Parva.Adhyaya 5.45

सनत्सुजात उवाच · sanatsujāta uvāca

यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिर्दीप्यमानं महद्यशःतद्वै देवा उपासन्ते यस्मादर्को विराजतेयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

yattacchukraṃ mahajjyotirdīpyamānaṃ mahadyaśaḥtadvai devā upāsante yasmādarko virājateyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

शुक्राद्ब्रह्म प्रभवति ब्रह्म शुक्रेण वर्धतेतच्छुक्रं ज्योतिषां मध्येऽतप्तं तपति तापनम्योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

śukrādbrahma prabhavati brahma śukreṇa vardhatetacchukraṃ jyotiṣāṃ madhye'taptaṃ tapati tāpanamyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

आपोऽथ अद्भ्यः सलिलस्य मध्ये; उभौ देवौ शिश्रियातेऽन्तरिक्षेस सध्रीचीः स विषूचीर्वसाना; उभे बिभर्ति पृथिवीं दिवं चयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

āpo'tha adbhyaḥ salilasya madhye; ubhau devau śiśriyāte'ntarikṣesa sadhrīcīḥ sa viṣūcīrvasānā; ubhe bibharti pṛthivīṃ divaṃ cayoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

उभौ च देवौ पृथिवीं दिवं च; दिशश्च शुक्रं भुवनं बिभर्तितस्माद्दिशः सरितश्च स्रवन्ति; तस्मात्समुद्रा विहिता महान्तःयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

ubhau ca devau pṛthivīṃ divaṃ ca; diśaśca śukraṃ bhuvanaṃ bibhartitasmāddiśaḥ saritaśca sravanti; tasmātsamudrā vihitā mahāntaḥyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

चक्रे रथस्य तिष्ठन्तं ध्रुवस्याव्ययकर्मणःकेतुमन्तं वहन्त्यश्वास्तं दिव्यमजरं दिवियोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

cakre rathasya tiṣṭhantaṃ dhruvasyāvyayakarmaṇaḥketumantaṃ vahantyaśvāstaṃ divyamajaraṃ diviyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

न सादृश्ये तिष्ठति रूपमस्य; न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम्मनीषयाथो मनसा हृदा च; य एवं विदुरमृतास्ते भवन्तियोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

na sādṛśye tiṣṭhati rūpamasya; na cakṣuṣā paśyati kaścidenammanīṣayātho manasā hṛdā ca; ya evaṃ viduramṛtāste bhavantiyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

द्वादशपूगां सरितं देवरक्षितम्मधु ईशन्तस्तदा संचरन्ति घोरम्योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

dvādaśapūgāṃ saritaṃ devarakṣitammadhu īśantastadā saṃcaranti ghoramyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

तदर्धमासं पिबति संचित्य भ्रमरो मधुईशानः सर्वभूतेषु हविर्भूतमकल्पयत्योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

tadardhamāsaṃ pibati saṃcitya bhramaro madhuīśānaḥ sarvabhūteṣu havirbhūtamakalpayatyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

हिरण्यपर्णमश्वत्थमभिपत्य अपक्षकाःते तत्र पक्षिणो भूत्वा प्रपतन्ति यथादिशम्योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

hiraṇyaparṇamaśvatthamabhipatya apakṣakāḥte tatra pakṣiṇo bhūtvā prapatanti yathādiśamyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

पूर्णात्पूर्णान्युद्धरन्ति पूर्णात्पूर्णानि चक्रिरेहरन्ति पूर्णात्पूर्णानि पूर्णमेवावशिष्यतेयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

pūrṇātpūrṇānyuddharanti pūrṇātpūrṇāni cakrireharanti pūrṇātpūrṇāni pūrṇamevāvaśiṣyateyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

तस्माद्वै वायुरायातस्तस्मिंश्च प्रयतः सदातस्मादग्निश्च सोमश्च तस्मिंश्च प्राण आततः

tasmādvai vāyurāyātastasmiṃśca prayataḥ sadātasmādagniśca somaśca tasmiṃśca prāṇa ātataḥ

सर्वमेव ततो विद्यात्तत्तद्वक्तुं न शक्नुमःयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

sarvameva tato vidyāttattadvaktuṃ na śaknumaḥyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

अपानं गिरति प्राणः प्राणं गिरति चन्द्रमाःआदित्यो गिरते चन्द्रमादित्यं गिरते परःयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

apānaṃ girati prāṇaḥ prāṇaṃ girati candramāḥādityo girate candramādityaṃ girate paraḥyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

एकं पादं नोत्क्षिपति सलिलाद्धंस उच्चरन्तं चेत्सततमृत्विजं न मृत्युर्नामृतं भवेत्योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

ekaṃ pādaṃ notkṣipati salilāddhaṃsa uccarantaṃ cetsatatamṛtvijaṃ na mṛtyurnāmṛtaṃ bhavetyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

