Parva.Adhyaya 5.80

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं हितम्कृष्णा दाशार्हमासीनमब्रवीच्छोककर्षिता

rājñastu vacanaṃ śrutvā dharmārthasahitaṃ hitamkṛṣṇā dāśārhamāsīnamabravīcchokakarṣitā

सुता द्रुपदराजस्य स्वसितायतमूर्धजासंपूज्य सहदेवं च सात्यकिं च महारथम्

sutā drupadarājasya svasitāyatamūrdhajāsaṃpūjya sahadevaṃ ca sātyakiṃ ca mahāratham

भीमसेनं च संशान्तं दृष्ट्वा परमदुर्मनाःअश्रुपूर्णेक्षणा वाक्यमुवाचेदं मनस्विनी

bhīmasenaṃ ca saṃśāntaṃ dṛṣṭvā paramadurmanāḥaśrupūrṇekṣaṇā vākyamuvācedaṃ manasvinī

विदितं ते महाबाहो धर्मज्ञ मधुसूदनयथा निकृतिमास्थाय भ्रंशिताः पाण्डवाः सुखात्

viditaṃ te mahābāho dharmajña madhusūdanayathā nikṛtimāsthāya bhraṃśitāḥ pāṇḍavāḥ sukhāt

धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सामात्येन जनार्दनयथा च संजयो राज्ञा मन्त्रं रहसि श्रावितः

dhṛtarāṣṭrasya putreṇa sāmātyena janārdanayathā ca saṃjayo rājñā mantraṃ rahasi śrāvitaḥ

युधिष्ठिरेण दाशार्ह तच्चापि विदितं तवयथोक्तः संजयश्चैव तच्च सर्वं श्रुतं त्वया

yudhiṣṭhireṇa dāśārha taccāpi viditaṃ tavayathoktaḥ saṃjayaścaiva tacca sarvaṃ śrutaṃ tvayā

पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा इति महाद्युतेकुशस्थलं वृकस्थलमासन्दी वारणावतम्

pañca nastāta dīyantāṃ grāmā iti mahādyutekuśasthalaṃ vṛkasthalamāsandī vāraṇāvatam

अवसानं महाबाहो किंचिदेव तु पञ्चमम्इति दुर्योधनो वाच्यः सुहृदश्चास्य केशव

avasānaṃ mahābāho kiṃcideva tu pañcamamiti duryodhano vācyaḥ suhṛdaścāsya keśava

तच्चापि नाकरोद्वाक्यं श्रुत्वा कृष्ण सुयोधनःयुधिष्ठिरस्य दाशार्ह ह्रीमतः संधिमिच्छतः

taccāpi nākarodvākyaṃ śrutvā kṛṣṇa suyodhanaḥyudhiṣṭhirasya dāśārha hrīmataḥ saṃdhimicchataḥ

अप्रदानेन राज्यस्य यदि कृष्ण सुयोधनःसंधिमिच्छेन्न कर्तव्यस्तत्र गत्वा कथंचन

apradānena rājyasya yadi kṛṣṇa suyodhanaḥsaṃdhimicchenna kartavyastatra gatvā kathaṃcana

शक्ष्यन्ति हि महाबाहो पाण्डवाः सृञ्जयैः सहधार्तराष्ट्रबलं घोरं क्रुद्धं प्रतिसमासितुम्

śakṣyanti hi mahābāho pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ sahadhārtarāṣṭrabalaṃ ghoraṃ kruddhaṃ pratisamāsitum

न हि साम्ना न दानेन शक्योऽर्थस्तेषु कश्चनतस्मात्तेषु न कर्तव्या कृपा ते मधुसूदन

na hi sāmnā na dānena śakyo'rthasteṣu kaścanatasmātteṣu na kartavyā kṛpā te madhusūdana

साम्ना दानेन वा कृष्ण ये न शाम्यन्ति शत्रवःमोक्तव्यस्तेषु दण्डः स्याज्जीवितं परिरक्षता

sāmnā dānena vā kṛṣṇa ye na śāmyanti śatravaḥmoktavyasteṣu daṇḍaḥ syājjīvitaṃ parirakṣatā

