Parva.Adhyaya 5.71

भगवानुवाचसंजयस्य श्रुतं वाक्यं भवतश्च श्रुतं मयासर्वं जानाम्यभिप्रायं तेषां च भवतश्च यः

bhagavānuvācasaṃjayasya śrutaṃ vākyaṃ bhavataśca śrutaṃ mayāsarvaṃ jānāmyabhiprāyaṃ teṣāṃ ca bhavataśca yaḥ

तव धर्माश्रिता बुद्धिस्तेषां वैराश्रिता मतिःयदयुद्धेन लभ्येत तत्ते बहुमतं भवेत्

tava dharmāśritā buddhisteṣāṃ vairāśritā matiḥyadayuddhena labhyeta tatte bahumataṃ bhavet

न च तन्नैष्ठिकं कर्म क्षत्रियस्य विशां पतेआहुराश्रमिणः सर्वे यद्भैक्षं क्षत्रियश्चरेत्

na ca tannaiṣṭhikaṃ karma kṣatriyasya viśāṃ pateāhurāśramiṇaḥ sarve yadbhaikṣaṃ kṣatriyaścaret

जयो वधो वा संग्रामे धात्रा दिष्टः सनातनःस्वधर्मः क्षत्रियस्यैष कार्पण्यं न प्रशस्यते

jayo vadho vā saṃgrāme dhātrā diṣṭaḥ sanātanaḥsvadharmaḥ kṣatriyasyaiṣa kārpaṇyaṃ na praśasyate

न हि कार्पण्यमास्थाय शक्या वृत्तिर्युधिष्ठिरविक्रमस्व महाबाहो जहि शत्रूनरिंदम

na hi kārpaṇyamāsthāya śakyā vṛttiryudhiṣṭhiravikramasva mahābāho jahi śatrūnariṃdama

अतिगृद्धाः कृतस्नेहा दीर्घकालं सहोषिताःकृतमित्राः कृतबला धार्तराष्ट्राः परंतप

atigṛddhāḥ kṛtasnehā dīrghakālaṃ sahoṣitāḥkṛtamitrāḥ kṛtabalā dhārtarāṣṭrāḥ paraṃtapa

न पर्यायोऽस्ति यत्साम्यं त्वयि कुर्युर्विशां पतेबलवत्तां हि मन्यन्ते भीष्मद्रोणकृपादिभिः

na paryāyo'sti yatsāmyaṃ tvayi kuryurviśāṃ patebalavattāṃ hi manyante bhīṣmadroṇakṛpādibhiḥ

यावच्च मार्दवेनैतान्राजन्नुपचरिष्यसितावदेते हरिष्यन्ति तव राज्यमरिंदम

yāvacca mārdavenaitānrājannupacariṣyasitāvadete hariṣyanti tava rājyamariṃdama

नानुक्रोशान्न कार्पण्यान्न च धर्मार्थकारणात्अलं कर्तुं धार्तराष्ट्रास्तव काममरिंदम

nānukrośānna kārpaṇyānna ca dharmārthakāraṇātalaṃ kartuṃ dhārtarāṣṭrāstava kāmamariṃdama

एतदेव निमित्तं ते पाण्डवास्तु यथा त्वयिनान्वतप्यन्त कौपीनं तावत्कृत्वापि दुष्करम्

etadeva nimittaṃ te pāṇḍavāstu yathā tvayinānvatapyanta kaupīnaṃ tāvatkṛtvāpi duṣkaram

पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्य च धीमतःपश्यतां कुरुमुख्यानां सर्वेषामेव तत्त्वतः

pitāmahasya droṇasya vidurasya ca dhīmataḥpaśyatāṃ kurumukhyānāṃ sarveṣāmeva tattvataḥ

दानशीलं मृदुं दान्तं धर्मकाममनुव्रतम्यत्त्वामुपधिना राजन्द्यूतेनावञ्चयत्तदान चापत्रपते पापो नृशंसस्तेन कर्मणा

dānaśīlaṃ mṛduṃ dāntaṃ dharmakāmamanuvratamyattvāmupadhinā rājandyūtenāvañcayattadāna cāpatrapate pāpo nṛśaṃsastena karmaṇā

तथाशीलसमाचारे राजन्मा प्रणयं कृथाःवध्यास्ते सर्वलोकस्य किं पुनस्तव भारत

tathāśīlasamācāre rājanmā praṇayaṃ kṛthāḥvadhyāste sarvalokasya kiṃ punastava bhārata

