Parva.Adhyaya 5.73

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा महाबाहुः केशवः प्रहसन्निवअभूतपूर्वं भीमस्य मार्दवोपगतं वचः

etacchrutvā mahābāhuḥ keśavaḥ prahasannivaabhūtapūrvaṃ bhīmasya mārdavopagataṃ vacaḥ

गिरेरिव लघुत्वं तच्छीतत्वमिव पावकेमत्वा रामानुजः शौरिः शार्ङ्गधन्वा वृकोदरम्

gireriva laghutvaṃ tacchītatvamiva pāvakematvā rāmānujaḥ śauriḥ śārṅgadhanvā vṛkodaram

संतेजयंस्तदा वाग्भिर्मातरिश्वेव पावकम्उवाच भीममासीनं कृपयाभिपरिप्लुतम्

saṃtejayaṃstadā vāgbhirmātariśveva pāvakamuvāca bhīmamāsīnaṃ kṛpayābhipariplutam

त्वमन्यदा भीमसेन युद्धमेव प्रशंससिवधाभिनन्दिनः क्रूरान्धार्तराष्ट्रान्मिमर्दिषुः

tvamanyadā bhīmasena yuddhameva praśaṃsasivadhābhinandinaḥ krūrāndhārtarāṣṭrānmimardiṣuḥ

न च स्वपिषि जागर्षि न्युब्जः शेषे परंतपघोरामशान्तां रुशतीं सदा वाचं प्रभाषसे

na ca svapiṣi jāgarṣi nyubjaḥ śeṣe paraṃtapaghorāmaśāntāṃ ruśatīṃ sadā vācaṃ prabhāṣase

निःश्वसन्नग्निवर्णेन संतप्तः स्वेन मन्युनाअप्रशान्तमना भीम सधूम इव पावकः

niḥśvasannagnivarṇena saṃtaptaḥ svena manyunāapraśāntamanā bhīma sadhūma iva pāvakaḥ

एकान्ते निष्टनञ्शेषे भारार्त इव दुर्बलःअपि त्वां केचिदुन्मत्तं मन्यन्तेऽतद्विदो जनाः

ekānte niṣṭanañśeṣe bhārārta iva durbalaḥapi tvāṃ kecidunmattaṃ manyante'tadvido janāḥ

आरुज्य वृक्षान्निर्मूलान्गजः परिभुजन्निवनिघ्नन्पद्भिः क्षितिं भीम निष्टनन्परिधावसि

ārujya vṛkṣānnirmūlāngajaḥ paribhujannivanighnanpadbhiḥ kṣitiṃ bhīma niṣṭananparidhāvasi

नास्मिञ्जनेऽभिरमसे रहः क्षियसि पाण्डवनान्यं निशि दिवा वापि कदाचिदभिनन्दसि

nāsmiñjane'bhiramase rahaḥ kṣiyasi pāṇḍavanānyaṃ niśi divā vāpi kadācidabhinandasi

अकस्मात्स्मयमानश्च रहस्यास्से रुदन्निवजान्वोर्मूर्धानमाधाय चिरमास्से प्रमीलितः

akasmātsmayamānaśca rahasyāsse rudannivajānvormūrdhānamādhāya ciramāsse pramīlitaḥ

भ्रुकुटिं च पुनः कुर्वन्नोष्ठौ च विलिहन्निवअभीक्ष्णं दृश्यसे भीम सर्वं तन्मन्युकारितम्

bhrukuṭiṃ ca punaḥ kurvannoṣṭhau ca vilihannivaabhīkṣṇaṃ dṛśyase bhīma sarvaṃ tanmanyukāritam

यथा पुरस्तात्सविता दृश्यते शुक्रमुच्चरन्यथा च पश्चान्निर्मुक्तो ध्रुवं पर्येति रश्मिवान्

yathā purastātsavitā dṛśyate śukramuccaranyathā ca paścānnirmukto dhruvaṃ paryeti raśmivān

तथा सत्यं ब्रवीम्येतन्नास्ति तस्य व्यतिक्रमःहन्ताहं गदयाभ्येत्य दुर्योधनममर्षणम्

tathā satyaṃ bravīmyetannāsti tasya vyatikramaḥhantāhaṃ gadayābhyetya duryodhanamamarṣaṇam

इति स्म मध्ये भ्रातॄणां सत्येनालभसे गदाम्तस्य ते प्रशमे बुद्धिर्धीयतेऽद्य परंतप

iti sma madhye bhrātṝṇāṃ satyenālabhase gadāmtasya te praśame buddhirdhīyate'dya paraṃtapa

अहो युद्धप्रतीपानि युद्धकाल उपस्थितेपश्यसीवाप्रतीपानि किं त्वां भीर्भीम विन्दति

aho yuddhapratīpāni yuddhakāla upasthitepaśyasīvāpratīpāni kiṃ tvāṃ bhīrbhīma vindati

अहो पार्थ निमित्तानि विपरीतानि पश्यसिस्वप्नान्ते जागरान्ते च तस्मात्प्रशममिच्छसि

aho pārtha nimittāni viparītāni paśyasisvapnānte jāgarānte ca tasmātpraśamamicchasi

अहो नाशंससे किंचित्पुंस्त्वं क्लीब इवात्मनिकश्मलेनाभिपन्नोऽसि तेन ते विकृतं मनः

aho nāśaṃsase kiṃcitpuṃstvaṃ klība ivātmanikaśmalenābhipanno'si tena te vikṛtaṃ manaḥ

उद्वेपते ते हृदयं मनस्ते प्रविषीदतिऊरुस्तम्भगृहीतोऽसि तस्मात्प्रशममिच्छसि

udvepate te hṛdayaṃ manaste praviṣīdatiūrustambhagṛhīto'si tasmātpraśamamicchasi

अनित्यं किल मर्त्यस्य चित्तं पार्थ चलाचलम्वातवेगप्रचलिता अष्ठीला शाल्मलेरिव

anityaṃ kila martyasya cittaṃ pārtha calācalamvātavegapracalitā aṣṭhīlā śālmaleriva

तवैषा विकृता बुद्धिर्गवां वागिव मानुषीमनांसि पाण्डुपुत्राणां मज्जयत्यप्लवानिव

tavaiṣā vikṛtā buddhirgavāṃ vāgiva mānuṣīmanāṃsi pāṇḍuputrāṇāṃ majjayatyaplavāniva

इदं मे महदाश्चर्यं पर्वतस्येव सर्पणम्यदीदृशं प्रभाषेथा भीमसेनासमं वचः

idaṃ me mahadāścaryaṃ parvatasyeva sarpaṇamyadīdṛśaṃ prabhāṣethā bhīmasenāsamaṃ vacaḥ

स दृष्ट्वा स्वानि कर्माणि कुले जन्म च भारतउत्तिष्ठस्व विषादं मा कृथा वीर स्थिरो भव

sa dṛṣṭvā svāni karmāṇi kule janma ca bhāratauttiṣṭhasva viṣādaṃ mā kṛthā vīra sthiro bhava

न चैतदनुरूपं ते यत्ते ग्लानिररिंदमयदोजसा न लभते क्षत्रियो न तदश्नुते

na caitadanurūpaṃ te yatte glānirariṃdamayadojasā na labhate kṣatriyo na tadaśnute