Parva.Adhyaya 5.22

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

प्राप्तानाहुः संजय पाण्डुपुत्रा;नुपप्लव्ये तान्विजानीहि गत्वाअजातशत्रुं च सभाजयेथा; दिष्ट्यानघ ग्राममुपस्थितस्त्वम्

prāptānāhuḥ saṃjaya pāṇḍuputrā;nupaplavye tānvijānīhi gatvāajātaśatruṃ ca sabhājayethā; diṣṭyānagha grāmamupasthitastvam

सर्वान्वदेः संजय स्वस्तिमन्तः; कृच्छ्रं वासमतदर्हा निरुष्यतेषां शान्तिर्विद्यतेऽस्मासु शीघ्रं; मिथ्योपेतानामुपकारिणां सताम्

sarvānvadeḥ saṃjaya svastimantaḥ; kṛcchraṃ vāsamatadarhā niruṣyateṣāṃ śāntirvidyate'smāsu śīghraṃ; mithyopetānāmupakāriṇāṃ satām

नाहं क्वचित्संजय पाण्डवानां; मिथ्यावृत्तिं कांचन जात्वपश्यम्सर्वां श्रियं ह्यात्मवीर्येण लब्ध्वा; पर्याकार्षुः पाण्डवा मह्यमेव

nāhaṃ kvacitsaṃjaya pāṇḍavānāṃ; mithyāvṛttiṃ kāṃcana jātvapaśyamsarvāṃ śriyaṃ hyātmavīryeṇa labdhvā; paryākārṣuḥ pāṇḍavā mahyameva

दोषं ह्येषां नाधिगच्छे परीक्ष;न्नित्यं कंचिद्येन गर्हेय पार्थान्धर्मार्थाभ्यां कर्म कुर्वन्ति नित्यं; सुखप्रिया नानुरुध्यन्ति कामान्

doṣaṃ hyeṣāṃ nādhigacche parīkṣa;nnityaṃ kaṃcidyena garheya pārthāndharmārthābhyāṃ karma kurvanti nityaṃ; sukhapriyā nānurudhyanti kāmān

घर्मं शीतं क्षुत्पिपासे तथैव; निद्रां तन्द्रीं क्रोधहर्षौ प्रमादम्धृत्या चैव प्रज्ञया चाभिभूय; धर्मार्थयोगान्प्रयतन्ति पार्थाः

gharmaṃ śītaṃ kṣutpipāse tathaiva; nidrāṃ tandrīṃ krodhaharṣau pramādamdhṛtyā caiva prajñayā cābhibhūya; dharmārthayogānprayatanti pārthāḥ

त्यजन्ति मित्रेषु धनानि काले; न संवासाज्जीर्यति मैत्रमेषाम्यथार्हमानार्थकरा हि पार्था;स्तेषां द्वेष्टा नास्त्याजमीढस्य पक्षे

tyajanti mitreṣu dhanāni kāle; na saṃvāsājjīryati maitrameṣāmyathārhamānārthakarā hi pārthā;steṣāṃ dveṣṭā nāstyājamīḍhasya pakṣe

अन्यत्र पापाद्विषमान्मन्दबुद्धे;र्दुर्योधनात्क्षुद्रतराच्च कर्णात्तेषां हीमे हीनसुखप्रियाणां; महात्मनां संजनयन्ति तेजः

anyatra pāpādviṣamānmandabuddhe;rduryodhanātkṣudratarācca karṇātteṣāṃ hīme hīnasukhapriyāṇāṃ; mahātmanāṃ saṃjanayanti tejaḥ

उत्थानवीर्यः सुखमेधमानो; दुर्योधनः सुकृतं मन्यते तत्तेषां भागं यच्च मन्येत बालः; शक्यं हर्तुं जीवतां पाण्डवानाम्

utthānavīryaḥ sukhamedhamāno; duryodhanaḥ sukṛtaṃ manyate tatteṣāṃ bhāgaṃ yacca manyeta bālaḥ; śakyaṃ hartuṃ jīvatāṃ pāṇḍavānām

यस्यार्जुनः पदवीं केशवश्च; वृकोदरः सात्यकोऽजातशत्रोःमाद्रीपुत्रौ सृञ्जयाश्चापि सर्वे; पुरा युद्धात्साधु तस्य प्रदानम्

yasyārjunaḥ padavīṃ keśavaśca; vṛkodaraḥ sātyako'jātaśatroḥmādrīputrau sṛñjayāścāpi sarve; purā yuddhātsādhu tasya pradānam

स ह्येवैकः पृथिवीं सव्यसाची; गाण्डीवधन्वा प्रणुदेद्रथस्थःतथा विष्णुः केशवोऽप्यप्रधृष्यो; लोकत्रयस्याधिपतिर्महात्मा

sa hyevaikaḥ pṛthivīṃ savyasācī; gāṇḍīvadhanvā praṇudedrathasthaḥtathā viṣṇuḥ keśavo'pyapradhṛṣyo; lokatrayasyādhipatirmahātmā

