Parva.Adhyaya 5.59

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

संजयस्य वचः श्रुत्वा प्रज्ञाचक्षुर्नरेश्वरःततः संख्यातुमारेभे तद्वचो गुणदोषतः

saṃjayasya vacaḥ śrutvā prajñācakṣurnareśvaraḥtataḥ saṃkhyātumārebhe tadvaco guṇadoṣataḥ

प्रसंख्याय च सौक्ष्म्येण गुणदोषान्विचक्षणःयथावन्मतितत्त्वेन जयकामः सुतान्प्रति

prasaṃkhyāya ca saukṣmyeṇa guṇadoṣānvicakṣaṇaḥyathāvanmatitattvena jayakāmaḥ sutānprati

बलाबले विनिश्चित्य याथातथ्येन बुद्धिमान्शक्तिं संख्यातुमारेभे तदा वै मनुजाधिपः

balābale viniścitya yāthātathyena buddhimānśaktiṃ saṃkhyātumārebhe tadā vai manujādhipaḥ

देवमानुषयोः शक्त्या तेजसा चैव पाण्डवान्कुरूञ्शक्त्याल्पतरया दुर्योधनमथाब्रवीत्

devamānuṣayoḥ śaktyā tejasā caiva pāṇḍavānkurūñśaktyālpatarayā duryodhanamathābravīt

दुर्योधनेयं चिन्ता मे शश्वन्नाप्युपशाम्यतिसत्यं ह्येतदहं मन्ये प्रत्यक्षं नानुमानतः

duryodhaneyaṃ cintā me śaśvannāpyupaśāmyatisatyaṃ hyetadahaṃ manye pratyakṣaṃ nānumānataḥ

आत्मजेषु परं स्नेहं सर्वभूतानि कुर्वतेप्रियाणि चैषां कुर्वन्ति यथाशक्ति हितानि च

ātmajeṣu paraṃ snehaṃ sarvabhūtāni kurvatepriyāṇi caiṣāṃ kurvanti yathāśakti hitāni ca

एवमेवोपकर्तॄणां प्रायशो लक्षयामहेइच्छन्ति बहुलं सन्तः प्रतिकर्तुं महत्प्रियम्

evamevopakartṝṇāṃ prāyaśo lakṣayāmaheicchanti bahulaṃ santaḥ pratikartuṃ mahatpriyam

अग्निः साचिव्यकर्ता स्यात्खाण्डवे तत्कृतं स्मरन्अर्जुनस्यातिभीमेऽस्मिन्कुरुपाण्डुसमागमे

agniḥ sācivyakartā syātkhāṇḍave tatkṛtaṃ smaranarjunasyātibhīme'sminkurupāṇḍusamāgame

जातगृध्याभिपन्नाश्च पाण्डवानामनेकशःधर्मादयो भविष्यन्ति समाहूता दिवौकसः

jātagṛdhyābhipannāśca pāṇḍavānāmanekaśaḥdharmādayo bhaviṣyanti samāhūtā divaukasaḥ

भीष्मद्रोणकृपादीनां भयादशनिसंमितम्रिरक्षिषन्तः संरम्भं गमिष्यन्तीति मे मतिः

bhīṣmadroṇakṛpādīnāṃ bhayādaśanisaṃmitamrirakṣiṣantaḥ saṃrambhaṃ gamiṣyantīti me matiḥ

ते देवसहिताः पार्था न शक्याः प्रतिवीक्षितुम्मानुषेण नरव्याघ्रा वीर्यवन्तोऽस्त्रपारगाः

te devasahitāḥ pārthā na śakyāḥ prativīkṣitummānuṣeṇa naravyāghrā vīryavanto'strapāragāḥ

दुरासदं यस्य दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम्वारुणौ चाक्षयौ दिव्यौ शरपूर्णौ महेषुधी

durāsadaṃ yasya divyaṃ gāṇḍīvaṃ dhanuruttamamvāruṇau cākṣayau divyau śarapūrṇau maheṣudhī

वानरश्च ध्वजो दिव्यो निःसङ्गो धूमवद्गतिःरथश्च चतुरन्तायां यस्य नास्ति समस्त्विषा

vānaraśca dhvajo divyo niḥsaṅgo dhūmavadgatiḥrathaśca caturantāyāṃ yasya nāsti samastviṣā

महामेघनिभश्चापि निर्घोषः श्रूयते जनैःमहाशनिसमः शब्दः शात्रवाणां भयंकरः

mahāmeghanibhaścāpi nirghoṣaḥ śrūyate janaiḥmahāśanisamaḥ śabdaḥ śātravāṇāṃ bhayaṃkaraḥ

यं चातिमानुषं वीर्ये कृत्स्नो लोको व्यवस्यतिदेवानामपि जेतारं यं विदुः पार्थिवा रणे

yaṃ cātimānuṣaṃ vīrye kṛtsno loko vyavasyatidevānāmapi jetāraṃ yaṃ viduḥ pārthivā raṇe

शतानि पञ्च चैवेषूनुद्वपन्निव दृश्यतेनिमेषान्तरमात्रेण मुञ्चन्दूरं च पातयन्

śatāni pañca caiveṣūnudvapanniva dṛśyatenimeṣāntaramātreṇa muñcandūraṃ ca pātayan

यमाह भीष्मो द्रोणश्च कृपो द्रौणिस्तथैव चमद्रराजस्तथा शल्यो मध्यस्था ये च मानवाः

yamāha bhīṣmo droṇaśca kṛpo drauṇistathaiva camadrarājastathā śalyo madhyasthā ye ca mānavāḥ

युद्धायावस्थितं पार्थं पार्थिवैरतिमानुषैःअशक्यं रथशार्दूलं पराजेतुमरिंदमम्

yuddhāyāvasthitaṃ pārthaṃ pārthivairatimānuṣaiḥaśakyaṃ rathaśārdūlaṃ parājetumariṃdamam

क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्च बाणशतानि यःसदृशं बाहुवीर्येण कार्तवीर्यस्य पाण्डवम्

kṣipatyekena vegena pañca bāṇaśatāni yaḥsadṛśaṃ bāhuvīryeṇa kārtavīryasya pāṇḍavam

तमर्जुनं महेष्वासं महेन्द्रोपेन्द्ररक्षितम्निघ्नन्तमिव पश्यामि विमर्देऽस्मिन्महामृधे

tamarjunaṃ maheṣvāsaṃ mahendropendrarakṣitamnighnantamiva paśyāmi vimarde'sminmahāmṛdhe

इत्येवं चिन्तयन्कृत्स्नमहोरात्राणि भारतअनिद्रो निःसुखश्चास्मि कुरूणां शमचिन्तया

ityevaṃ cintayankṛtsnamahorātrāṇi bhārataanidro niḥsukhaścāsmi kurūṇāṃ śamacintayā

क्षयोदयोऽयं सुमहान्कुरूणां प्रत्युपस्थितःअस्य चेत्कलहस्यान्तः शमादन्यो न विद्यते

kṣayodayo'yaṃ sumahānkurūṇāṃ pratyupasthitaḥasya cetkalahasyāntaḥ śamādanyo na vidyate

शमो मे रोचते नित्यं पार्थैस्तात न विग्रहःकुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवाञ्शक्तिमत्तरान्

śamo me rocate nityaṃ pārthaistāta na vigrahaḥkurubhyo hi sadā manye pāṇḍavāñśaktimattarān