Parva.Adhyaya 5.48

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

समवेतेषु सर्वेषु तेषु राजसु भारतदुर्योधनमिदं वाक्यं भीष्मः शांतनवोऽब्रवीत्

samaveteṣu sarveṣu teṣu rājasu bhārataduryodhanamidaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo'bravīt

बृहस्पतिश्चोशना च ब्रह्माणं पर्युपस्थितौमरुतश्च सहेन्द्रेण वसवश्च सहाश्विनौ

bṛhaspatiścośanā ca brahmāṇaṃ paryupasthitaumarutaśca sahendreṇa vasavaśca sahāśvinau

आदित्याश्चैव साध्याश्च ये च सप्तर्षयो दिविविश्वावसुश्च गन्धर्वः शुभाश्चाप्सरसां गणाः

ādityāścaiva sādhyāśca ye ca saptarṣayo diviviśvāvasuśca gandharvaḥ śubhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ

नमस्कृत्वोपजग्मुस्ते लोकवृद्धं पितामहम्परिवार्य च विश्वेशं पर्यासत दिवौकसः

namaskṛtvopajagmuste lokavṛddhaṃ pitāmahamparivārya ca viśveśaṃ paryāsata divaukasaḥ

तेषां मनश्च तेजश्चाप्याददानौ दिवौकसाम्पूर्वदेवौ व्यतिक्रान्तौ नरनारायणावृषी

teṣāṃ manaśca tejaścāpyādadānau divaukasāmpūrvadevau vyatikrāntau naranārāyaṇāvṛṣī

बृहस्पतिश्च पप्रच्छ ब्राह्मणं काविमावितिभवन्तं नोपतिष्ठेते तौ नः शंस पितामह

bṛhaspatiśca papraccha brāhmaṇaṃ kāvimāvitibhavantaṃ nopatiṣṭhete tau naḥ śaṃsa pitāmaha

ब्रह्मोवाचयावेतौ पृथिवीं द्यां च भासयन्तौ तपस्विनौज्वलन्तौ रोचमानौ च व्याप्यातीतौ महाबलौ

brahmovācayāvetau pṛthivīṃ dyāṃ ca bhāsayantau tapasvinaujvalantau rocamānau ca vyāpyātītau mahābalau

नरनारायणावेतौ लोकाल्लोकं समास्थितौऊर्जितौ स्वेन तपसा महासत्त्वपराक्रमौ

naranārāyaṇāvetau lokāllokaṃ samāsthitauūrjitau svena tapasā mahāsattvaparākramau

एतौ हि कर्मणा लोकान्नन्दयामासतुर्ध्रुवौअसुराणामभावाय देवगन्धर्वपूजितौ

etau hi karmaṇā lokānnandayāmāsaturdhruvauasurāṇāmabhāvāya devagandharvapūjitau

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

जगाम शक्रस्तच्छ्रुत्वा यत्र तौ तेपतुस्तपःसार्धं देवगणैः सर्वैर्बृहस्पतिपुरोगमैः

jagāma śakrastacchrutvā yatra tau tepatustapaḥsārdhaṃ devagaṇaiḥ sarvairbṛhaspatipurogamaiḥ

तदा देवासुरे घोरे भये जाते दिवौकसाम्अयाचत महात्मानौ नरनारायणौ वरम्

tadā devāsure ghore bhaye jāte divaukasāmayācata mahātmānau naranārāyaṇau varam

तावब्रूतां वृणीष्वेति तदा भरतसत्तमअथैतावब्रवीच्छक्रः साह्यं नः क्रियतामिति

tāvabrūtāṃ vṛṇīṣveti tadā bharatasattamaathaitāvabravīcchakraḥ sāhyaṃ naḥ kriyatāmiti

ततस्तौ शक्रमब्रूतां करिष्यावो यदिच्छसिताभ्यां च सहितः शक्रो विजिग्ये दैत्यदानवान्

tatastau śakramabrūtāṃ kariṣyāvo yadicchasitābhyāṃ ca sahitaḥ śakro vijigye daityadānavān

नर इन्द्रस्य संग्रामे हत्वा शत्रून्परंतपःपौलोमान्कालखञ्जांश्च सहस्राणि शतानि च

nara indrasya saṃgrāme hatvā śatrūnparaṃtapaḥpaulomānkālakhañjāṃśca sahasrāṇi śatāni ca

एष भ्रान्ते रथे तिष्ठन्भल्लेनापहरच्छिरःजम्भस्य ग्रसमानस्य यज्ञमर्जुन आहवे

eṣa bhrānte rathe tiṣṭhanbhallenāpaharacchiraḥjambhasya grasamānasya yajñamarjuna āhave

