Parva.Adhyaya 5.89

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

पृथामामन्त्र्य गोविन्दः कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्दुर्योधनगृहं शौरिरभ्यगच्छदरिंदमः

pṛthāmāmantrya govindaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇamduryodhanagṛhaṃ śaurirabhyagacchadariṃdamaḥ

लक्ष्म्या परमया युक्तं पुरंदरगृहोपमम्तस्य कक्ष्या व्यतिक्रम्य तिस्रो द्वाःस्थैरवारितः

lakṣmyā paramayā yuktaṃ puraṃdaragṛhopamamtasya kakṣyā vyatikramya tisro dvāḥsthairavāritaḥ

ततोऽभ्रघनसंकाशं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम्श्रिया ज्वलन्तं प्रासादमारुरोह महायशाः

tato'bhraghanasaṃkāśaṃ girikūṭamivocchritamśriyā jvalantaṃ prāsādamāruroha mahāyaśāḥ

तत्र राजसहस्रैश्च कुरुभिश्चाभिसंवृतम्धार्तराष्ट्रं महाबाहुं ददर्शासीनमासने

tatra rājasahasraiśca kurubhiścābhisaṃvṛtamdhārtarāṣṭraṃ mahābāhuṃ dadarśāsīnamāsane

दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि सौबलम्दुर्योधनसमीपे तानासनस्थान्ददर्श सः

duḥśāsanaṃ ca karṇaṃ ca śakuniṃ cāpi saubalamduryodhanasamīpe tānāsanasthāndadarśa saḥ

अभ्यागच्छति दाशार्हे धार्तराष्ट्रो महायशाःउदतिष्ठत्सहामात्यः पूजयन्मधुसूदनम्

abhyāgacchati dāśārhe dhārtarāṣṭro mahāyaśāḥudatiṣṭhatsahāmātyaḥ pūjayanmadhusūdanam

समेत्य धार्तराष्ट्रेण सहामात्येन केशवःराजभिस्तत्र वार्ष्णेयः समागच्छद्यथावयः

sametya dhārtarāṣṭreṇa sahāmātyena keśavaḥrājabhistatra vārṣṇeyaḥ samāgacchadyathāvayaḥ

तत्र जाम्बूनदमयं पर्यङ्कं सुपरिष्कृतम्विविधास्तरणास्तीर्णमभ्युपाविशदच्युतः

tatra jāmbūnadamayaṃ paryaṅkaṃ supariṣkṛtamvividhāstaraṇāstīrṇamabhyupāviśadacyutaḥ

तस्मिन्गां मधुपर्कं च उपहृत्य जनार्दनेनिवेदयामास तदा गृहान्राज्यं च कौरवः

tasmingāṃ madhuparkaṃ ca upahṛtya janārdanenivedayāmāsa tadā gṛhānrājyaṃ ca kauravaḥ

तत्र गोविन्दमासीनं प्रसन्नादित्यवर्चसम्उपासां चक्रिरे सर्वे कुरवो राजभिः सह

tatra govindamāsīnaṃ prasannādityavarcasamupāsāṃ cakrire sarve kuravo rājabhiḥ saha

ततो दुर्योधनो राजा वार्ष्णेयं जयतां वरम्न्यमन्त्रयद्भोजनेन नाभ्यनन्दच्च केशवः

tato duryodhano rājā vārṣṇeyaṃ jayatāṃ varamnyamantrayadbhojanena nābhyanandacca keśavaḥ

ततो दुर्योधनः कृष्णमब्रवीद्राजसंसदिमृदुपूर्वं शठोदर्कं कर्णमाभाष्य कौरवः

tato duryodhanaḥ kṛṣṇamabravīdrājasaṃsadimṛdupūrvaṃ śaṭhodarkaṃ karṇamābhāṣya kauravaḥ

कस्मादन्नानि पानानि वासांसि शयनानि चत्वदर्थमुपनीतानि नाग्रहीस्त्वं जनार्दन

kasmādannāni pānāni vāsāṃsi śayanāni catvadarthamupanītāni nāgrahīstvaṃ janārdana

