तूयमानो द्विजातिभिःप्रविश्य नगरं मात्रे सत्यवत्यै न्यवेदयम्यथावृत्तं महाराज सा च मां प्रत्यनन्दत

tato'haṃ rathamāruhya stūyamāno dvijātibhiḥpraviśya nagaraṃ mātre satyavatyai nyavedayamyathāvṛttaṃ mahārāja sā ca māṃ pratyanandata

पुरुषांश्चादिशं प्राज्ञान्कन्यावृत्तान्तकर्मणिदिवसे दिवसे ह्यस्या गतजल्पितचेष्टितम्प्रत्याहरंश्च मे युक्ताः स्थिताः प्रियहिते मम

puruṣāṃścādiśaṃ prājñānkanyāvṛttāntakarmaṇidivase divase hyasyā gatajalpitaceṣṭitampratyāharaṃśca me yuktāḥ sthitāḥ priyahite mama

यदैव हि वनं प्रायात्कन्या सा तपसे धृतातदैव व्यथितो दीनो गतचेता इवाभवम्

yadaiva hi vanaṃ prāyātkanyā sā tapase dhṛtātadaiva vyathito dīno gatacetā ivābhavam

न हि मां क्षत्रियः कश्चिद्वीर्येण विजयेद्युधिऋते ब्रह्मविदस्तात तपसा संशितव्रतात्

na hi māṃ kṣatriyaḥ kaścidvīryeṇa vijayedyudhiṛte brahmavidastāta tapasā saṃśitavratāt

अपि चैतन्मया राजन्नारदेऽपि निवेदितम्व्यासे चैव भयात्कार्यं तौ चोभौ मामवोचताम्

api caitanmayā rājannārade'pi niveditamvyāse caiva bhayātkāryaṃ tau cobhau māmavocatām

न विषादस्त्वया कार्यो भीष्म काशिसुतां प्रतिदैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमुत्सहेत्

na viṣādastvayā kāryo bhīṣma kāśisutāṃ pratidaivaṃ puruṣakāreṇa ko nivartitumutsahet

सा तु कन्या महाराज प्रविश्याश्रममण्डलम्यमुनातीरमाश्रित्य तपस्तेपेऽतिमानुषम्

sā tu kanyā mahārāja praviśyāśramamaṇḍalamyamunātīramāśritya tapastepe'timānuṣam

निराहारा कृशा रूक्षा जटिला मलपङ्किनीषण्मासान्वायुभक्षा च स्थाणुभूता तपोधना

nirāhārā kṛśā rūkṣā jaṭilā malapaṅkinīṣaṇmāsānvāyubhakṣā ca sthāṇubhūtā tapodhanā

यमुनातीरमासाद्य संवत्सरमथापरम्उदवासं निराहारा पारयामास भामिनी

yamunātīramāsādya saṃvatsaramathāparamudavāsaṃ nirāhārā pārayāmāsa bhāminī

शीर्णपर्णेन चैकेन पारयामास चापरम्संवत्सरं तीव्रकोपा पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठिता

śīrṇaparṇena caikena pārayāmāsa cāparamsaṃvatsaraṃ tīvrakopā pādāṅguṣṭhāgradhiṣṭhitā

एवं द्वादश वर्षाणि तापयामास रोदसीनिवर्त्यमानापि तु सा ज्ञातिभिर्नैव शक्यते

evaṃ dvādaśa varṣāṇi tāpayāmāsa rodasīnivartyamānāpi tu sā jñātibhirnaiva śakyate

ततोऽगमद्वत्सभूमिं सिद्धचारणसेविताम्आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम्

tato'gamadvatsabhūmiṃ siddhacāraṇasevitāmāśramaṃ puṇyaśīlānāṃ tāpasānāṃ mahātmanām

तत्र पुण्येषु देशेषु साप्लुताङ्गी दिवानिशम्व्यचरत्काशिकन्या सा यथाकामविचारिणी

tatra puṇyeṣu deśeṣu sāplutāṅgī divāniśamvyacaratkāśikanyā sā yathākāmavicāriṇī

नन्दाश्रमे महाराज ततोलूकाश्रमे शुभेच्यवनस्याश्रमे चैव ब्रह्मणः स्थान एव च

nandāśrame mahārāja tatolūkāśrame śubhecyavanasyāśrame caiva brahmaṇaḥ sthāna eva ca

प्रयागे देवयजने देवारण्येषु चैव हभोगवत्यां तथा राजन्कौशिकस्याश्रमे तथा

prayāge devayajane devāraṇyeṣu caiva habhogavatyāṃ tathā rājankauśikasyāśrame tathā

