Parva.Adhyaya 5.97

नारद उवाच · nārada uvāca

एतत्तु नागलोकस्य नाभिस्थाने स्थितं पुरम्पातालमिति विख्यातं दैत्यदानवसेवितम्

etattu nāgalokasya nābhisthāne sthitaṃ purampātālamiti vikhyātaṃ daityadānavasevitam

इदमद्भिः समं प्राप्ता ये केचिद्ध्रुवजङ्गमाःप्रविशन्तो महानादं नदन्ति भयपीडिताः

idamadbhiḥ samaṃ prāptā ye keciddhruvajaṅgamāḥpraviśanto mahānādaṃ nadanti bhayapīḍitāḥ

अत्रासुरोऽग्निः सततं दीप्यते वारिभोजनःव्यापारेण धृतात्मानं निबद्धं समबुध्यत

atrāsuro'gniḥ satataṃ dīpyate vāribhojanaḥvyāpāreṇa dhṛtātmānaṃ nibaddhaṃ samabudhyata

अत्रामृतं सुरैः पीत्वा निहितं निहतारिभिःअतः सोमस्य हानिश्च वृद्धिश्चैव प्रदृश्यते

atrāmṛtaṃ suraiḥ pītvā nihitaṃ nihatāribhiḥataḥ somasya hāniśca vṛddhiścaiva pradṛśyate

अत्र दिव्यं हयशिरः काले पर्वणि पर्वणिउत्तिष्ठति सुवर्णाभं वार्भिरापूरयञ्जगत्

atra divyaṃ hayaśiraḥ kāle parvaṇi parvaṇiuttiṣṭhati suvarṇābhaṃ vārbhirāpūrayañjagat

यस्मादत्र समग्रास्ताः पतन्ति जलमूर्तयःतस्मात्पातालमित्येतत्ख्यायते पुरमुत्तमम्

yasmādatra samagrāstāḥ patanti jalamūrtayaḥtasmātpātālamityetatkhyāyate puramuttamam

ऐरावतोऽस्मात्सलिलं गृहीत्वा जगतो हितःमेघेष्वामुञ्चते शीतं यन्महेन्द्रः प्रवर्षति

airāvato'smātsalilaṃ gṛhītvā jagato hitaḥmegheṣvāmuñcate śītaṃ yanmahendraḥ pravarṣati

अत्र नानाविधाकारास्तिमयो नैकरूपिणःअप्सु सोमप्रभां पीत्वा वसन्ति जलचारिणः

atra nānāvidhākārāstimayo naikarūpiṇaḥapsu somaprabhāṃ pītvā vasanti jalacāriṇaḥ

अत्र सूर्यांशुभिर्भिन्नाः पातालतलमाश्रिताःमृता दिवसतः सूत पुनर्जीवन्ति ते निशि

atra sūryāṃśubhirbhinnāḥ pātālatalamāśritāḥmṛtā divasataḥ sūta punarjīvanti te niśi

उदये नित्यशश्चात्र चन्द्रमा रश्मिभिर्वृतःअमृतं स्पृश्य संस्पर्शात्संजीवयति देहिनः

udaye nityaśaścātra candramā raśmibhirvṛtaḥamṛtaṃ spṛśya saṃsparśātsaṃjīvayati dehinaḥ

अत्र तेऽधर्मनिरता बद्धाः कालेन पीडिताःदैतेया निवसन्ति स्म वासवेन हृतश्रियः

atra te'dharmaniratā baddhāḥ kālena pīḍitāḥdaiteyā nivasanti sma vāsavena hṛtaśriyaḥ

अत्र भूतपतिर्नाम सर्वभूतमहेश्वरःभूतये सर्वभूतानामचरत्तप उत्तमम्

atra bhūtapatirnāma sarvabhūtamaheśvaraḥbhūtaye sarvabhūtānāmacarattapa uttamam

अत्र गोव्रतिनो विप्राः स्वाध्यायाम्नायकर्शिताःत्यक्तप्राणा जितस्वर्गा निवसन्ति महर्षयः

atra govratino viprāḥ svādhyāyāmnāyakarśitāḥtyaktaprāṇā jitasvargā nivasanti maharṣayaḥ

यत्रतत्रशयो नित्यं येनकेनचिदाशितःयेनकेनचिदाच्छन्नः स गोव्रत इहोच्यते

yatratatraśayo nityaṃ yenakenacidāśitaḥyenakenacidācchannaḥ sa govrata ihocyate

ऐरावतो नागराजो वामनः कुमुदोऽञ्जनःप्रसूताः सुप्रतीकस्य वंशे वारणसत्तमाः

airāvato nāgarājo vāmanaḥ kumudo'ñjanaḥprasūtāḥ supratīkasya vaṃśe vāraṇasattamāḥ

पश्य यद्यत्र ते कश्चिद्रोचते गुणतो वरःवरयिष्याव तं गत्वा यत्नमास्थाय मातले

paśya yadyatra te kaścidrocate guṇato varaḥvarayiṣyāva taṃ gatvā yatnamāsthāya mātale

अण्डमेतज्जले न्यस्तं दीप्यमानमिव श्रियाआ प्रजानां निसर्गाद्वै नोद्भिद्यति न सर्पति

aṇḍametajjale nyastaṃ dīpyamānamiva śriyāā prajānāṃ nisargādvai nodbhidyati na sarpati

नास्य जातिं निसर्गं वा कथ्यमानं शृणोमि वैपितरं मातरं वापि नास्य जानाति कश्चन

nāsya jātiṃ nisargaṃ vā kathyamānaṃ śṛṇomi vaipitaraṃ mātaraṃ vāpi nāsya jānāti kaścana

अतः किल महानग्निरन्तकाले समुत्थितःधक्ष्यते मातले सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ataḥ kila mahānagnirantakāle samutthitaḥdhakṣyate mātale sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

कण्व उवाच · kaṇva uvāca

मातलिस्त्वब्रवीच्छ्रुत्वा नारदस्याथ भाषितम्न मेऽत्र रोचते कश्चिदन्यतो व्रज माचिरम्

mātalistvabravīcchrutvā nāradasyātha bhāṣitamna me'tra rocate kaścidanyato vraja māciram