वाग्भिस्त्वप्रतिरूपाभिरतुदत्सकनीयसम्श्लाघमानः प्रहृष्टः सन्भाषते भ्रातृभिः सह

vāgbhistvapratirūpābhiratudatsakanīyasamślāghamānaḥ prahṛṣṭaḥ sanbhāṣate bhrātṛbhiḥ saha

एतावत्पाण्डवानां हि नास्ति किंचिदिह स्वकम्नामधेयं च गोत्रं च तदप्येषां न शिष्यते

etāvatpāṇḍavānāṃ hi nāsti kiṃcidiha svakamnāmadheyaṃ ca gotraṃ ca tadapyeṣāṃ na śiṣyate

कालेन महता चैषां भविष्यति पराभवःप्रकृतिं ते भजिष्यन्ति नष्टप्रकृतयो जनाः

kālena mahatā caiṣāṃ bhaviṣyati parābhavaḥprakṛtiṃ te bhajiṣyanti naṣṭaprakṛtayo janāḥ

एताश्चान्याश्च परुषा वाचः स समुदीरयन्श्लाघते ज्ञातिमध्ये स्म त्वयि प्रव्रजिते वनम्

etāścānyāśca paruṣā vācaḥ sa samudīrayanślāghate jñātimadhye sma tvayi pravrajite vanam

ये तत्रासन्समानीतास्ते दृष्ट्वा त्वामनागसम्अश्रुकण्ठा रुदन्तश्च सभायामासते तदा

ye tatrāsansamānītāste dṛṣṭvā tvāmanāgasamaśrukaṇṭhā rudantaśca sabhāyāmāsate tadā

न चैनमभ्यनन्दंस्ते राजानो ब्राह्मणैः सहसर्वे दुर्योधनं तत्र निन्दन्ति स्म सभासदः

na cainamabhyanandaṃste rājāno brāhmaṇaiḥ sahasarve duryodhanaṃ tatra nindanti sma sabhāsadaḥ

कुलीनस्य च या निन्दा वधश्चामित्रकर्शनमहागुणो वधो राजन्न तु निन्दा कुजीविका

kulīnasya ca yā nindā vadhaścāmitrakarśanamahāguṇo vadho rājanna tu nindā kujīvikā

तदैव निहतो राजन्यदैव निरपत्रपःनिन्दितश्च महाराज पृथिव्यां सर्वराजसु

tadaiva nihato rājanyadaiva nirapatrapaḥninditaśca mahārāja pṛthivyāṃ sarvarājasu

ईषत्कार्यो वधस्तस्य यस्य चारित्रमीदृशम्प्रस्कम्भनप्रतिस्तब्धश्छिन्नमूल इव द्रुमः

īṣatkāryo vadhastasya yasya cāritramīdṛśampraskambhanapratistabdhaśchinnamūla iva drumaḥ

वध्यः सर्प इवानार्यः सर्वलोकस्य दुर्मतिःजह्येनं त्वममित्रघ्न मा राजन्विचिकित्सिथाः

vadhyaḥ sarpa ivānāryaḥ sarvalokasya durmatiḥjahyenaṃ tvamamitraghna mā rājanvicikitsithāḥ

सर्वथा त्वत्क्षमं चैतद्रोचते च ममानघयत्त्वं पितरि भीष्मे च प्रणिपातं समाचरेः

sarvathā tvatkṣamaṃ caitadrocate ca mamānaghayattvaṃ pitari bhīṣme ca praṇipātaṃ samācareḥ

अहं तु सर्वलोकस्य गत्वा छेत्स्यामि संशयम्येषामस्ति द्विधाभावो राजन्दुर्योधनं प्रति

ahaṃ tu sarvalokasya gatvā chetsyāmi saṃśayamyeṣāmasti dvidhābhāvo rājanduryodhanaṃ prati

मध्ये राज्ञामहं तत्र प्रातिपौरुषिकान्गुणान्तव संकीर्तयिष्यामि ये च तस्य व्यतिक्रमाः

madhye rājñāmahaṃ tatra prātipauruṣikānguṇāntava saṃkīrtayiṣyāmi ye ca tasya vyatikramāḥ

