Parva.Adhyaya 5.19

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

युयुधानस्ततो वीरः सात्वतानां महारथःमहता चतुरङ्गेण बलेनागाद्युधिष्ठिरम्

yuyudhānastato vīraḥ sātvatānāṃ mahārathaḥmahatā caturaṅgeṇa balenāgādyudhiṣṭhiram

तस्य योधा महावीर्या नानादेशसमागताःनानाप्रहरणा वीराः शोभयां चक्रिरे बलम्

tasya yodhā mahāvīryā nānādeśasamāgatāḥnānāpraharaṇā vīrāḥ śobhayāṃ cakrire balam

परश्वधैर्भिण्डिपालैः शक्तितोमरमुद्गरैःशक्त्यृष्टिपरशुप्रासैः करवालैश्च निर्मलैः

paraśvadhairbhiṇḍipālaiḥ śaktitomaramudgaraiḥśaktyṛṣṭiparaśuprāsaiḥ karavālaiśca nirmalaiḥ

खड्गकार्मुकनिर्यूहैः शरैश्च विविधैरपितैलधौतैः प्रकाशद्भिस्तदशोभत वै बलम्

khaḍgakārmukaniryūhaiḥ śaraiśca vividhairapitailadhautaiḥ prakāśadbhistadaśobhata vai balam

तस्य मेघप्रकाशस्य शस्त्रैस्तैः शोभितस्य चबभूव रूपं सैन्यस्य मेघस्येव सविद्युतः

tasya meghaprakāśasya śastraistaiḥ śobhitasya cababhūva rūpaṃ sainyasya meghasyeva savidyutaḥ

अक्षौहिणी हि सेना सा तदा यौधिष्ठिरं बलम्प्रविश्यान्तर्दधे राजन्सागरं कुनदी यथा

akṣauhiṇī hi senā sā tadā yaudhiṣṭhiraṃ balampraviśyāntardadhe rājansāgaraṃ kunadī yathā

तथैवाक्षौहिणीं गृह्य चेदीनामृषभो बलीधृष्टकेतुरुपागच्छत्पाण्डवानमितौजसः

tathaivākṣauhiṇīṃ gṛhya cedīnāmṛṣabho balīdhṛṣṭaketurupāgacchatpāṇḍavānamitaujasaḥ

मागधश्च जयत्सेनो जारासंधिर्महाबलःअक्षौहिण्यैव सैन्यस्य धर्मराजमुपागमत्

māgadhaśca jayatseno jārāsaṃdhirmahābalaḥakṣauhiṇyaiva sainyasya dharmarājamupāgamat

तथैव पाण्ड्यो राजेन्द्र सागरानूपवासिभिःवृतो बहुविधैर्योधैर्युधिष्ठिरमुपागमत्

tathaiva pāṇḍyo rājendra sāgarānūpavāsibhiḥvṛto bahuvidhairyodhairyudhiṣṭhiramupāgamat

तस्य सैन्यमतीवासीत्तस्मिन्बलसमागमेप्रेक्षणीयतरं राजन्सुवेषं बलवत्तदा

tasya sainyamatīvāsīttasminbalasamāgameprekṣaṇīyataraṃ rājansuveṣaṃ balavattadā

द्रुपदस्याप्यभूत्सेना नानादेशसमागतैःशोभिता पुरुषैः शूरैः पुत्रैश्चास्य महारथैः

drupadasyāpyabhūtsenā nānādeśasamāgataiḥśobhitā puruṣaiḥ śūraiḥ putraiścāsya mahārathaiḥ

तथैव राजा मत्स्यानां विराटो वाहिनीपतिःपार्वतीयैर्महीपालैः सहितः पाण्डवानियात्

tathaiva rājā matsyānāṃ virāṭo vāhinīpatiḥpārvatīyairmahīpālaiḥ sahitaḥ pāṇḍavāniyāt

इतश्चेतश्च पाण्डूनां समाजग्मुर्महात्मनाम्अक्षौहिण्यस्तु सप्तैव विविधध्वजसंकुलाःयुयुत्समानाः कुरुभिः पाण्डवान्समहर्षयन्

itaścetaśca pāṇḍūnāṃ samājagmurmahātmanāmakṣauhiṇyastu saptaiva vividhadhvajasaṃkulāḥyuyutsamānāḥ kurubhiḥ pāṇḍavānsamaharṣayan

तथैव धार्तराष्ट्रस्य हर्षं समभिवर्धयन्भगदत्तो महीपालः सेनामक्षौहिणीं ददौ

tathaiva dhārtarāṣṭrasya harṣaṃ samabhivardhayanbhagadatto mahīpālaḥ senāmakṣauhiṇīṃ dadau

तस्य चीनैः किरातैश्च काञ्चनैरिव संवृतम्बभौ बलमनाधृष्यं कर्णिकारवनं यथा

tasya cīnaiḥ kirātaiśca kāñcanairiva saṃvṛtambabhau balamanādhṛṣyaṃ karṇikāravanaṃ yathā