उभयोश्चाददः साह्यमुभयोश्च हिते रतःसंबन्धी दयितश्चासि धृतराष्ट्रस्य माधव

ubhayoścādadaḥ sāhyamubhayośca hite rataḥsaṃbandhī dayitaścāsi dhṛtarāṣṭrasya mādhava

त्वं हि गोविन्द धर्मार्थौ वेत्थ तत्त्वेन सर्वशःतत्र कारणमिच्छामि श्रोतुं चक्रगदाधर

tvaṃ hi govinda dharmārthau vettha tattvena sarvaśaḥtatra kāraṇamicchāmi śrotuṃ cakragadādhara

स एवमुक्तो गोविन्दः प्रत्युवाच महामनाःओघमेघस्वनः काले प्रगृह्य विपुलं भुजम्

sa evamukto govindaḥ pratyuvāca mahāmanāḥoghameghasvanaḥ kāle pragṛhya vipulaṃ bhujam

अनम्बूकृतमग्रस्तमनिरस्तमसंकुलम्राजीवनेत्रो राजानं हेतुमद्वाक्यमुत्तमम्

anambūkṛtamagrastamanirastamasaṃkulamrājīvanetro rājānaṃ hetumadvākyamuttamam

कृतार्था भुञ्जते दूताः पूजां गृह्णन्ति चैव हिकृतार्थं मां सहामात्यस्त्वमर्चिष्यसि भारत

kṛtārthā bhuñjate dūtāḥ pūjāṃ gṛhṇanti caiva hikṛtārthaṃ māṃ sahāmātyastvamarciṣyasi bhārata

एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रो जनार्दनम्न युक्तं भवतास्मासु प्रतिपत्तुमसांप्रतम्

evamuktaḥ pratyuvāca dhārtarāṣṭro janārdanamna yuktaṃ bhavatāsmāsu pratipattumasāṃpratam

कृतार्थं चाकृतार्थं च त्वां वयं मधुसूदनयतामहे पूजयितुं गोविन्द न च शक्नुमः

kṛtārthaṃ cākṛtārthaṃ ca tvāṃ vayaṃ madhusūdanayatāmahe pūjayituṃ govinda na ca śaknumaḥ

न च तत्कारणं विद्मो यस्मिन्नो मधुसूदनपूजां कृतां प्रीयमाणैर्नामंस्थाः पुरुषोत्तम

na ca tatkāraṇaṃ vidmo yasminno madhusūdanapūjāṃ kṛtāṃ prīyamāṇairnāmaṃsthāḥ puruṣottama

वैरं नो नास्ति भवता गोविन्द न च विग्रहःस भवान्प्रसमीक्ष्यैतन्नेदृशं वक्तुमर्हति

vairaṃ no nāsti bhavatā govinda na ca vigrahaḥsa bhavānprasamīkṣyaitannedṛśaṃ vaktumarhati

एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रं जनार्दनःअभिवीक्ष्य सहामात्यं दाशार्हः प्रहसन्निव

evamuktaḥ pratyuvāca dhārtarāṣṭraṃ janārdanaḥabhivīkṣya sahāmātyaṃ dāśārhaḥ prahasanniva

नाहं कामान्न संरम्भान्न द्वेषान्नार्थकारणात्न हेतुवादाल्लोभाद्वा धर्मं जह्यां कथंचन

nāhaṃ kāmānna saṃrambhānna dveṣānnārthakāraṇātna hetuvādāllobhādvā dharmaṃ jahyāṃ kathaṃcana

संप्रीतिभोज्यान्यन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनःन च संप्रीयसे राजन्न चाप्यापद्गता वयम्

saṃprītibhojyānyannāni āpadbhojyāni vā punaḥna ca saṃprīyase rājanna cāpyāpadgatā vayam

अकस्माद्द्विषसे राजञ्जन्मप्रभृति पाण्डवान्प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन्सर्वैः समुदितान्गुणैः

akasmāddviṣase rājañjanmaprabhṛti pāṇḍavānpriyānuvartino bhrātṝnsarvaiḥ samuditānguṇaiḥ

अकस्माच्चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यतेधर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस्तान्किं वक्तुमर्हति

akasmāccaiva pārthānāṃ dveṣaṇaṃ nopapadyatedharme sthitāḥ pāṇḍaveyāḥ kastānkiṃ vaktumarhati