तिष्ठेत कस्तस्य मर्त्यः पुरस्ता;द्यः सर्वदेवेषु वरेण्य ईड्यःपर्जन्यघोषान्प्रवपञ्शरौघा;न्पतंगसंघानिव शीघ्रवेगान्

tiṣṭheta kastasya martyaḥ purastā;dyaḥ sarvadeveṣu vareṇya īḍyaḥparjanyaghoṣānpravapañśaraughā;npataṃgasaṃghāniva śīghravegān

दिशं ह्युदीचीमपि चोत्तरान्कुरू;न्गाण्डीवधन्वैकरथो जिगायधनं चैषामाहरत्सव्यसाची; सेनानुगान्बलिदांश्चैव चक्रे

diśaṃ hyudīcīmapi cottarānkurū;ngāṇḍīvadhanvaikaratho jigāyadhanaṃ caiṣāmāharatsavyasācī; senānugānbalidāṃścaiva cakre

यश्चैव देवान्खाण्डवे सव्यसाची; गाण्डीवधन्वा प्रजिगाय सेन्द्रान्उपाहरत्फल्गुनो जातवेदसे; यशो मानं वर्धयन्पाण्डवानाम्

yaścaiva devānkhāṇḍave savyasācī; gāṇḍīvadhanvā prajigāya sendrānupāharatphalguno jātavedase; yaśo mānaṃ vardhayanpāṇḍavānām

गदाभृतां नाद्य समोऽस्ति भीमा;द्धस्त्यारोहो नास्ति समश्च तस्यरथेऽर्जुनादाहुरहीनमेनं; बाह्वोर्बले चायुतनागवीर्यम्

gadābhṛtāṃ nādya samo'sti bhīmā;ddhastyāroho nāsti samaśca tasyarathe'rjunādāhurahīnamenaṃ; bāhvorbale cāyutanāgavīryam

सुशिक्षितः कृतवैरस्तरस्वी; दहेत्क्रुद्धस्तरसा धार्तराष्ट्रान्सदात्यमर्षी बलवान्न शक्यो; युद्धे जेतुं वासवेनापि साक्षात्

suśikṣitaḥ kṛtavairastarasvī; dahetkruddhastarasā dhārtarāṣṭrānsadātyamarṣī balavānna śakyo; yuddhe jetuṃ vāsavenāpi sākṣāt

सुचेतसौ बलिनौ शीघ्रहस्तौ; सुशिक्षितौ भ्रातरौ फल्गुनेनश्येनौ यथा पक्षिपूगान्रुजन्तौ; माद्रीपुत्रौ नेह कुरून्विशेताम्

sucetasau balinau śīghrahastau; suśikṣitau bhrātarau phalgunenaśyenau yathā pakṣipūgānrujantau; mādrīputrau neha kurūnviśetām

तेषां मध्ये वर्तमानस्तरस्वी; धृष्टद्युम्नः पाण्डवानामिहैकःसहामात्यः सोमकानां प्रबर्हः; संत्यक्तात्मा पाण्डवानां जयाय

teṣāṃ madhye vartamānastarasvī; dhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavānāmihaikaḥsahāmātyaḥ somakānāṃ prabarhaḥ; saṃtyaktātmā pāṇḍavānāṃ jayāya

सहोषितश्चरितार्थो वयःस्थः; शाल्वेयानामधिपो वै विराटःसह पुत्रैः पाण्डवार्थे च शश्व;द्युधिष्ठिरं भक्त इति श्रुतं मे

sahoṣitaścaritārtho vayaḥsthaḥ; śālveyānāmadhipo vai virāṭaḥsaha putraiḥ pāṇḍavārthe ca śaśva;dyudhiṣṭhiraṃ bhakta iti śrutaṃ me

अवरुद्धा बलिनः केकयेभ्यो; महेष्वासा भ्रातरः पञ्च सन्तिकेकयेभ्यो राज्यमाकाङ्क्षमाणा; युद्धार्थिनश्चानुवसन्ति पार्थान्

avaruddhā balinaḥ kekayebhyo; maheṣvāsā bhrātaraḥ pañca santikekayebhyo rājyamākāṅkṣamāṇā; yuddhārthinaścānuvasanti pārthān

सर्वे च वीराः पृथिवीपतीनां; समानीताः पाण्डवार्थे निविष्टाःशूरानहं भक्तिमतः शृणोमि; प्रीत्या युक्तान्संश्रितान्धर्मराजम्

sarve ca vīrāḥ pṛthivīpatīnāṃ; samānītāḥ pāṇḍavārthe niviṣṭāḥśūrānahaṃ bhaktimataḥ śṛṇomi; prītyā yuktānsaṃśritāndharmarājam

