Parva.Adhyaya 5.44

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

सनत्सुजात यदिमां परार्थां; ब्राह्मीं वाचं प्रवदसि विश्वरूपाम्परां हि कामेषु सुदुर्लभां कथां; तद्ब्रूहि मे वाक्यमेतत्कुमार

sanatsujāta yadimāṃ parārthāṃ; brāhmīṃ vācaṃ pravadasi viśvarūpāmparāṃ hi kāmeṣu sudurlabhāṃ kathāṃ; tadbrūhi me vākyametatkumāra

सनत्सुजात उवाच · sanatsujāta uvāca

नैतद्ब्रह्म त्वरमाणेन लभ्यं; यन्मां पृच्छस्यभिहृष्यस्यतीवअव्यक्तविद्यामभिधास्ये पुराणीं; बुद्ध्या च तेषां ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्

naitadbrahma tvaramāṇena labhyaṃ; yanmāṃ pṛcchasyabhihṛṣyasyatīvaavyaktavidyāmabhidhāsye purāṇīṃ; buddhyā ca teṣāṃ brahmacaryeṇa siddhām

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

अव्यक्तविद्यामिति यत्सनातनीं; ब्रवीषि त्वं ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्अनारभ्या वसतीहार्य काले; कथं ब्राह्मण्यममृतत्वं लभेत

avyaktavidyāmiti yatsanātanīṃ; bravīṣi tvaṃ brahmacaryeṇa siddhāmanārabhyā vasatīhārya kāle; kathaṃ brāhmaṇyamamṛtatvaṃ labheta

सनत्सुजात उवाच · sanatsujāta uvāca

येऽस्मिँल्लोके विजयन्तीह कामा;न्ब्राह्मीं स्थितिमनुतितिक्षमाणाःत आत्मानं निर्हरन्तीह देहा;न्मुञ्जादिषीकामिव सत्त्वसंस्थाः

ye'smim̐lloke vijayantīha kāmā;nbrāhmīṃ sthitimanutitikṣamāṇāḥta ātmānaṃ nirharantīha dehā;nmuñjādiṣīkāmiva sattvasaṃsthāḥ

शरीरमेतौ कुरुतः पिता माता च भारतआचार्यशास्ता या जातिः सा सत्या साजरामरा

śarīrametau kurutaḥ pitā mātā ca bhārataācāryaśāstā yā jātiḥ sā satyā sājarāmarā

आचार्ययोनिमिह ये प्रविश्य; भूत्वा गर्भं ब्रह्मचर्यं चरन्तिइहैव ते शास्त्रकारा भवन्ति; प्रहाय देहं परमं यान्ति योगम्

ācāryayonimiha ye praviśya; bhūtvā garbhaṃ brahmacaryaṃ carantiihaiva te śāstrakārā bhavanti; prahāya dehaṃ paramaṃ yānti yogam

य आवृणोत्यवितथेन कर्णा;वृतं कुर्वन्नमृतं संप्रयच्छन्तं मन्येत पितरं मातरं च; तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन्

ya āvṛṇotyavitathena karṇā;vṛtaṃ kurvannamṛtaṃ saṃprayacchantaṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca; tasmai na druhyetkṛtamasya jānan

गुरुं शिष्यो नित्यमभिमन्यमानः; स्वाध्यायमिच्छेच्छुचिरप्रमत्तःमानं न कुर्यान्न दधीत रोष;मेष प्रथमो ब्रह्मचर्यस्य पादः

guruṃ śiṣyo nityamabhimanyamānaḥ; svādhyāyamicchecchucirapramattaḥmānaṃ na kuryānna dadhīta roṣa;meṣa prathamo brahmacaryasya pādaḥ

आचार्यस्य प्रियं कुर्यात्प्राणैरपि धनैरपिकर्मणा मनसा वाचा द्वितीयः पाद उच्यते

ācāryasya priyaṃ kuryātprāṇairapi dhanairapikarmaṇā manasā vācā dvitīyaḥ pāda ucyate

समा गुरौ यथा वृत्तिर्गुरुपत्न्यां तथा भवेत्यथोक्तकारी प्रियकृत्तृतीयः पाद उच्यते

samā gurau yathā vṛttirgurupatnyāṃ tathā bhavetyathoktakārī priyakṛttṛtīyaḥ pāda ucyate

नाचार्यायेहोपकृत्वा प्रवादं; प्राज्ञः कुर्वीत नैतदहं करोमिइतीव मन्येत न भाषयेत; स वै चतुर्थो ब्रह्मचर्यस्य पादः

nācāryāyehopakṛtvā pravādaṃ; prājñaḥ kurvīta naitadahaṃ karomiitīva manyeta na bhāṣayeta; sa vai caturtho brahmacaryasya pādaḥ

एवं वसन्तं यदुपप्लवेद्धन;माचार्याय तदनुप्रयच्छेत्सतां वृत्तिं बहुगुणामेवमेति; गुरोः पुत्रे भवति च वृत्तिरेषा

evaṃ vasantaṃ yadupaplaveddhana;mācāryāya tadanuprayacchetsatāṃ vṛttiṃ bahuguṇāmevameti; guroḥ putre bhavati ca vṛttireṣā

