Parva.Adhyaya 6.101

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

दृष्ट्वा भीष्मं रणे क्रुद्धं पाण्डवैरभिसंवृतम्यथा मेघैर्महाराज तपान्ते दिवि भास्करम्

dṛṣṭvā bhīṣmaṃ raṇe kruddhaṃ pāṇḍavairabhisaṃvṛtamyathā meghairmahārāja tapānte divi bhāskaram

दुर्योधनो महाराज दुःशासनमभाषतएष शूरो महेष्वासो भीष्मः शत्रुनिषूदनः

duryodhano mahārāja duḥśāsanamabhāṣataeṣa śūro maheṣvāso bhīṣmaḥ śatruniṣūdanaḥ

छादितः पाण्डवैः शूरैः समन्ताद्भरतर्षभतस्य कार्यं त्वया वीर रक्षणं सुमहात्मनः

chāditaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥ samantādbharatarṣabhatasya kāryaṃ tvayā vīra rakṣaṇaṃ sumahātmanaḥ

रक्ष्यमाणो हि समरे भीष्मोऽस्माकं पितामहःनिहन्यात्समरे यत्तान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह

rakṣyamāṇo hi samare bhīṣmo'smākaṃ pitāmahaḥnihanyātsamare yattānpāñcālānpāṇḍavaiḥ saha

तत्र कार्यमहं मन्ये भीष्मस्यैवाभिरक्षणम्गोप्ता ह्येष महेष्वासो भीष्मोऽस्माकं पितामहः

tatra kāryamahaṃ manye bhīṣmasyaivābhirakṣaṇamgoptā hyeṣa maheṣvāso bhīṣmo'smākaṃ pitāmahaḥ

स भवान्सर्वसैन्येन परिवार्य पितामहम्समरे दुष्करं कर्म कुर्वाणं परिरक्षतु

sa bhavānsarvasainyena parivārya pitāmahamsamare duṣkaraṃ karma kurvāṇaṃ parirakṣatu

एवमुक्तस्तु समरे पुत्रो दुःशासनस्तवपरिवार्य स्थितो भीष्मं सैन्येन महता वृतः

evamuktastu samare putro duḥśāsanastavaparivārya sthito bhīṣmaṃ sainyena mahatā vṛtaḥ

ततः शतसहस्रेण हयानां सुबलात्मजःविमलप्रासहस्तानामृष्टितोमरधारिणाम्

tataḥ śatasahasreṇa hayānāṃ subalātmajaḥvimalaprāsahastānāmṛṣṭitomaradhāriṇām

दर्पितानां सुवेगानां बलस्थानां पताकिनाम्शिक्षितैर्युद्धकुशलैरुपेतानां नरोत्तमैः

darpitānāṃ suvegānāṃ balasthānāṃ patākināmśikṣitairyuddhakuśalairupetānāṃ narottamaiḥ

नकुलं सहदेवं च धर्मराजं च पाण्डवम्न्यवारयन्नरश्रेष्ठं परिवार्य समन्ततः

nakulaṃ sahadevaṃ ca dharmarājaṃ ca pāṇḍavamnyavārayannaraśreṣṭhaṃ parivārya samantataḥ

ततो दुर्योधनो राजा शूराणां हयसादिनाम्अयुतं प्रेषयामास पाण्डवानां निवारणे

tato duryodhano rājā śūrāṇāṃ hayasādināmayutaṃ preṣayāmāsa pāṇḍavānāṃ nivāraṇe

तैः प्रविष्टैर्महावेगैर्गरुत्मद्भिरिवाहवेखुराहता धरा राजंश्चकम्पे च ननाद च

taiḥ praviṣṭairmahāvegairgarutmadbhirivāhavekhurāhatā dharā rājaṃścakampe ca nanāda ca

खुरशब्दश्च सुमहान्वाजिनां शुश्रुवे तदामहावंशवनस्येव दह्यमानस्य पर्वते

khuraśabdaśca sumahānvājināṃ śuśruve tadāmahāvaṃśavanasyeva dahyamānasya parvate

उत्पतद्भिश्च तैस्तत्र समुद्धूतं महद्रजःदिवाकरपथं प्राप्य छादयामास भास्करम्

utpatadbhiśca taistatra samuddhūtaṃ mahadrajaḥdivākarapathaṃ prāpya chādayāmāsa bhāskaram

वेगवद्भिर्हयैस्तैस्तु क्षोभितं पाण्डवं बलम्निपतद्भिर्महावेगैर्हंसैरिव महत्सरःहेषतां चैव शब्देन न प्राज्ञायत किंचन

vegavadbhirhayaistaistu kṣobhitaṃ pāṇḍavaṃ balamnipatadbhirmahāvegairhaṃsairiva mahatsaraḥheṣatāṃ caiva śabdena na prājñāyata kiṃcana

ततो युधिष्ठिरो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौप्रत्यघ्नंस्तरसा वेगं समरे हयसादिनाम्

tato yudhiṣṭhiro rājā mādrīputrau ca pāṇḍavaupratyaghnaṃstarasā vegaṃ samare hayasādinām