गिर्याश्रया दुर्गनिवासिनश्च; योधाः पृथिव्यां कुलजा विशुद्धाःम्लेच्छाश्च नानायुधवीर्यवन्तः; समागताः पाण्डवार्थे निविष्टाः

giryāśrayā durganivāsinaśca; yodhāḥ pṛthivyāṃ kulajā viśuddhāḥmlecchāśca nānāyudhavīryavantaḥ; samāgatāḥ pāṇḍavārthe niviṣṭāḥ

पाण्ड्यश्च राजामित इन्द्रकल्पो; युधि प्रवीरैर्बहुभिः समेतःसमागतः पाण्डवार्थे महात्मा; लोकप्रवीरोऽप्रतिवीर्यतेजाः

pāṇḍyaśca rājāmita indrakalpo; yudhi pravīrairbahubhiḥ sametaḥsamāgataḥ pāṇḍavārthe mahātmā; lokapravīro'prativīryatejāḥ

अस्त्रं द्रोणादर्जुनाद्वासुदेवा;त्कृपाद्भीष्माद्येन कृतं शृणोमियं तं कार्ष्णिप्रतिमं प्राहुरेकं; स सात्यकिः पाण्डवार्थे निविष्टः

astraṃ droṇādarjunādvāsudevā;tkṛpādbhīṣmādyena kṛtaṃ śṛṇomiyaṃ taṃ kārṣṇipratimaṃ prāhurekaṃ; sa sātyakiḥ pāṇḍavārthe niviṣṭaḥ

अपाश्रिताश्चेदिकरूषकाश्च; सर्वोत्साहैर्भूमिपालैः समेताःतेषां मध्ये सूर्यमिवातपन्तं; श्रिया वृतं चेदिपतिं ज्वलन्तम्

apāśritāścedikarūṣakāśca; sarvotsāhairbhūmipālaiḥ sametāḥteṣāṃ madhye sūryamivātapantaṃ; śriyā vṛtaṃ cedipatiṃ jvalantam

अस्तम्भनीयं युधि मन्यमानं; ज्याकर्षतां श्रेष्ठतमं पृथिव्याम्सर्वोत्साहं क्षत्रियाणां निहत्य; प्रसह्य कृष्णस्तरसा ममर्द

astambhanīyaṃ yudhi manyamānaṃ; jyākarṣatāṃ śreṣṭhatamaṃ pṛthivyāmsarvotsāhaṃ kṣatriyāṇāṃ nihatya; prasahya kṛṣṇastarasā mamarda

यशोमानौ वर्धयन्यादवानां; पुराभिनच्छिशुपालं समीकेयस्य सर्वे वर्धयन्ति स्म मानं; करूषराजप्रमुखा नरेन्द्राः

yaśomānau vardhayanyādavānāṃ; purābhinacchiśupālaṃ samīkeyasya sarve vardhayanti sma mānaṃ; karūṣarājapramukhā narendrāḥ

तमसह्यं केशवं तत्र मत्वा; सुग्रीवयुक्तेन रथेन कृष्णम्संप्राद्रवंश्चेदिपतिं विहाय; सिंहं दृष्ट्वा क्षुद्रमृगा इवान्ये

tamasahyaṃ keśavaṃ tatra matvā; sugrīvayuktena rathena kṛṣṇamsaṃprādravaṃścedipatiṃ vihāya; siṃhaṃ dṛṣṭvā kṣudramṛgā ivānye

यस्तं प्रतीपस्तरसा प्रत्युदीया;दाशंसमानो द्वैरथे वासुदेवम्सोऽशेत कृष्णेन हतः परासु;र्वातेनेवोन्मथितः कर्णिकारः

yastaṃ pratīpastarasā pratyudīyā;dāśaṃsamāno dvairathe vāsudevamso'śeta kṛṣṇena hataḥ parāsu;rvātenevonmathitaḥ karṇikāraḥ

पराक्रमं मे यदवेदयन्त; तेषामर्थे संजय केशवस्यअनुस्मरंस्तस्य कर्माणि विष्णो;र्गावल्गणे नाधिगच्छामि शान्तिम्

parākramaṃ me yadavedayanta; teṣāmarthe saṃjaya keśavasyaanusmaraṃstasya karmāṇi viṣṇo;rgāvalgaṇe nādhigacchāmi śāntim

न जातु ताञ्शत्रुरन्यः सहेत; येषां स स्यादग्रणीर्वृष्णिसिंहःप्रवेपते मे हृदयं भयेन; श्रुत्वा कृष्णावेकरथे समेतौ

na jātu tāñśatruranyaḥ saheta; yeṣāṃ sa syādagraṇīrvṛṣṇisiṃhaḥpravepate me hṛdayaṃ bhayena; śrutvā kṛṣṇāvekarathe sametau