तथा भूरिश्रवाः शूरः शल्यश्च कुरुनन्दनदुर्योधनमुपायातावक्षौहिण्या पृथक्पृथक्

tathā bhūriśravāḥ śūraḥ śalyaśca kurunandanaduryodhanamupāyātāvakṣauhiṇyā pṛthakpṛthak

कृतवर्मा च हार्दिक्यो भोजान्धकबलैः सहअक्षौहिण्यैव सेनाया दुर्योधनमुपागमत्

kṛtavarmā ca hārdikyo bhojāndhakabalaiḥ sahaakṣauhiṇyaiva senāyā duryodhanamupāgamat

तस्य तैः पुरुषव्याघ्रैर्वनमालाधरैर्बलम्अशोभत यथा मत्तैर्वनं प्रक्रीडितैर्गजैः

tasya taiḥ puruṣavyāghrairvanamālādharairbalamaśobhata yathā mattairvanaṃ prakrīḍitairgajaiḥ

जयद्रथमुखाश्चान्ये सिन्धुसौवीरवासिनःआजग्मुः पृथिवीपालाः कम्पयन्त इवाचलान्

jayadrathamukhāścānye sindhusauvīravāsinaḥājagmuḥ pṛthivīpālāḥ kampayanta ivācalān

तेषामक्षौहिणी सेना बहुला विबभौ तदाविधूयमाना वातेन बहुरूपा इवाम्बुदाः

teṣāmakṣauhiṇī senā bahulā vibabhau tadāvidhūyamānā vātena bahurūpā ivāmbudāḥ

सुदक्षिणश्च काम्बोजो यवनैश्च शकैस्तथाउपाजगाम कौरव्यमक्षौहिण्या विशां पते

sudakṣiṇaśca kāmbojo yavanaiśca śakaistathāupājagāma kauravyamakṣauhiṇyā viśāṃ pate

तस्य सेनासमावायः शलभानामिवाबभौस च संप्राप्य कौरव्यं तत्रैवान्तर्दधे तदा

tasya senāsamāvāyaḥ śalabhānāmivābabhausa ca saṃprāpya kauravyaṃ tatraivāntardadhe tadā

तथा माहिष्मतीवासी नीलो नीलायुधैः सहमहीपालो महावीर्यैर्दक्षिणापथवासिभिः

tathā māhiṣmatīvāsī nīlo nīlāyudhaiḥ sahamahīpālo mahāvīryairdakṣiṇāpathavāsibhiḥ

आवन्त्यौ च महीपालौ महाबलसुसंवृतौपृथगक्षौहिणीभ्यां तावभियातौ सुयोधनम्

āvantyau ca mahīpālau mahābalasusaṃvṛtaupṛthagakṣauhiṇībhyāṃ tāvabhiyātau suyodhanam

केकयाश्च नरव्याघ्राः सोदर्याः पञ्च पार्थिवाःसंहर्षयन्तः कौरव्यमक्षौहिण्या समाद्रवन्

kekayāśca naravyāghrāḥ sodaryāḥ pañca pārthivāḥsaṃharṣayantaḥ kauravyamakṣauhiṇyā samādravan

इतश्चेतश्च सर्वेषां भूमिपानां महात्मनाम्तिस्रोऽन्याः समवर्तन्त वाहिन्यो भरतर्षभ

itaścetaśca sarveṣāṃ bhūmipānāṃ mahātmanāmtisro'nyāḥ samavartanta vāhinyo bharatarṣabha

एवमेकादशावृत्ताः सेना दुर्योधनस्य ताःयुयुत्समानाः कौन्तेयान्नानाध्वजसमाकुलाः

evamekādaśāvṛttāḥ senā duryodhanasya tāḥyuyutsamānāḥ kaunteyānnānādhvajasamākulāḥ

न हास्तिनपुरे राजन्नवकाशोऽभवत्तदाराज्ञां सबलमुख्यानां प्राधान्येनापि भारत

na hāstinapure rājannavakāśo'bhavattadārājñāṃ sabalamukhyānāṃ prādhānyenāpi bhārata

ततः पञ्चनदं चैव कृत्स्नं च कुरुजाङ्गलम्तथा रोहितकारण्यं मरुभूमिश्च केवला

tataḥ pañcanadaṃ caiva kṛtsnaṃ ca kurujāṅgalamtathā rohitakāraṇyaṃ marubhūmiśca kevalā

अहिच्छत्रं कालकूटं गङ्गाकूलं च भारतवारणा वाटधानं च यामुनश्चैव पर्वतः

ahicchatraṃ kālakūṭaṃ gaṅgākūlaṃ ca bhāratavāraṇā vāṭadhānaṃ ca yāmunaścaiva parvataḥ

एष देशः सुविस्तीर्णः प्रभूतधनधान्यवान्बभूव कौरवेयाणां बलेन सुसमाकुलः

eṣa deśaḥ suvistīrṇaḥ prabhūtadhanadhānyavānbabhūva kauraveyāṇāṃ balena susamākulaḥ

तत्र सैन्यं तथायुक्तं ददर्श स पुरोहितःयः स पाञ्चालराजेन प्रेषितः कौरवान्प्रति

tatra sainyaṃ tathāyuktaṃ dadarśa sa purohitaḥyaḥ sa pāñcālarājena preṣitaḥ kauravānprati