Parva.Adhyaya 5.36

विदुर उवाच · vidura uvāca

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्आत्रेयस्य च संवादं साध्यानां चेति नः श्रुतम्

atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanamātreyasya ca saṃvādaṃ sādhyānāṃ ceti naḥ śrutam

चरन्तं हंसरूपेण महर्षिं संशितव्रतम्साध्या देवा महाप्राज्ञं पर्यपृच्छन्त वै पुरा

carantaṃ haṃsarūpeṇa maharṣiṃ saṃśitavratamsādhyā devā mahāprājñaṃ paryapṛcchanta vai purā

साध्या देवा वयमस्मो महर्षे; दृष्ट्वा भवन्तं न शक्नुमोऽनुमातुम्श्रुतेन धीरो बुद्धिमांस्त्वं मतो नः; काव्यां वाचं वक्तुमर्हस्युदाराम्

sādhyā devā vayamasmo maharṣe; dṛṣṭvā bhavantaṃ na śaknumo'numātumśrutena dhīro buddhimāṃstvaṃ mato naḥ; kāvyāṃ vācaṃ vaktumarhasyudārām

हंस उवाच · haṃsa uvāca

एतत्कार्यममराः संश्रुतं मे; धृतिः शमः सत्यधर्मानुवृत्तिःग्रन्थिं विनीय हृदयस्य सर्वं; प्रियाप्रिये चात्मवशं नयीत

etatkāryamamarāḥ saṃśrutaṃ me; dhṛtiḥ śamaḥ satyadharmānuvṛttiḥgranthiṃ vinīya hṛdayasya sarvaṃ; priyāpriye cātmavaśaṃ nayīta

आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेव तितिक्षितःआक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति

ākruśyamāno nākrośenmanyureva titikṣitaḥākroṣṭāraṃ nirdahati sukṛtaṃ cāsya vindati

नाक्रोशी स्यान्नावमानी परस्य; मित्रद्रोही नोत नीचोपसेवीन चातिमानी न च हीनवृत्तो; रूक्षां वाचं रुशतीं वर्जयीत

nākrośī syānnāvamānī parasya; mitradrohī nota nīcopasevīna cātimānī na ca hīnavṛtto; rūkṣāṃ vācaṃ ruśatīṃ varjayīta

मर्माण्यस्थीनि हृदयं तथासू;न्घोरा वाचो निर्दहन्तीह पुंसाम्तस्माद्वाचं रुशतीं रूक्षरूपां; धर्मारामो नित्यशो वर्जयीत

marmāṇyasthīni hṛdayaṃ tathāsū;nghorā vāco nirdahantīha puṃsāmtasmādvācaṃ ruśatīṃ rūkṣarūpāṃ; dharmārāmo nityaśo varjayīta

अरुंतुदं परुषं रूक्षवाचं; वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यान्विद्यादलक्ष्मीकतमं जनानां; मुखे निबद्धां निरृतिं वहन्तम्

aruṃtudaṃ paruṣaṃ rūkṣavācaṃ; vākkaṇṭakairvitudantaṃ manuṣyānvidyādalakṣmīkatamaṃ janānāṃ; mukhe nibaddhāṃ nirṛtiṃ vahantam

परश्चेदेनमधिविध्येत बाणै;र्भृशं सुतीक्ष्णैरनलार्कदीप्तैःविरिच्यमानोऽप्यतिरिच्यमानो; विद्यात्कविः सुकृतं मे दधाति

paraścedenamadhividhyeta bāṇai;rbhṛśaṃ sutīkṣṇairanalārkadīptaiḥviricyamāno'pyatiricyamāno; vidyātkaviḥ sukṛtaṃ me dadhāti

यदि सन्तं सेवते यद्यसन्तं; तपस्विनं यदि वा स्तेनमेववासो यथा रङ्गवशं प्रयाति; तथा स तेषां वशमभ्युपैति

yadi santaṃ sevate yadyasantaṃ; tapasvinaṃ yadi vā stenamevavāso yathā raṅgavaśaṃ prayāti; tathā sa teṣāṃ vaśamabhyupaiti

वादं तु यो न प्रवदेन्न वादये;द्यो नाहतः प्रतिहन्यान्न घातयेत्यो हन्तुकामस्य न पापमिच्छे;त्तस्मै देवाः स्पृहयन्त्यागताय

vādaṃ tu yo na pravadenna vādaye;dyo nāhataḥ pratihanyānna ghātayetyo hantukāmasya na pāpamicche;ttasmai devāḥ spṛhayantyāgatāya

अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः; सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्प्रियं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं; धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम्

avyāhṛtaṃ vyāhṛtācchreya āhuḥ; satyaṃ vadedvyāhṛtaṃ taddvitīyampriyaṃ vadedvyāhṛtaṃ tattṛtīyaṃ; dharmyaṃ vadedvyāhṛtaṃ taccaturtham

यादृशैः संविवदते यादृशांश्चोपसेवतेयादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः

yādṛśaiḥ saṃvivadate yādṛśāṃścopasevateyādṛgicchecca bhavituṃ tādṛgbhavati pūruṣaḥ

यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यतेनिवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि

yato yato nivartate tatastato vimucyatenivartanāddhi sarvato na vetti duḥkhamaṇvapi

न जीयते नोत जिगीषतेऽन्या;न्न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्चनिन्दाप्रशंसासु समस्वभावो; न शोचते हृष्यति नैव चायम्

na jīyate nota jigīṣate'nyā;nna vairakṛccāpratighātakaścanindāpraśaṃsāsu samasvabhāvo; na śocate hṛṣyati naiva cāyam

भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मतिम्सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुषः

bhāvamicchati sarvasya nābhāve kurute matimsatyavādī mṛdurdānto yaḥ sa uttamapūruṣaḥ

नानर्थकं सान्त्वयति प्रतिज्ञाय ददाति चराद्धापराद्धे जानाति यः स मध्यमपूरुषः

nānarthakaṃ sāntvayati pratijñāya dadāti carāddhāparāddhe jānāti yaḥ sa madhyamapūruṣaḥ

दुःशासनस्तूपहन्ता न शास्ता; नावर्तते मन्युवशात्कृतघ्नःन कस्यचिन्मित्रमथो दुरात्मा; कलाश्चैता अधमस्येह पुंसः

duḥśāsanastūpahantā na śāstā; nāvartate manyuvaśātkṛtaghnaḥna kasyacinmitramatho durātmā; kalāścaitā adhamasyeha puṃsaḥ

न श्रद्दधाति कल्याणं परेभ्योऽप्यात्मशङ्कितःनिराकरोति मित्राणि यो वै सोऽधमपूरुषः

na śraddadhāti kalyāṇaṃ parebhyo'pyātmaśaṅkitaḥnirākaroti mitrāṇi yo vai so'dhamapūruṣaḥ

उत्तमानेव सेवेत प्राप्ते काले तु मध्यमान्अधमांस्तु न सेवेत य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

uttamāneva seveta prāpte kāle tu madhyamānadhamāṃstu na seveta ya icchecchreya ātmanaḥ

प्राप्नोति वै वित्तमसद्बलेन; नित्योत्थानात्प्रज्ञया पौरुषेणन त्वेव सम्यग्लभते प्रशंसां; न वृत्तमाप्नोति महाकुलानाम्

prāpnoti vai vittamasadbalena; nityotthānātprajñayā pauruṣeṇana tveva samyaglabhate praśaṃsāṃ; na vṛttamāpnoti mahākulānām

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

महाकुलानां स्पृहयन्ति देवा; धर्मार्थवृद्धाश्च बहुश्रुताश्चपृच्छामि त्वां विदुर प्रश्नमेतं; भवन्ति वै कानि महाकुलानि

mahākulānāṃ spṛhayanti devā; dharmārthavṛddhāśca bahuśrutāścapṛcchāmi tvāṃ vidura praśnametaṃ; bhavanti vai kāni mahākulāni

विदुर उवाच · vidura uvāca

तपो दमो ब्रह्मवित्त्वं वितानाः; पुण्या विवाहाः सततान्नदानम्येष्वेवैते सप्त गुणा भवन्ति; सम्यग्वृत्तास्तानि महाकुलानि

tapo damo brahmavittvaṃ vitānāḥ; puṇyā vivāhāḥ satatānnadānamyeṣvevaite sapta guṇā bhavanti; samyagvṛttāstāni mahākulāni