तस्मात्तेषु महादण्डः क्षेप्तव्यः क्षिप्रमच्युतत्वया चैव महाबाहो पाण्डवैः सह सृञ्जयैः

tasmātteṣu mahādaṇḍaḥ kṣeptavyaḥ kṣipramacyutatvayā caiva mahābāho pāṇḍavaiḥ saha sṛñjayaiḥ

एतत्समर्थं पार्थानां तव चैव यशस्करम्क्रियमाणं भवेत्कृष्ण क्षत्रस्य च सुखावहम्

etatsamarthaṃ pārthānāṃ tava caiva yaśaskaramkriyamāṇaṃ bhavetkṛṣṇa kṣatrasya ca sukhāvaham

क्षत्रियेण हि हन्तव्यः क्षत्रियो लोभमास्थितःअक्षत्रियो वा दाशार्ह स्वधर्ममनुतिष्ठता

kṣatriyeṇa hi hantavyaḥ kṣatriyo lobhamāsthitaḥakṣatriyo vā dāśārha svadharmamanutiṣṭhatā

अन्यत्र ब्राह्मणात्तात सर्वपापेष्ववस्थितात्गुरुर्हि सर्ववर्णानां ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक्

anyatra brāhmaṇāttāta sarvapāpeṣvavasthitātgururhi sarvavarṇānāṃ brāhmaṇaḥ prasṛtāgrabhuk

यथावध्ये भवेद्दोषो वध्यमाने जनार्दनस वध्यस्यावधे दृष्ट इति धर्मविदो विदुः

yathāvadhye bhaveddoṣo vadhyamāne janārdanasa vadhyasyāvadhe dṛṣṭa iti dharmavido viduḥ

यथा त्वां न स्पृशेदेष दोषः कृष्ण तथा कुरुपाण्डवैः सह दाशार्ह सृञ्जयैश्च ससैनिकैः

yathā tvāṃ na spṛśedeṣa doṣaḥ kṛṣṇa tathā kurupāṇḍavaiḥ saha dāśārha sṛñjayaiśca sasainikaiḥ

पुनरुक्तं च वक्ष्यामि विश्रम्भेण जनार्दनका नु सीमन्तिनी मादृक्पृथिव्यामस्ति केशव

punaruktaṃ ca vakṣyāmi viśrambheṇa janārdanakā nu sīmantinī mādṛkpṛthivyāmasti keśava

सुता द्रुपदराजस्य वेदिमध्यात्समुत्थिताधृष्टद्युम्नस्य भगिनी तव कृष्ण प्रिया सखी

sutā drupadarājasya vedimadhyātsamutthitādhṛṣṭadyumnasya bhaginī tava kṛṣṇa priyā sakhī

आजमीढकुलं प्राप्ता स्नुषा पाण्डोर्महात्मनःमहिषी पाण्डुपुत्राणां पञ्चेन्द्रसमवर्चसाम्

ājamīḍhakulaṃ prāptā snuṣā pāṇḍormahātmanaḥmahiṣī pāṇḍuputrāṇāṃ pañcendrasamavarcasām

सुता मे पञ्चभिर्वीरैः पञ्च जाता महारथाःअभिमन्युर्यथा कृष्ण तथा ते तव धर्मतः

sutā me pañcabhirvīraiḥ pañca jātā mahārathāḥabhimanyuryathā kṛṣṇa tathā te tava dharmataḥ

साहं केशग्रहं प्राप्ता परिक्लिष्टा सभां गतापश्यतां पाण्डुपुत्राणां त्वयि जीवति केशव

sāhaṃ keśagrahaṃ prāptā parikliṣṭā sabhāṃ gatāpaśyatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ tvayi jīvati keśava