एवं वसन्सर्वतो वर्धतीह; बहून्पुत्राँल्लभते च प्रतिष्ठाम्वर्षन्ति चास्मै प्रदिशो दिशश्च; वसन्त्यस्मिन्ब्रह्मचर्ये जनाश्च

evaṃ vasansarvato vardhatīha; bahūnputrām̐llabhate ca pratiṣṭhāmvarṣanti cāsmai pradiśo diśaśca; vasantyasminbrahmacarye janāśca

एतेन ब्रह्मचर्येण देवा देवत्वमाप्नुवन्ऋषयश्च महाभागा ब्रह्मलोकं मनीषिणः

etena brahmacaryeṇa devā devatvamāpnuvanṛṣayaśca mahābhāgā brahmalokaṃ manīṣiṇaḥ

गन्धर्वाणामनेनैव रूपमप्सरसामभूत्एतेन ब्रह्मचर्येण सूर्यो अह्नाय जायते

gandharvāṇāmanenaiva rūpamapsarasāmabhūtetena brahmacaryeṇa sūryo ahnāya jāyate

य आशयेत्पाटयेच्चापि राज;न्सर्वं शरीरं तपसा तप्यमानःएतेनासौ बाल्यमत्येति विद्वा;न्मृत्युं तथा रोधयत्यन्तकाले

ya āśayetpāṭayeccāpi rāja;nsarvaṃ śarīraṃ tapasā tapyamānaḥetenāsau bālyamatyeti vidvā;nmṛtyuṃ tathā rodhayatyantakāle

अन्तवन्तः क्षत्रिय ते जयन्ति; लोकाञ्जनाः कर्मणा निर्मितेनब्रह्मैव विद्वांस्तेन अभ्येति सर्वं; नान्यः पन्था अयनाय विद्यते

antavantaḥ kṣatriya te jayanti; lokāñjanāḥ karmaṇā nirmitenabrahmaiva vidvāṃstena abhyeti sarvaṃ; nānyaḥ panthā ayanāya vidyate

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

आभाति शुक्लमिव लोहितमिव; अथो कृष्णमथाञ्जनं काद्रवं वातद्ब्राह्मणः पश्यति योऽत्र विद्वा;न्कथंरूपं तदमृतमक्षरं पदम्

ābhāti śuklamiva lohitamiva; atho kṛṣṇamathāñjanaṃ kādravaṃ vātadbrāhmaṇaḥ paśyati yo'tra vidvā;nkathaṃrūpaṃ tadamṛtamakṣaraṃ padam

सनत्सुजात उवाच · sanatsujāta uvāca

नाभाति शुक्लमिव लोहितमिव; अथो कृष्णमायसमर्कवर्णम्न पृथिव्यां तिष्ठति नान्तरिक्षे; नैतत्समुद्रे सलिलं बिभर्ति

nābhāti śuklamiva lohitamiva; atho kṛṣṇamāyasamarkavarṇamna pṛthivyāṃ tiṣṭhati nāntarikṣe; naitatsamudre salilaṃ bibharti

न तारकासु न च विद्युदाश्रितं; न चाभ्रेषु दृश्यते रूपमस्यन चापि वायौ न च देवतासु; न तच्चन्द्रे दृश्यते नोत सूर्ये

na tārakāsu na ca vidyudāśritaṃ; na cābhreṣu dṛśyate rūpamasyana cāpi vāyau na ca devatāsu; na taccandre dṛśyate nota sūrye

नैवर्क्षु तन्न यजुःषु नाप्यथर्वसु; न चैव दृश्यत्यमलेषु सामसुरथंतरे बार्हते चापि राज;न्महाव्रते नैव दृश्येद्ध्रुवं तत्

naivarkṣu tanna yajuḥṣu nāpyatharvasu; na caiva dṛśyatyamaleṣu sāmasurathaṃtare bārhate cāpi rāja;nmahāvrate naiva dṛśyeddhruvaṃ tat

अपारणीयं तमसः परस्ता;त्तदन्तकोऽप्येति विनाशकालेअणीयरूपं क्षुरधारया त;न्महच्च रूपं त्वपि पर्वतेभ्यः

apāraṇīyaṃ tamasaḥ parastā;ttadantako'pyeti vināśakāleaṇīyarūpaṃ kṣuradhārayā ta;nmahacca rūpaṃ tvapi parvatebhyaḥ

सा प्रतिष्ठा तदमृतं लोकास्तद्ब्रह्म तद्यशःभूतानि जज्ञिरे तस्मात्प्रलयं यान्ति तत्र च

sā pratiṣṭhā tadamṛtaṃ lokāstadbrahma tadyaśaḥbhūtāni jajñire tasmātpralayaṃ yānti tatra ca

अनामयं तन्महदुद्यतं यशो; वाचो विकारान्कवयो वदन्तितस्मिञ्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितं; ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्ति

anāmayaṃ tanmahadudyataṃ yaśo; vāco vikārānkavayo vadantitasmiñjagatsarvamidaṃ pratiṣṭhitaṃ; ye tadviduramṛtāste bhavanti