येषां न वृत्तं व्यथते न योनि;र्वृत्तप्रसादेन चरन्ति धर्मम्ये कीर्तिमिच्छन्ति कुले विशिष्टां; त्यक्तानृतास्तानि महाकुलानि

yeṣāṃ na vṛttaṃ vyathate na yoni;rvṛttaprasādena caranti dharmamye kīrtimicchanti kule viśiṣṭāṃ; tyaktānṛtāstāni mahākulāni

अनिज्ययाविवाहैश्च वेदस्योत्सादनेन चकुलान्यकुलतां यान्ति धर्मस्यातिक्रमेण च

anijyayāvivāhaiśca vedasyotsādanena cakulānyakulatāṃ yānti dharmasyātikrameṇa ca

देवद्रव्यविनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन चकुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च

devadravyavināśena brahmasvaharaṇena cakulānyakulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca

ब्राह्मणानां परिभवात्परिवादाच्च भारतकुलान्यकुलतां यान्ति न्यासापहरणेन च

brāhmaṇānāṃ paribhavātparivādācca bhāratakulānyakulatāṃ yānti nyāsāpaharaṇena ca

कुलानि समुपेतानि गोभिः पुरुषतोऽश्वतःकुलसंख्यां न गच्छन्ति यानि हीनानि वृत्ततः

kulāni samupetāni gobhiḥ puruṣato'śvataḥkulasaṃkhyāṃ na gacchanti yāni hīnāni vṛttataḥ

वृत्ततस्त्वविहीनानि कुलान्यल्पधनान्यपिकुलसंख्यां तु गच्छन्ति कर्षन्ति च महद्यशः

vṛttatastvavihīnāni kulānyalpadhanānyapikulasaṃkhyāṃ tu gacchanti karṣanti ca mahadyaśaḥ

मा नः कुले वैरकृत्कश्चिदस्तु; राजामात्यो मा परस्वापहारीमित्रद्रोही नैकृतिकोऽनृती वा; पूर्वाशी वा पितृदेवातिथिभ्यः

mā naḥ kule vairakṛtkaścidastu; rājāmātyo mā parasvāpahārīmitradrohī naikṛtiko'nṛtī vā; pūrvāśī vā pitṛdevātithibhyaḥ

यश्च नो ब्राह्मणं हन्याद्यश्च नो ब्राह्मणान्द्विषेत्न नः स समितिं गच्छेद्यश्च नो निर्वपेत्कृषिम्

yaśca no brāhmaṇaṃ hanyādyaśca no brāhmaṇāndviṣetna naḥ sa samitiṃ gacchedyaśca no nirvapetkṛṣim

तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृतासतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन

tṛṇāni bhūmirudakaṃ vākcaturthī ca sūnṛtāsatāmetāni geheṣu nocchidyante kadācana

श्रद्धया परया राजन्नुपनीतानि सत्कृतिम्प्रवृत्तानि महाप्राज्ञ धर्मिणां पुण्यकर्मणाम्

śraddhayā parayā rājannupanītāni satkṛtimpravṛttāni mahāprājña dharmiṇāṃ puṇyakarmaṇām

सूक्ष्मोऽपि भारं नृपते स्यन्दनो वै; शक्तो वोढुं न तथान्ये महीजाःएवं युक्ता भारसहा भवन्ति; महाकुलीना न तथान्ये मनुष्याः

sūkṣmo'pi bhāraṃ nṛpate syandano vai; śakto voḍhuṃ na tathānye mahījāḥevaṃ yuktā bhārasahā bhavanti; mahākulīnā na tathānye manuṣyāḥ

न तन्मित्रं यस्य कोपाद्बिभेति; यद्वा मित्रं शङ्कितेनोपचर्यम्यस्मिन्मित्रे पितरीवाश्वसीत; तद्वै मित्रं संगतानीतराणि

na tanmitraṃ yasya kopādbibheti; yadvā mitraṃ śaṅkitenopacaryamyasminmitre pitarīvāśvasīta; tadvai mitraṃ saṃgatānītarāṇi

यदि चेदप्यसंबन्धो मित्रभावेन वर्ततेस एव बन्धुस्तन्मित्रं सा गतिस्तत्परायणम्

yadi cedapyasaṃbandho mitrabhāvena vartatesa eva bandhustanmitraṃ sā gatistatparāyaṇam

