Parva.Adhyaya 5.60

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

पितुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणःआधाय विपुलं क्रोधं पुनरेवेदमब्रवीत्

pituretadvacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭro'tyamarṣaṇaḥādhāya vipulaṃ krodhaṃ punarevedamabravīt

अशक्या देवसचिवाः पार्थाः स्युरिति यद्भवान्मन्यते तद्भयं व्येतु भवतो राजसत्तम

aśakyā devasacivāḥ pārthāḥ syuriti yadbhavānmanyate tadbhayaṃ vyetu bhavato rājasattama

अकामद्वेषसंयोगाद्द्रोहाल्लोभाच्च भारतउपेक्षया च भावानां देवा देवत्वमाप्नुवन्

akāmadveṣasaṃyogāddrohāllobhācca bhārataupekṣayā ca bhāvānāṃ devā devatvamāpnuvan

इति द्वैपायनो व्यासो नारदश्च महातपाःजामदग्न्यश्च रामो नः कथामकथयत्पुरा

iti dvaipāyano vyāso nāradaśca mahātapāḥjāmadagnyaśca rāmo naḥ kathāmakathayatpurā

नैव मानुषवद्देवाः प्रवर्तन्ते कदाचनकामाल्लोभादनुक्रोशाद्द्वेषाच्च भरतर्षभ

naiva mānuṣavaddevāḥ pravartante kadācanakāmāllobhādanukrośāddveṣācca bharatarṣabha

यदि ह्यग्निश्च वायुश्च धर्म इन्द्रोऽश्विनावपिकामयोगात्प्रवर्तेरन्न पार्था दुःखमाप्नुयुः

yadi hyagniśca vāyuśca dharma indro'śvināvapikāmayogātpravarteranna pārthā duḥkhamāpnuyuḥ

तस्मान्न भवता चिन्ता कार्यैषा स्यात्कदाचनदैवेष्वपेक्षका ह्येते शश्वद्भावेषु भारत

tasmānna bhavatā cintā kāryaiṣā syātkadācanadaiveṣvapekṣakā hyete śaśvadbhāveṣu bhārata

अथ चेत्कामसंयोगाद्द्वेषाल्लोभाच्च लक्ष्यतेदेवेषु देवप्रामाण्यं नैव तद्विक्रमिष्यति

atha cetkāmasaṃyogāddveṣāllobhācca lakṣyatedeveṣu devaprāmāṇyaṃ naiva tadvikramiṣyati

मयाभिमन्त्रितः शश्वज्जातवेदाः प्रशंसतिदिधक्षुः सकलाँल्लोकान्परिक्षिप्य समन्ततः

mayābhimantritaḥ śaśvajjātavedāḥ praśaṃsatididhakṣuḥ sakalām̐llokānparikṣipya samantataḥ

यद्वा परमकं तेजो येन युक्ता दिवौकसःममाप्यनुपमं भूयो देवेभ्यो विद्धि भारत

yadvā paramakaṃ tejo yena yuktā divaukasaḥmamāpyanupamaṃ bhūyo devebhyo viddhi bhārata

प्रदीर्यमाणां वसुधां गिरीणां शिखराणि चलोकस्य पश्यतो राजन्स्थापयाम्यभिमन्त्रणात्

pradīryamāṇāṃ vasudhāṃ girīṇāṃ śikharāṇi calokasya paśyato rājansthāpayāmyabhimantraṇāt

चेतनाचेतनस्यास्य जङ्गमस्थावरस्य चविनाशाय समुत्पन्नं महाघोरं महास्वनम्

cetanācetanasyāsya jaṅgamasthāvarasya cavināśāya samutpannaṃ mahāghoraṃ mahāsvanam

अश्मवर्षं च वायुं च शमयामीह नित्यशःजगतः पश्यतोऽभीक्ष्णं भूतानामनुकम्पया

aśmavarṣaṃ ca vāyuṃ ca śamayāmīha nityaśaḥjagataḥ paśyato'bhīkṣṇaṃ bhūtānāmanukampayā

स्तम्भितास्वप्सु गच्छन्ति मया रथपदातयःदेवासुराणां भावानामहमेकः प्रवर्तिता

stambhitāsvapsu gacchanti mayā rathapadātayaḥdevāsurāṇāṃ bhāvānāmahamekaḥ pravartitā

अक्षौहिणीभिर्यान्देशान्यामि कार्येण केनचित्तत्रापो मे प्रवर्तन्ते यत्र यत्राभिकामये

akṣauhiṇībhiryāndeśānyāmi kāryeṇa kenacittatrāpo me pravartante yatra yatrābhikāmaye