ब्रुवतस्तत्र मे वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्निशम्य पार्थिवाः सर्वे नानाजनपदेश्वराः

bruvatastatra me vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitamniśamya pārthivāḥ sarve nānājanapadeśvarāḥ

त्वयि संप्रतिपत्स्यन्ते धर्मात्मा सत्यवागितितस्मिंश्चाधिगमिष्यन्ति यथा लोभादवर्तत

tvayi saṃpratipatsyante dharmātmā satyavāgititasmiṃścādhigamiṣyanti yathā lobhādavartata

गर्हयिष्यामि चैवैनं पौरजानपदेष्वपिवृद्धबालानुपादाय चातुर्वर्ण्यसमागमे

garhayiṣyāmi caivainaṃ paurajānapadeṣvapivṛddhabālānupādāya cāturvarṇyasamāgame

शमं चेद्याचमानस्त्वं न धर्मं तत्र लप्स्यसेकुरून्विगर्हयिष्यन्ति धृतराष्ट्रं च पार्थिवाः

śamaṃ cedyācamānastvaṃ na dharmaṃ tatra lapsyasekurūnvigarhayiṣyanti dhṛtarāṣṭraṃ ca pārthivāḥ

तस्मिँल्लोकपरित्यक्ते किं कार्यमवशिष्यतेहते दुर्योधने राजन्यदन्यत्क्रियतामिति

tasmim̐llokaparityakte kiṃ kāryamavaśiṣyatehate duryodhane rājanyadanyatkriyatāmiti

यात्वा चाहं कुरून्सर्वान्युष्मदर्थमहापयन्यतिष्ये प्रशमं कर्तुं लक्षयिष्ये च चेष्टितम्

yātvā cāhaṃ kurūnsarvānyuṣmadarthamahāpayanyatiṣye praśamaṃ kartuṃ lakṣayiṣye ca ceṣṭitam

कौरवाणां प्रवृत्तिं च गत्वा युद्धाधिकारिकाम्निशाम्य विनिवर्तिष्ये जयाय तव भारत

kauravāṇāṃ pravṛttiṃ ca gatvā yuddhādhikārikāmniśāmya vinivartiṣye jayāya tava bhārata

सर्वथा युद्धमेवाहमाशंसामि परैः सहनिमित्तानि हि सर्वाणि तथा प्रादुर्भवन्ति मे

sarvathā yuddhamevāhamāśaṃsāmi paraiḥ sahanimittāni hi sarvāṇi tathā prādurbhavanti me

मृगाः शकुन्ताश्च वदन्ति घोरं; हस्त्यश्वमुख्येषु निशामुखेषुघोराणि रूपाणि तथैव चाग्नि;र्वर्णान्बहून्पुष्यति घोररूपान्मनुष्यलोकक्षपणोऽथ घोरो; नो चेदनुप्राप्त इहान्तकः स्यात्

mṛgāḥ śakuntāśca vadanti ghoraṃ; hastyaśvamukhyeṣu niśāmukheṣughorāṇi rūpāṇi tathaiva cāgni;rvarṇānbahūnpuṣyati ghorarūpānmanuṣyalokakṣapaṇo'tha ghoro; no cedanuprāpta ihāntakaḥ syāt

शस्त्राणि पत्रं कवचान्रथांश्च; नागान्ध्वजांश्च प्रतिपादयित्वायोधाश्च सर्वे कृतनिश्रमास्ते; भवन्तु हस्त्यश्वरथेषु यत्ताःसांग्रामिकं ते यदुपार्जनीयं; सर्वं समग्रं कुरु तन्नरेन्द्र

śastrāṇi patraṃ kavacānrathāṃśca; nāgāndhvajāṃśca pratipādayitvāyodhāśca sarve kṛtaniśramāste; bhavantu hastyaśvaratheṣu yattāḥsāṃgrāmikaṃ te yadupārjanīyaṃ; sarvaṃ samagraṃ kuru tannarendra

दुर्योधनो न ह्यलमद्य दातुं; जीवंस्तवैतन्नृपते कथंचित्यत्ते पुरस्तादभवत्समृद्धं; द्यूते हृतं पाण्डवमुख्य राज्यम्

duryodhano na hyalamadya dātuṃ; jīvaṃstavaitannṛpate kathaṃcityatte purastādabhavatsamṛddhaṃ; dyūte hṛtaṃ pāṇḍavamukhya rājyam