चलचित्तस्य वै पुंसो वृद्धाननुपसेवतःपारिप्लवमतेर्नित्यमध्रुवो मित्रसंग्रहः

calacittasya vai puṃso vṛddhānanupasevataḥpāriplavamaternityamadhruvo mitrasaṃgrahaḥ

चलचित्तमनात्मानमिन्द्रियाणां वशानुगम्अर्थाः समतिवर्तन्ते हंसाः शुष्कं सरो यथा

calacittamanātmānamindriyāṇāṃ vaśānugamarthāḥ samativartante haṃsāḥ śuṣkaṃ saro yathā

अकस्मादेव कुप्यन्ति प्रसीदन्त्यनिमित्ततःशीलमेतदसाधूनामभ्रं पारिप्लवं यथा

akasmādeva kupyanti prasīdantyanimittataḥśīlametadasādhūnāmabhraṃ pāriplavaṃ yathā

सत्कृताश्च कृतार्थाश्च मित्राणां न भवन्ति येतान्मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते

satkṛtāśca kṛtārthāśca mitrāṇāṃ na bhavanti yetānmṛtānapi kravyādāḥ kṛtaghnānnopabhuñjate

अर्थयेदेव मित्राणि सति वासति वा धनेनानर्थयन्विजानाति मित्राणां सारफल्गुताम्

arthayedeva mitrāṇi sati vāsati vā dhanenānarthayanvijānāti mitrāṇāṃ sāraphalgutām

संतापाद्भ्रश्यते रूपं संतापाद्भ्रश्यते बलम्संतापाद्भ्रश्यते ज्ञानं संतापाद्व्याधिमृच्छति

saṃtāpādbhraśyate rūpaṃ saṃtāpādbhraśyate balamsaṃtāpādbhraśyate jñānaṃ saṃtāpādvyādhimṛcchati

अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपतप्यतेअमित्राश्च प्रहृष्यन्ति मा स्म शोके मनः कृथाः

anavāpyaṃ ca śokena śarīraṃ copatapyateamitrāśca prahṛṣyanti mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ

पुनर्नरो म्रियते जायते च; पुनर्नरो हीयते वर्धते पुनःपुनर्नरो याचति याच्यते च; पुनर्नरः शोचति शोच्यते पुनः

punarnaro mriyate jāyate ca; punarnaro hīyate vardhate punaḥpunarnaro yācati yācyate ca; punarnaraḥ śocati śocyate punaḥ

सुखं च दुःखं च भवाभवौ च; लाभालाभौ मरणं जीवितं चपर्यायशः सर्वमिह स्पृशन्ति; तस्माद्धीरो नैव हृष्येन्न शोचेत्

sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca bhavābhavau ca; lābhālābhau maraṇaṃ jīvitaṃ caparyāyaśaḥ sarvamiha spṛśanti; tasmāddhīro naiva hṛṣyenna śocet

चलानि हीमानि षडिन्द्रियाणि; तेषां यद्यद्वर्तते यत्र यत्रततस्ततः स्रवते बुद्धिरस्य; छिद्रोदकुम्भादिव नित्यमम्भः

calāni hīmāni ṣaḍindriyāṇi; teṣāṃ yadyadvartate yatra yatratatastataḥ sravate buddhirasya; chidrodakumbhādiva nityamambhaḥ

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

तनुरुच्चः शिखी राजा मिथ्योपचरितो मयामन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति

tanuruccaḥ śikhī rājā mithyopacarito mayāmandānāṃ mama putrāṇāṃ yuddhenāntaṃ kariṣyati

नित्योद्विग्नमिदं सर्वं नित्योद्विग्नमिदं मनःयत्तत्पदमनुद्विग्नं तन्मे वद महामते

nityodvignamidaṃ sarvaṃ nityodvignamidaṃ manaḥyattatpadamanudvignaṃ tanme vada mahāmate

विदुर उवाच · vidura uvāca

नान्यत्र विद्यातपसोर्नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात्नान्यत्र लोभसंत्यागाच्छान्तिं पश्यामि तेऽनघ

nānyatra vidyātapasornānyatrendriyanigrahātnānyatra lobhasaṃtyāgācchāntiṃ paśyāmi te'nagha

बुद्ध्या भयं प्रणुदति तपसा विन्दते महत्गुरुशुश्रूषया ज्ञानं शान्तिं त्यागेन विन्दति

buddhyā bhayaṃ praṇudati tapasā vindate mahatguruśuśrūṣayā jñānaṃ śāntiṃ tyāgena vindati