माण्डव्यस्याश्रमे राजन्दिलीपस्याश्रमे तथारामह्रदे च कौरव्य पैलगार्ग्यस्य चाश्रमे

māṇḍavyasyāśrame rājandilīpasyāśrame tathārāmahrade ca kauravya pailagārgyasya cāśrame

एतेषु तीर्थेषु तदा काशिकन्या विशां पतेआप्लावयत गात्राणि तीव्रमास्थाय वै तपः

eteṣu tīrtheṣu tadā kāśikanyā viśāṃ pateāplāvayata gātrāṇi tīvramāsthāya vai tapaḥ

तामब्रवीत्कौरवेय मम माता जलोत्थिताकिमर्थं क्लिश्यसे भद्रे तथ्यमेतद्ब्रवीहि मे

tāmabravītkauraveya mama mātā jalotthitākimarthaṃ kliśyase bhadre tathyametadbravīhi me

सैनामथाब्रवीद्राजन्कृताञ्जलिरनिन्दिताभीष्मो रामेण समरे न जितश्चारुलोचने

saināmathābravīdrājankṛtāñjaliraninditābhīṣmo rāmeṇa samare na jitaścārulocane

कोऽन्यस्तमुत्सहेज्जेतुमुद्यतेषुं महीपतिम्साहं भीष्मविनाशाय तपस्तप्स्ये सुदारुणम्

ko'nyastamutsahejjetumudyateṣuṃ mahīpatimsāhaṃ bhīṣmavināśāya tapastapsye sudāruṇam

चरामि पृथिवीं देवि यथा हन्यामहं नृपम्एतद्व्रतफलं देहे परस्मिन्स्याद्यथा हि मे

carāmi pṛthivīṃ devi yathā hanyāmahaṃ nṛpametadvrataphalaṃ dehe parasminsyādyathā hi me

ततोऽब्रवीत्सागरगा जिह्मं चरसि भामिनिनैष कामोऽनवद्याङ्गि शक्यः प्राप्तुं त्वयाबले

tato'bravītsāgaragā jihmaṃ carasi bhāmininaiṣa kāmo'navadyāṅgi śakyaḥ prāptuṃ tvayābale

यदि भीष्मविनाशाय काश्ये चरसि वै व्रतम्व्रतस्था च शरीरं त्वं यदि नाम विमोक्ष्यसिनदी भविष्यसि शुभे कुटिला वार्षिकोदका

yadi bhīṣmavināśāya kāśye carasi vai vratamvratasthā ca śarīraṃ tvaṃ yadi nāma vimokṣyasinadī bhaviṣyasi śubhe kuṭilā vārṣikodakā

दुस्तीर्था चानभिज्ञेया वार्षिकी नाष्टमासिकीभीमग्राहवती घोरा सर्वभूतभयंकरी

dustīrthā cānabhijñeyā vārṣikī nāṣṭamāsikībhīmagrāhavatī ghorā sarvabhūtabhayaṃkarī

एवमुक्त्वा ततो राजन्काशिकन्यां न्यवर्ततमाता मम महाभागा स्मयमानेव भामिनी

evamuktvā tato rājankāśikanyāṃ nyavartatamātā mama mahābhāgā smayamāneva bhāminī

कदाचिदष्टमे मासि कदाचिद्दशमे तथान प्राश्नीतोदकमपि पुनः सा वरवर्णिनी

kadācidaṣṭame māsi kadāciddaśame tathāna prāśnītodakamapi punaḥ sā varavarṇinī

सा वत्सभूमिं कौरव्य तीर्थलोभात्ततस्ततःपतिता परिधावन्ती पुनः काशिपतेः सुता

sā vatsabhūmiṃ kauravya tīrthalobhāttatastataḥpatitā paridhāvantī punaḥ kāśipateḥ sutā

सा नदी वत्सभूम्यां तु प्रथिताम्बेति भारतवार्षिकी ग्राहबहुला दुस्तीर्था कुटिला तथा

sā nadī vatsabhūmyāṃ tu prathitāmbeti bhāratavārṣikī grāhabahulā dustīrthā kuṭilā tathā

सा कन्या तपसा तेन भागार्धेन व्यजायतनदी च राजन्वत्सेषु कन्या चैवाभवत्तदा

sā kanyā tapasā tena bhāgārdhena vyajāyatanadī ca rājanvatseṣu kanyā caivābhavattadā