एष पारे समुद्रस्य हिरण्यपुरमारुजत्हत्वा षष्टिसहस्राणि निवातकवचान्रणे

eṣa pāre samudrasya hiraṇyapuramārujathatvā ṣaṣṭisahasrāṇi nivātakavacānraṇe

एष देवान्सहेन्द्रेण जित्वा परपुरंजयःअतर्पयन्महाबाहुरर्जुनो जातवेदसम्नारायणस्तथैवात्र भूयसोऽन्याञ्जघान ह

eṣa devānsahendreṇa jitvā parapuraṃjayaḥatarpayanmahābāhurarjuno jātavedasamnārāyaṇastathaivātra bhūyaso'nyāñjaghāna ha

एवमेतौ महावीर्यौ तौ पश्यत समागतौवासुदेवार्जुनौ वीरौ समवेतौ महारथौ

evametau mahāvīryau tau paśyata samāgatauvāsudevārjunau vīrau samavetau mahārathau

नरनारायणौ देवौ पूर्वदेवाविति श्रुतिःअजेयौ मानुषे लोके सेन्द्रैरपि सुरासुरैः

naranārāyaṇau devau pūrvadevāviti śrutiḥajeyau mānuṣe loke sendrairapi surāsuraiḥ

एष नारायणः कृष्णः फल्गुनस्तु नरः स्मृतःनारायणो नरश्चैव सत्त्वमेकं द्विधाकृतम्

eṣa nārāyaṇaḥ kṛṣṇaḥ phalgunastu naraḥ smṛtaḥnārāyaṇo naraścaiva sattvamekaṃ dvidhākṛtam

एतौ हि कर्मणा लोकानश्नुवातेऽक्षयान्ध्रुवान्तत्र तत्रैव जायेते युद्धकाले पुनः पुनः

etau hi karmaṇā lokānaśnuvāte'kṣayāndhruvāntatra tatraiva jāyete yuddhakāle punaḥ punaḥ

तस्मात्कर्मैव कर्तव्यमिति होवाच नारदःएतद्धि सर्वमाचष्ट वृष्णिचक्रस्य वेदवित्

tasmātkarmaiva kartavyamiti hovāca nāradaḥetaddhi sarvamācaṣṭa vṛṣṇicakrasya vedavit

शङ्खचक्रगदाहस्तं यदा द्रक्ष्यसि केशवम्पर्याददानं चास्त्राणि भीमधन्वानमर्जुनम्

śaṅkhacakragadāhastaṃ yadā drakṣyasi keśavamparyādadānaṃ cāstrāṇi bhīmadhanvānamarjunam

सनातनौ महात्मानौ कृष्णावेकरथे स्थितौदुर्योधन तदा तात स्मर्तासि वचनं मम

sanātanau mahātmānau kṛṣṇāvekarathe sthitauduryodhana tadā tāta smartāsi vacanaṃ mama

नो चेदयमभावः स्यात्कुरूणां प्रत्युपस्थितःअर्थाच्च तात धर्माच्च तव बुद्धिरुपप्लुता

no cedayamabhāvaḥ syātkurūṇāṃ pratyupasthitaḥarthācca tāta dharmācca tava buddhirupaplutā

न चेद्ग्रहीष्यसे वाक्यं श्रोतासि सुबहून्हतान्तवैव हि मतं सर्वे कुरवः पर्युपासते

na cedgrahīṣyase vākyaṃ śrotāsi subahūnhatāntavaiva hi mataṃ sarve kuravaḥ paryupāsate

त्रयाणामेव च मतं तत्त्वमेकोऽनुमन्यसेरामेण चैव शप्तस्य कर्णस्य भरतर्षभ

trayāṇāmeva ca mataṃ tattvameko'numanyaserāmeṇa caiva śaptasya karṇasya bharatarṣabha

दुर्जातेः सूतपुत्रस्य शकुनेः सौबलस्य चतथा क्षुद्रस्य पापस्य भ्रातुर्दुःशासनस्य च

durjāteḥ sūtaputrasya śakuneḥ saubalasya catathā kṣudrasya pāpasya bhrāturduḥśāsanasya ca

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

नैवमायुष्मता वाच्यं यन्मामात्थ पितामहक्षत्रधर्मे स्थितो ह्यस्मि स्वधर्मादनपेयिवान्

naivamāyuṣmatā vācyaṃ yanmāmāttha pitāmahakṣatradharme sthito hyasmi svadharmādanapeyivān

किं चान्यन्मयि दुर्वृत्तं येन मां परिगर्हसेन हि मे वृजिनं किंचिद्धार्तराष्ट्रा विदुः क्वचित्

kiṃ cānyanmayi durvṛttaṃ yena māṃ parigarhasena hi me vṛjinaṃ kiṃciddhārtarāṣṭrā viduḥ kvacit

राज्ञो हि धृतराष्ट्रस्य सर्वं कार्यं प्रियं मयातथा दुर्योधनस्यापि स हि राज्ये समाहितः

rājño hi dhṛtarāṣṭrasya sarvaṃ kāryaṃ priyaṃ mayātathā duryodhanasyāpi sa hi rājye samāhitaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कर्णस्य तु वचः श्रुत्वा भीष्मः शांतनवः पुनःधृतराष्ट्रं महाराजमाभाष्येदं वचोऽब्रवीत्

karṇasya tu vacaḥ śrutvā bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ punaḥdhṛtarāṣṭraṃ mahārājamābhāṣyedaṃ vaco'bravīt