भयानि विषये राजन्व्यालादीनि न सन्ति मेमत्तः सुप्तानि भूतानि न हिंसन्ति भयंकराः

bhayāni viṣaye rājanvyālādīni na santi memattaḥ suptāni bhūtāni na hiṃsanti bhayaṃkarāḥ

निकामवर्षी पर्जन्यो राजन्विषयवासिनाम्धर्मिष्ठाश्च प्रजाः सर्वा ईतयश्च न सन्ति मे

nikāmavarṣī parjanyo rājanviṣayavāsināmdharmiṣṭhāśca prajāḥ sarvā ītayaśca na santi me

अश्विनावथ वाय्वग्नी मरुद्भिः सह वृत्रहाधर्मश्चैव मया द्विष्टान्नोत्सहन्तेऽभिरक्षितुम्

aśvināvatha vāyvagnī marudbhiḥ saha vṛtrahādharmaścaiva mayā dviṣṭānnotsahante'bhirakṣitum

यदि ह्येते समर्थाः स्युर्मद्द्विषस्त्रातुमोजसान स्म त्रयोदश समाः पार्था दुःखमवाप्नुयुः

yadi hyete samarthāḥ syurmaddviṣastrātumojasāna sma trayodaśa samāḥ pārthā duḥkhamavāpnuyuḥ

नैव देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाःशक्तास्त्रातुं मया द्विष्टं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

naiva devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥśaktāstrātuṃ mayā dviṣṭaṃ satyametadbravīmi te

यदभिध्याम्यहं शश्वच्छुभं वा यदि वाशुभम्नैतद्विपन्नपूर्वं मे मित्रेष्वरिषु चोभयोः

yadabhidhyāmyahaṃ śaśvacchubhaṃ vā yadi vāśubhamnaitadvipannapūrvaṃ me mitreṣvariṣu cobhayoḥ

भविष्यतीदमिति वा यद्ब्रवीमि परंतपनान्यथा भूतपूर्वं तत्सत्यवागिति मां विदुः

bhaviṣyatīdamiti vā yadbravīmi paraṃtapanānyathā bhūtapūrvaṃ tatsatyavāgiti māṃ viduḥ

लोकसाक्षिकमेतन्मे माहात्म्यं दिक्षु विश्रुतम्आश्वासनार्थं भवतः प्रोक्तं न श्लाघया नृप

lokasākṣikametanme māhātmyaṃ dikṣu viśrutamāśvāsanārthaṃ bhavataḥ proktaṃ na ślāghayā nṛpa

न ह्यहं श्लाघनो राजन्भूतपूर्वः कदाचनअसदाचरितं ह्येतद्यदात्मानं प्रशंसति

na hyahaṃ ślāghano rājanbhūtapūrvaḥ kadācanaasadācaritaṃ hyetadyadātmānaṃ praśaṃsati

पाण्डवांश्चैव मत्स्यांश्च पाञ्चालान्केकयैः सहसात्यकिं वासुदेवं च श्रोतासि विजितान्मया

pāṇḍavāṃścaiva matsyāṃśca pāñcālānkekayaiḥ sahasātyakiṃ vāsudevaṃ ca śrotāsi vijitānmayā

सरितः सागरं प्राप्य यथा नश्यन्ति सर्वशःतथैव ते विनङ्क्ष्यन्ति मामासाद्य सहान्वयाः

saritaḥ sāgaraṃ prāpya yathā naśyanti sarvaśaḥtathaiva te vinaṅkṣyanti māmāsādya sahānvayāḥ

परा बुद्धिः परं तेजो वीर्यं च परमं मयिपरा विद्या परो योगो मम तेभ्यो विशिष्यते

parā buddhiḥ paraṃ tejo vīryaṃ ca paramaṃ mayiparā vidyā paro yogo mama tebhyo viśiṣyate

पितामहश्च द्रोणश्च कृपः शल्यः शलस्तथाअस्त्रेषु यत्प्रजानन्ति सर्वं तन्मयि विद्यते

pitāmahaśca droṇaśca kṛpaḥ śalyaḥ śalastathāastreṣu yatprajānanti sarvaṃ tanmayi vidyate

इत्युक्त्वा संजयं भूयः पर्यपृच्छत भारतज्ञात्वा युयुत्सुः कार्याणि प्राप्तकालमरिंदम

ityuktvā saṃjayaṃ bhūyaḥ paryapṛcchata bhāratajñātvā yuyutsuḥ kāryāṇi prāptakālamariṃdama