यस्तान्द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्ताननु स मामनुऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर्धर्मचारिभिः

yastāndveṣṭi sa māṃ dveṣṭi yastānanu sa māmanuaikātmyaṃ māṃ gataṃ viddhi pāṇḍavairdharmacāribhiḥ

कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद्विरुरुत्सतेगुणवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुः पुरुषाधमम्

kāmakrodhānuvartī hi yo mohādvirurutsateguṇavantaṃ ca yo dveṣṭi tamāhuḥ puruṣādhamam

यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्मोहाल्लोभाद्दिदृक्षतेसोऽजितात्माजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रियम्

yaḥ kalyāṇaguṇāñjñātīnmohāllobhāddidṛkṣateso'jitātmājitakrodho na ciraṃ tiṣṭhati śriyam

अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्याप्रियानपिप्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति

atha yo guṇasaṃpannānhṛdayasyāpriyānapipriyeṇa kurute vaśyāṃściraṃ yaśasi tiṣṭhati

सर्वमेतदभोक्तव्यमन्नं दुष्टाभिसंहितम्क्षत्तुरेकस्य भोक्तव्यमिति मे धीयते मतिः

sarvametadabhoktavyamannaṃ duṣṭābhisaṃhitamkṣatturekasya bhoktavyamiti me dhīyate matiḥ

एवमुक्त्वा महाबाहुर्दुर्योधनममर्षणम्निश्चक्राम ततः शुभ्राद्धार्तराष्ट्रनिवेशनात्

evamuktvā mahābāhurduryodhanamamarṣaṇamniścakrāma tataḥ śubhrāddhārtarāṣṭraniveśanāt

निर्याय च महाबाहुर्वासुदेवो महामनाःनिवेशाय ययौ वेश्म विदुरस्य महात्मनः

niryāya ca mahābāhurvāsudevo mahāmanāḥniveśāya yayau veśma vidurasya mahātmanaḥ

तमभ्यगच्छद्द्रोणश्च कृपो भीष्मोऽथ बाह्लिकःकुरवश्च महाबाहुं विदुरस्य गृहे स्थितम्

tamabhyagacchaddroṇaśca kṛpo bhīṣmo'tha bāhlikaḥkuravaśca mahābāhuṃ vidurasya gṛhe sthitam

तेऽभिगम्याब्रुवंस्तत्र कुरवो मधुसूदनम्निवेदयामो वार्ष्णेय सरत्नांस्ते गृहान्वयम्

te'bhigamyābruvaṃstatra kuravo madhusūdanamnivedayāmo vārṣṇeya saratnāṃste gṛhānvayam

तानुवाच महातेजाः कौरवान्मधुसूदनःसर्वे भवन्तो गच्छन्तु सर्वा मेऽपचितिः कृता

tānuvāca mahātejāḥ kauravānmadhusūdanaḥsarve bhavanto gacchantu sarvā me'pacitiḥ kṛtā

यातेषु कुरुषु क्षत्ता दाशार्हमपराजितम्अभ्यर्चयामास तदा सर्वकामैः प्रयत्नवान्

yāteṣu kuruṣu kṣattā dāśārhamaparājitamabhyarcayāmāsa tadā sarvakāmaiḥ prayatnavān

ततः क्षत्तान्नपानानि शुचीनि गुणवन्ति चउपाहरदनेकानि केशवाय महात्मने

tataḥ kṣattānnapānāni śucīni guṇavanti caupāharadanekāni keśavāya mahātmane

तैर्तर्पयित्वा प्रथमं ब्राह्मणान्मधुसूदनःवेदविद्भ्यो ददौ कृष्णः परमद्रविणान्यपि

tairtarpayitvā prathamaṃ brāhmaṇānmadhusūdanaḥvedavidbhyo dadau kṛṣṇaḥ paramadraviṇānyapi

ततोऽनुयायिभिः सार्धं मरुद्भिरिव वासवःविदुरान्नानि बुभुजे शुचीनि गुणवन्ति च

tato'nuyāyibhiḥ sārdhaṃ marudbhiriva vāsavaḥvidurānnāni bubhuje śucīni guṇavanti ca