अनाश्रिता दानपुण्यं वेदपुण्यमनाश्रिताःरागद्वेषविनिर्मुक्ता विचरन्तीह मोक्षिणः

anāśritā dānapuṇyaṃ vedapuṇyamanāśritāḥrāgadveṣavinirmuktā vicarantīha mokṣiṇaḥ

स्वधीतस्य सुयुद्धस्य सुकृतस्य च कर्मणःतपसश्च सुतप्तस्य तस्यान्ते सुखमेधते

svadhītasya suyuddhasya sukṛtasya ca karmaṇaḥtapasaśca sutaptasya tasyānte sukhamedhate

स्वास्तीर्णानि शयनानि प्रपन्ना; न वै भिन्ना जातु निद्रां लभन्तेन स्त्रीषु राजन्रतिमाप्नुवन्ति; न मागधैः स्तूयमाना न सूतैः

svāstīrṇāni śayanāni prapannā; na vai bhinnā jātu nidrāṃ labhantena strīṣu rājanratimāpnuvanti; na māgadhaiḥ stūyamānā na sūtaiḥ

न वै भिन्ना जातु चरन्ति धर्मं; न वै सुखं प्राप्नुवन्तीह भिन्नाःन वै भिन्ना गौरवं मानयन्ति; न वै भिन्नाः प्रशमं रोचयन्ति

na vai bhinnā jātu caranti dharmaṃ; na vai sukhaṃ prāpnuvantīha bhinnāḥna vai bhinnā gauravaṃ mānayanti; na vai bhinnāḥ praśamaṃ rocayanti

न वै तेषां स्वदते पथ्यमुक्तं; योगक्षेमं कल्पते नोत तेषाम्भिन्नानां वै मनुजेन्द्र परायणं; न विद्यते किंचिदन्यद्विनाशात्

na vai teṣāṃ svadate pathyamuktaṃ; yogakṣemaṃ kalpate nota teṣāmbhinnānāṃ vai manujendra parāyaṇaṃ; na vidyate kiṃcidanyadvināśāt

संभाव्यं गोषु संपन्नं संभाव्यं ब्राह्मणे तपःसंभाव्यं स्त्रीषु चापल्यं संभाव्यं ज्ञातितो भयम्

saṃbhāvyaṃ goṣu saṃpannaṃ saṃbhāvyaṃ brāhmaṇe tapaḥsaṃbhāvyaṃ strīṣu cāpalyaṃ saṃbhāvyaṃ jñātito bhayam

तन्तवोऽप्यायता नित्यं तन्तवो बहुलाः समाःबहून्बहुत्वादायासान्सहन्तीत्युपमा सताम्

tantavo'pyāyatā nityaṃ tantavo bahulāḥ samāḥbahūnbahutvādāyāsānsahantītyupamā satām

धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि चधृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ

dhūmāyante vyapetāni jvalanti sahitāni cadhṛtarāṣṭrolmukānīva jñātayo bharatarṣabha

ब्राह्मणेषु च ये शूराः स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु चवृन्तादिव फलं पक्वं धृतराष्ट्र पतन्ति ते

brāhmaṇeṣu ca ye śūrāḥ strīṣu jñātiṣu goṣu cavṛntādiva phalaṃ pakvaṃ dhṛtarāṣṭra patanti te

महानप्येकजो वृक्षो बलवान्सुप्रतिष्ठितःप्रसह्य एव वातेन शाखास्कन्धं विमर्दितुम्

mahānapyekajo vṛkṣo balavānsupratiṣṭhitaḥprasahya eva vātena śākhāskandhaṃ vimarditum

अथ ये सहिता वृक्षाः संघशः सुप्रतिष्ठिताःते हि शीघ्रतमान्वातान्सहन्तेऽन्योन्यसंश्रयात्

atha ye sahitā vṛkṣāḥ saṃghaśaḥ supratiṣṭhitāḥte hi śīghratamānvātānsahante'nyonyasaṃśrayāt

एवं मनुष्यमप्येकं गुणैरपि समन्वितम्शक्यं द्विषन्तो मन्यन्ते वायुर्द्रुममिवैकजम्

evaṃ manuṣyamapyekaṃ guṇairapi samanvitamśakyaṃ dviṣanto manyante vāyurdrumamivaikajam