जीवत्सु कौरवेयेषु पाञ्चालेष्वथ वृष्णिषुदासीभूतास्मि पापानां सभामध्ये व्यवस्थिता

jīvatsu kauraveyeṣu pāñcāleṣvatha vṛṣṇiṣudāsībhūtāsmi pāpānāṃ sabhāmadhye vyavasthitā

निरामर्षेष्वचेष्टेषु प्रेक्षमाणेषु पाण्डुषुत्राहि मामिति गोविन्द मनसा काङ्क्षितोऽसि मे

nirāmarṣeṣvaceṣṭeṣu prekṣamāṇeṣu pāṇḍuṣutrāhi māmiti govinda manasā kāṅkṣito'si me

यत्र मां भगवान्राजा श्वशुरो वाक्यमब्रवीत्वरं वृणीष्व पाञ्चालि वरार्हासि मतासि मे

yatra māṃ bhagavānrājā śvaśuro vākyamabravītvaraṃ vṛṇīṣva pāñcāli varārhāsi matāsi me

अदासाः पाण्डवाः सन्तु सरथाः सायुधा इतिमयोक्ते यत्र निर्मुक्ता वनवासाय केशव

adāsāḥ pāṇḍavāḥ santu sarathāḥ sāyudhā itimayokte yatra nirmuktā vanavāsāya keśava

एवंविधानां दुःखानामभिज्ञोऽसि जनार्दनत्राहि मां पुण्डरीकाक्ष सभर्तृज्ञातिबान्धवाम्

evaṃvidhānāṃ duḥkhānāmabhijño'si janārdanatrāhi māṃ puṇḍarīkākṣa sabhartṛjñātibāndhavām

नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोःस्नुषा भवामि धर्मेण साहं दासीकृताभवम्

nanvahaṃ kṛṣṇa bhīṣmasya dhṛtarāṣṭrasya cobhayoḥsnuṣā bhavāmi dharmeṇa sāhaṃ dāsīkṛtābhavam

धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य धनुष्मताम्यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति

dhigbalaṃ bhīmasenasya dhikpārthasya dhanuṣmatāmyatra duryodhanaḥ kṛṣṇa muhūrtamapi jīvati

यदि तेऽहमनुग्राह्या यदि तेऽस्ति कृपा मयिधार्तराष्ट्रेषु वै कोपः सर्वः कृष्ण विधीयताम्

yadi te'hamanugrāhyā yadi te'sti kṛpā mayidhārtarāṣṭreṣu vai kopaḥ sarvaḥ kṛṣṇa vidhīyatām

इत्युक्त्वा मृदुसंहारं वृजिनाग्रं सुदर्शनम्सुनीलमसितापाङ्गी पुण्यगन्धाधिवासितम्

ityuktvā mṛdusaṃhāraṃ vṛjināgraṃ sudarśanamsunīlamasitāpāṅgī puṇyagandhādhivāsitam

सर्वलक्षणसंपन्नं महाभुजगवर्चसम्केशपक्षं वरारोहा गृह्य सव्येन पाणिना

sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ mahābhujagavarcasamkeśapakṣaṃ varārohā gṛhya savyena pāṇinā

पद्माक्षी पुण्डरीकाक्षमुपेत्य गजगामिनीअश्रुपूर्णेक्षणा कृष्णा कृष्णं वचनमब्रवीत्

padmākṣī puṇḍarīkākṣamupetya gajagāminīaśrupūrṇekṣaṇā kṛṣṇā kṛṣṇaṃ vacanamabravīt

अयं ते पुण्डरीकाक्ष दुःशासनकरोद्धृतःस्मर्तव्यः सर्वकालेषु परेषां संधिमिच्छता

ayaṃ te puṇḍarīkākṣa duḥśāsanakaroddhṛtaḥsmartavyaḥ sarvakāleṣu pareṣāṃ saṃdhimicchatā

यदि भीमार्जुनौ कृष्ण कृपणौ संधिकामुकौपिता मे योत्स्यते वृद्धः सह पुत्रैर्महारथैः

yadi bhīmārjunau kṛṣṇa kṛpaṇau saṃdhikāmukaupitā me yotsyate vṛddhaḥ saha putrairmahārathaiḥ