नो चेद्गच्छेत्संगरं मन्दबुद्धि;स्ताभ्यां सुतो मे विपरीतचेताःनो चेत्कुरून्संजय निर्दहेता;मिन्द्राविष्णू दैत्यसेनां यथैवमतो हि मे शक्रसमो धनंजयः; सनातनो वृष्णिवीरश्च विष्णुः

no cedgacchetsaṃgaraṃ mandabuddhi;stābhyāṃ suto me viparītacetāḥno cetkurūnsaṃjaya nirdahetā;mindrāviṣṇū daityasenāṃ yathaivamato hi me śakrasamo dhanaṃjayaḥ; sanātano vṛṣṇivīraśca viṣṇuḥ

धर्मारामो ह्रीनिषेधस्तरस्वी; कुन्तीपुत्रः पाण्डवोऽजातशत्रुःदुर्योधनेन निकृतो मनस्वी; नो चेत्क्रुद्धः प्रदहेद्धार्तराष्ट्रान्

dharmārāmo hrīniṣedhastarasvī; kuntīputraḥ pāṇḍavo'jātaśatruḥduryodhanena nikṛto manasvī; no cetkruddhaḥ pradaheddhārtarāṣṭrān

नाहं तथा ह्यर्जुनाद्वासुदेवा;द्भीमाद्वापि यमयोर्वा बिभेमियथा राज्ञः क्रोधदीप्तस्य सूत; मन्योरहं भीततरः सदैव

nāhaṃ tathā hyarjunādvāsudevā;dbhīmādvāpi yamayorvā bibhemiyathā rājñaḥ krodhadīptasya sūta; manyorahaṃ bhītataraḥ sadaiva

अलं तपोब्रह्मचर्येण युक्तः; संकल्पोऽयं मानसस्तस्य सिध्येत्तस्य क्रोधं संजयाहं समीके; स्थाने जानन्भृशमस्म्यद्य भीतः

alaṃ tapobrahmacaryeṇa yuktaḥ; saṃkalpo'yaṃ mānasastasya sidhyettasya krodhaṃ saṃjayāhaṃ samīke; sthāne jānanbhṛśamasmyadya bhītaḥ

स गच्छ शीघ्रं प्रहितो रथेन; पाञ्चालराजस्य चमूं परेत्यअजातशत्रुं कुशलं स्म पृच्छेः; पुनः पुनः प्रीतियुक्तं वदेस्त्वम्

sa gaccha śīghraṃ prahito rathena; pāñcālarājasya camūṃ paretyaajātaśatruṃ kuśalaṃ sma pṛccheḥ; punaḥ punaḥ prītiyuktaṃ vadestvam

जनार्दनं चापि समेत्य तात; महामात्रं वीर्यवतामुदारम्अनामयं मद्वचनेन पृच्छे;र्धृतराष्ट्रः पाण्डवैः शान्तिमीप्सुः

janārdanaṃ cāpi sametya tāta; mahāmātraṃ vīryavatāmudāramanāmayaṃ madvacanena pṛcche;rdhṛtarāṣṭraḥ pāṇḍavaiḥ śāntimīpsuḥ

न तस्य किंचिद्वचनं न कुर्या;त्कुन्तीपुत्रो वासुदेवस्य सूतप्रियश्चैषामात्मसमश्च कृष्णो; विद्वांश्चैषां कर्मणि नित्ययुक्तः

na tasya kiṃcidvacanaṃ na kuryā;tkuntīputro vāsudevasya sūtapriyaścaiṣāmātmasamaśca kṛṣṇo; vidvāṃścaiṣāṃ karmaṇi nityayuktaḥ

समानीय पाण्डवान्सृञ्जयांश्च; जनार्दनं युयुधानं विराटम्अनामयं मद्वचनेन पृच्छेः; सर्वांस्तथा द्रौपदेयांश्च पञ्च

samānīya pāṇḍavānsṛñjayāṃśca; janārdanaṃ yuyudhānaṃ virāṭamanāmayaṃ madvacanena pṛccheḥ; sarvāṃstathā draupadeyāṃśca pañca

यद्यत्तत्र प्राप्तकालं परेभ्य;स्त्वं मन्येथा भारतानां हितं चतत्तद्भाषेथाः संजय राजमध्ये; न मूर्छयेद्यन्न भवेच्च युद्धम्

yadyattatra prāptakālaṃ parebhya;stvaṃ manyethā bhāratānāṃ hitaṃ catattadbhāṣethāḥ saṃjaya rājamadhye; na mūrchayedyanna bhavecca yuddham