एवं देवो महात्मा स पावकं पुरुषो गिरन्यो वै तं पुरुषं वेद तस्येहात्मा न रिष्यतेयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

evaṃ devo mahātmā sa pāvakaṃ puruṣo giranyo vai taṃ puruṣaṃ veda tasyehātmā na riṣyateyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

यः सहस्रं सहस्राणां पक्षान्संतत्य संपतेत्मध्यमे मध्य आगच्छेदपि चेत्स्यान्मनोजवःयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

yaḥ sahasraṃ sahasrāṇāṃ pakṣānsaṃtatya saṃpatetmadhyame madhya āgacchedapi cetsyānmanojavaḥyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

न दर्शने तिष्ठति रूपमस्य; पश्यन्ति चैनं सुविशुद्धसत्त्वाःहितो मनीषी मनसाभिपश्ये;द्ये तं श्रयेयुरमृतास्ते भवन्तियोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

na darśane tiṣṭhati rūpamasya; paśyanti cainaṃ suviśuddhasattvāḥhito manīṣī manasābhipaśye;dye taṃ śrayeyuramṛtāste bhavantiyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

गूहन्ति सर्पा इव गह्वराणि; स्वशिक्षया स्वेन वृत्तेन मर्त्याःतेषु प्रमुह्यन्ति जना विमूढा; यथाध्वानं मोहयन्ते भयाययोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

gūhanti sarpā iva gahvarāṇi; svaśikṣayā svena vṛttena martyāḥteṣu pramuhyanti janā vimūḍhā; yathādhvānaṃ mohayante bhayāyayoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

सदा सदासत्कृतः स्यान्न मृत्युरमृतं कुतःसत्यानृते सत्यसमानबन्धने; सतश्च योनिरसतश्चैक एवयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

sadā sadāsatkṛtaḥ syānna mṛtyuramṛtaṃ kutaḥsatyānṛte satyasamānabandhane; sataśca yonirasataścaika evayoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

न साधुना नोत असाधुना वा; समानमेतद्दृश्यते मानुषेषुसमानमेतदमृतस्य विद्या;देवंयुक्तो मधु तद्वै परीप्सेत्योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

na sādhunā nota asādhunā vā; samānametaddṛśyate mānuṣeṣusamānametadamṛtasya vidyā;devaṃyukto madhu tadvai parīpsetyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

नास्यातिवादा हृदयं तापयन्ति; नानधीतं नाहुतमग्निहोत्रम्मनो ब्राह्मीं लघुतामादधीत; प्रज्ञानमस्य नाम धीरा लभन्तेयोगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

nāsyātivādā hṛdayaṃ tāpayanti; nānadhītaṃ nāhutamagnihotrammano brāhmīṃ laghutāmādadhīta; prajñānamasya nāma dhīrā labhanteyoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

एवं यः सर्वभूतेषु आत्मानमनुपश्यतिअन्यत्रान्यत्र युक्तेषु किं स शोचेत्ततः परम्

evaṃ yaḥ sarvabhūteṣu ātmānamanupaśyatianyatrānyatra yukteṣu kiṃ sa śocettataḥ param

यथोदपाने महति सर्वतः संप्लुतोदकेएवं सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः

yathodapāne mahati sarvataḥ saṃplutodakeevaṃ sarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो महात्मा; न दृश्यतेऽसौ हृदये निविष्टःअजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितश्च; स तं मत्वा कविरास्ते प्रसन्नः

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo mahātmā; na dṛśyate'sau hṛdaye niviṣṭaḥajaścaro divārātramatandritaśca; sa taṃ matvā kavirāste prasannaḥ

अहमेवास्मि वो माता पिता पुत्रोऽस्म्यहं पुनःआत्माहमपि सर्वस्य यच्च नास्ति यदस्ति च

ahamevāsmi vo mātā pitā putro'smyahaṃ punaḥātmāhamapi sarvasya yacca nāsti yadasti ca

पितामहोऽस्मि स्थविरः पिता पुत्रश्च भारतममैव यूयमात्मस्था न मे यूयं न वोऽप्यहम्

pitāmaho'smi sthaviraḥ pitā putraśca bhāratamamaiva yūyamātmasthā na me yūyaṃ na vo'pyaham

आत्मैव स्थानं मम जन्म चात्मा; वेदप्रोक्तोऽहमजरप्रतिष्ठः

ātmaiva sthānaṃ mama janma cātmā; vedaprokto'hamajarapratiṣṭhaḥ

अणोरणीयान्सुमनाः सर्वभूतेषु जागृमिपितरं सर्वभूतानां पुष्करे निहितं विदुः

aṇoraṇīyānsumanāḥ sarvabhūteṣu jāgṛmipitaraṃ sarvabhūtānāṃ puṣkare nihitaṃ viduḥ