पञ्च चैव महावीर्याः पुत्रा मे मधुसूदनअभिमन्युं पुरस्कृत्य योत्स्यन्ति कुरुभिः सह

pañca caiva mahāvīryāḥ putrā me madhusūdanaabhimanyuṃ puraskṛtya yotsyanti kurubhiḥ saha

दुःशासनभुजं श्यामं संछिन्नं पांसुगुण्ठितम्यद्यहं तं न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे

duḥśāsanabhujaṃ śyāmaṃ saṃchinnaṃ pāṃsuguṇṭhitamyadyahaṃ taṃ na paśyāmi kā śāntirhṛdayasya me

त्रयोदश हि वर्षाणि प्रतीक्षन्त्या गतानि मेनिधाय हृदये मन्युं प्रदीप्तमिव पावकम्

trayodaśa hi varṣāṇi pratīkṣantyā gatāni menidhāya hṛdaye manyuṃ pradīptamiva pāvakam

विदीर्यते मे हृदयं भीमवाक्शल्यपीडितम्योऽयमद्य महाबाहुर्धर्मं समनुपश्यति

vidīryate me hṛdayaṃ bhīmavākśalyapīḍitamyo'yamadya mahābāhurdharmaṃ samanupaśyati

इत्युक्त्वा बाष्पसन्नेन कण्ठेनायतलोचनारुरोद कृष्णा सोत्कम्पं सस्वरं बाष्पगद्गदम्

ityuktvā bāṣpasannena kaṇṭhenāyatalocanāruroda kṛṣṇā sotkampaṃ sasvaraṃ bāṣpagadgadam

स्तनौ पीनायतश्रोणी सहितावभिवर्षतीद्रवीभूतमिवात्युष्णमुत्सृजद्वारि नेत्रजम्

stanau pīnāyataśroṇī sahitāvabhivarṣatīdravībhūtamivātyuṣṇamutsṛjadvāri netrajam

तामुवाच महाबाहुः केशवः परिसान्त्वयन्अचिराद्द्रक्ष्यसे कृष्णे रुदतीर्भरतस्त्रियः

tāmuvāca mahābāhuḥ keśavaḥ parisāntvayanacirāddrakṣyase kṛṣṇe rudatīrbharatastriyaḥ

एवं ता भीरु रोत्स्यन्ति निहतज्ञातिबान्धवाःहतमित्रा हतबला येषां क्रुद्धासि भामिनि

evaṃ tā bhīru rotsyanti nihatajñātibāndhavāḥhatamitrā hatabalā yeṣāṃ kruddhāsi bhāmini

अहं च तत्करिष्यामि भीमार्जुनयमैः सहयुधिष्ठिरनियोगेन दैवाच्च विधिनिर्मितात्

ahaṃ ca tatkariṣyāmi bhīmārjunayamaiḥ sahayudhiṣṭhiraniyogena daivācca vidhinirmitāt

धार्तराष्ट्राः कालपक्वा न चेच्छृण्वन्ति मे वचःशेष्यन्ते निहता भूमौ श्वशृगालादनीकृताः

dhārtarāṣṭrāḥ kālapakvā na cecchṛṇvanti me vacaḥśeṣyante nihatā bhūmau śvaśṛgālādanīkṛtāḥ

चलेद्धि हिमवाञ्शैलो मेदिनी शतधा भवेत्द्यौः पतेच्च सनक्षत्रा न मे मोघं वचो भवेत्

caleddhi himavāñśailo medinī śatadhā bhavetdyauḥ patecca sanakṣatrā na me moghaṃ vaco bhavet

सत्यं ते प्रतिजानामि कृष्णे बाष्पो निगृह्यताम्हतामित्राञ्श्रिया युक्तानचिराद्द्रक्ष्यसे पतीन्

satyaṃ te pratijānāmi kṛṣṇe bāṣpo nigṛhyatāmhatāmitrāñśriyā yuktānacirāddrakṣyase patīn