अन्योन्यसमुपष्टम्भादन्योन्यापाश्रयेण चज्ञातयः संप्रवर्धन्ते सरसीवोत्पलान्युत

anyonyasamupaṣṭambhādanyonyāpāśrayeṇa cajñātayaḥ saṃpravardhante sarasīvotpalānyuta

अवध्या ब्राह्मणा गावः स्त्रियो बालाश्च ज्ञातयःयेषां चान्नानि भुञ्जीत ये च स्युः शरणागताः

avadhyā brāhmaṇā gāvaḥ striyo bālāśca jñātayaḥyeṣāṃ cānnāni bhuñjīta ye ca syuḥ śaraṇāgatāḥ

न मनुष्ये गुणः कश्चिदन्यो धनवतामपिअनातुरत्वाद्भद्रं ते मृतकल्पा हि रोगिणः

na manuṣye guṇaḥ kaścidanyo dhanavatāmapianāturatvādbhadraṃ te mṛtakalpā hi rogiṇaḥ

अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगं; पापानुबन्धं परुषं तीक्ष्णमुग्रम्सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो; मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य

avyādhijaṃ kaṭukaṃ śīrṣarogaṃ; pāpānubandhaṃ paruṣaṃ tīkṣṇamugramsatāṃ peyaṃ yanna pibantyasanto; manyuṃ mahārāja piba praśāmya

रोगार्दिता न फलान्याद्रियन्ते; न वै लभन्ते विषयेषु तत्त्वम्दुःखोपेता रोगिणो नित्यमेव; न बुध्यन्ते धनभोगान्न सौख्यम्

rogārditā na phalānyādriyante; na vai labhante viṣayeṣu tattvamduḥkhopetā rogiṇo nityameva; na budhyante dhanabhogānna saukhyam

पुरा ह्युक्तो नाकरोस्त्वं वचो मे; द्यूते जितां द्रौपदीं प्रेक्ष्य राजन्दुर्योधनं वारयेत्यक्षवत्यां; कितवत्वं पण्डिता वर्जयन्ति

purā hyukto nākarostvaṃ vaco me; dyūte jitāṃ draupadīṃ prekṣya rājanduryodhanaṃ vārayetyakṣavatyāṃ; kitavatvaṃ paṇḍitā varjayanti

न तद्बलं यन्मृदुना विरुध्यते; मिश्रो धर्मस्तरसा सेवितव्यःप्रध्वंसिनी क्रूरसमाहिता श्री;र्मृदुप्रौढा गच्छति पुत्रपौत्रान्

na tadbalaṃ yanmṛdunā virudhyate; miśro dharmastarasā sevitavyaḥpradhvaṃsinī krūrasamāhitā śrī;rmṛduprauḍhā gacchati putrapautrān

धार्तराष्ट्राः पाण्डवान्पालयन्तु; पाण्डोः सुतास्तव पुत्रांश्च पान्तुएकारिमित्राः कुरवो ह्येकमन्त्रा; जीवन्तु राजन्सुखिनः समृद्धाः

dhārtarāṣṭrāḥ pāṇḍavānpālayantu; pāṇḍoḥ sutāstava putrāṃśca pāntuekārimitrāḥ kuravo hyekamantrā; jīvantu rājansukhinaḥ samṛddhāḥ

मेढीभूतः कौरवाणां त्वमद्य; त्वय्याधीनं कुरुकुलमाजमीढपार्थान्बालान्वनवासप्रतप्ता;न्गोपायस्व स्वं यशस्तात रक्षन्

meḍhībhūtaḥ kauravāṇāṃ tvamadya; tvayyādhīnaṃ kurukulamājamīḍhapārthānbālānvanavāsaprataptā;ngopāyasva svaṃ yaśastāta rakṣan

संधत्स्व त्वं कौरवान्पाण्डुपुत्रै;र्मा तेऽन्तरं रिपवः प्रार्थयन्तुसत्ये स्थितास्ते नरदेव सर्वे; दुर्योधनं स्थापय त्वं नरेन्द्र

saṃdhatsva tvaṃ kauravānpāṇḍuputrai;rmā te'ntaraṃ ripavaḥ prārthayantusatye sthitāste naradeva sarve; duryodhanaṃ sthāpaya tvaṃ narendra