यदयं कत्थते नित्यं हन्ताहं पाण्डवानितिनायं कलापि संपूर्णा पाण्डवानां महात्मनाम्

yadayaṃ katthate nityaṃ hantāhaṃ pāṇḍavānitināyaṃ kalāpi saṃpūrṇā pāṇḍavānāṃ mahātmanām

अनयो योऽयमागन्ता पुत्राणां ते दुरात्मनाम्तदस्य कर्म जानीहि सूतपुत्रस्य दुर्मतेः

anayo yo'yamāgantā putrāṇāṃ te durātmanāmtadasya karma jānīhi sūtaputrasya durmateḥ

एनमाश्रित्य पुत्रस्ते मन्दबुद्धिः सुयोधनःअवमन्यत तान्वीरान्देवपुत्रानरिंदमान्

enamāśritya putraste mandabuddhiḥ suyodhanaḥavamanyata tānvīrāndevaputrānariṃdamān

किं चाप्यनेन तत्कर्म कृतं पूर्वं सुदुष्करम्तैर्यथा पाण्डवैः सर्वैरेकैकेन कृतं पुरा

kiṃ cāpyanena tatkarma kṛtaṃ pūrvaṃ suduṣkaramtairyathā pāṇḍavaiḥ sarvairekaikena kṛtaṃ purā

दृष्ट्वा विराटनगरे भ्रातरं निहतं प्रियम्धनंजयेन विक्रम्य किमनेन तदा कृतम्

dṛṣṭvā virāṭanagare bhrātaraṃ nihataṃ priyamdhanaṃjayena vikramya kimanena tadā kṛtam

सहितान्हि कुरून्सर्वानभियातो धनंजयःप्रमथ्य चाच्छिनद्गावः किमयं प्रोषितस्तदा

sahitānhi kurūnsarvānabhiyāto dhanaṃjayaḥpramathya cācchinadgāvaḥ kimayaṃ proṣitastadā

गन्धर्वैर्घोषयात्रायां ह्रियते यत्सुतस्तवक्व तदा सूतपुत्रोऽभूद्य इदानीं वृषायते

gandharvairghoṣayātrāyāṃ hriyate yatsutastavakva tadā sūtaputro'bhūdya idānīṃ vṛṣāyate

ननु तत्रापि पार्थेन भीमेन च महात्मनायमाभ्यामेव चागम्य गन्धर्वास्ते पराजिताः

nanu tatrāpi pārthena bhīmena ca mahātmanāyamābhyāmeva cāgamya gandharvāste parājitāḥ

एतान्यस्य मृषोक्तानि बहूनि भरतर्षभविकत्थनस्य भद्रं ते सदा धर्मार्थलोपिनः

etānyasya mṛṣoktāni bahūni bharatarṣabhavikatthanasya bhadraṃ te sadā dharmārthalopinaḥ

भीष्मस्य तु वचः श्रुत्वा भारद्वाजो महामनाःधृतराष्ट्रमुवाचेदं राजमध्येऽभिपूजयन्

bhīṣmasya tu vacaḥ śrutvā bhāradvājo mahāmanāḥdhṛtarāṣṭramuvācedaṃ rājamadhye'bhipūjayan

यदाह भरतश्रेष्ठो भीष्मस्तत्क्रियतां नृपन काममर्थलिप्सूनां वचनं कर्तुमर्हसि

yadāha bharataśreṣṭho bhīṣmastatkriyatāṃ nṛpana kāmamarthalipsūnāṃ vacanaṃ kartumarhasi

पुरा युद्धात्साधु मन्ये पाण्डवैः सह संगमम्यद्वाक्यमर्जुनेनोक्तं संजयेन निवेदितम्

purā yuddhātsādhu manye pāṇḍavaiḥ saha saṃgamamyadvākyamarjunenoktaṃ saṃjayena niveditam

सर्वं तदभिजानामि करिष्यति च पाण्डवःन ह्यस्य त्रिषु लोकेषु सदृशोऽस्ति धनुर्धरः

sarvaṃ tadabhijānāmi kariṣyati ca pāṇḍavaḥna hyasya triṣu lokeṣu sadṛśo'sti dhanurdharaḥ

अनादृत्य तु तद्वाक्यमर्थवद्द्रोणभीष्मयोःततः स संजयं राजा पर्यपृच्छत पाण्डवम्

anādṛtya tu tadvākyamarthavaddroṇabhīṣmayoḥtataḥ sa saṃjayaṃ rājā paryapṛcchata pāṇḍavam

तदैव कुरवः सर्वे निराशा जीवितेऽभवन्भीष्मद्रोणौ यदा राजा न सम्यगनुभाषते

tadaiva kuravaḥ sarve nirāśā jīvite'bhavanbhīṣmadroṇau yadā rājā na samyaganubhāṣate