उद्वृत्तस्य महाराज प्रावृट्कालेन पूर्यतःपौर्णमास्यामम्बुवेगं यथा वेला महोदधेः

udvṛttasya mahārāja prāvṛṭkālena pūryataḥpaurṇamāsyāmambuvegaṃ yathā velā mahodadheḥ

ततस्ते रथिनो राजञ्शरैः संनतपर्वभिःन्यकृन्तन्नुत्तमाङ्गानि कायेभ्यो हयसादिनाम्

tataste rathino rājañśaraiḥ saṃnataparvabhiḥnyakṛntannuttamāṅgāni kāyebhyo hayasādinām

ते निपेतुर्महाराज निहता दृढधन्विभिःनागैरिव महानागा यथा स्युर्गिरिगह्वरे

te nipeturmahārāja nihatā dṛḍhadhanvibhiḥnāgairiva mahānāgā yathā syurgirigahvare

तेऽपि प्रासैः सुनिशितैः शरैः संनतपर्वभिःन्यकृन्तन्नुत्तमाङ्गानि विचरन्तो दिशो दश

te'pi prāsaiḥ suniśitaiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥnyakṛntannuttamāṅgāni vicaranto diśo daśa

अत्यासन्ना हयारोहा ऋष्टिभिर्भरतर्षभअच्छिनन्नुत्तमाङ्गानि फलानीव महाद्रुमात्

atyāsannā hayārohā ṛṣṭibhirbharatarṣabhaacchinannuttamāṅgāni phalānīva mahādrumāt

ससादिनो हया राजंस्तत्र तत्र निषूदिताःपतिताः पात्यमानाश्च शतशोऽथ सहस्रशः

sasādino hayā rājaṃstatra tatra niṣūditāḥpatitāḥ pātyamānāśca śataśo'tha sahasraśaḥ

वध्यमाना हयास्ते तु प्राद्रवन्त भयार्दिताःयथा सिंहान्समासाद्य मृगाः प्राणपरायणाः

vadhyamānā hayāste tu prādravanta bhayārditāḥyathā siṃhānsamāsādya mṛgāḥ prāṇaparāyaṇāḥ

पाण्डवास्तु महाराज जित्वा शत्रून्महाहवेदध्मुः शङ्खांश्च भेरीश्च ताडयामासुराहवे

pāṇḍavāstu mahārāja jitvā śatrūnmahāhavedadhmuḥ śaṅkhāṃśca bherīśca tāḍayāmāsurāhave

ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा दीनं सैन्यमवस्थितम्अब्रवीद्भरतश्रेष्ठ मद्रराजमिदं वचः

tato duryodhano dṛṣṭvā dīnaṃ sainyamavasthitamabravīdbharataśreṣṭha madrarājamidaṃ vacaḥ

एष पाण्डुसुतो ज्येष्ठो जित्वा मातुल मामकान्पश्यतां नो महाबाहो सेनां द्रावयते बली

eṣa pāṇḍusuto jyeṣṭho jitvā mātula māmakānpaśyatāṃ no mahābāho senāṃ drāvayate balī

तं वारय महाबाहो वेलेव मकरालयम्त्वं हि संश्रूयसेऽत्यर्थमसह्यबलविक्रमः

taṃ vāraya mahābāho veleva makarālayamtvaṃ hi saṃśrūyase'tyarthamasahyabalavikramaḥ

पुत्रस्य तव तद्वाक्यं श्रुत्वा शल्यः प्रतापवान्प्रययौ रथवंशेन यत्र राजा युधिष्ठिरः

putrasya tava tadvākyaṃ śrutvā śalyaḥ pratāpavānprayayau rathavaṃśena yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ

तदापतद्वै सहसा शल्यस्य सुमहद्बलम्महौघवेगं समरे वारयामास पाण्डवः

tadāpatadvai sahasā śalyasya sumahadbalammahaughavegaṃ samare vārayāmāsa pāṇḍavaḥ

मद्रराजं च समरे धर्मराजो महारथःदशभिः सायकैस्तूर्णमाजघान स्तनान्तरेनकुलः सहदेवश्च त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः

madrarājaṃ ca samare dharmarājo mahārathaḥdaśabhiḥ sāyakaistūrṇamājaghāna stanāntarenakulaḥ sahadevaśca tribhistribhirajihmagaiḥ

मद्रराजोऽपि तान्सर्वानाजघान त्रिभिस्त्रिभिःयुधिष्ठिरं पुनः षष्ट्या विव्याध निशितैः शरैःमाद्रीपुत्रौ च संरब्धौ द्वाभ्यां द्वाभ्यामताडयत्

madrarājo'pi tānsarvānājaghāna tribhistribhiḥyudhiṣṭhiraṃ punaḥ ṣaṣṭyā vivyādha niśitaiḥ śaraiḥmādrīputrau ca saṃrabdhau dvābhyāṃ dvābhyāmatāḍayat

ततो भीमो महाबाहुर्दृष्ट्वा राजानमाहवेमद्रराजवशं प्राप्तं मृत्योरास्यगतं यथाअभ्यद्रवत संग्रामे युधिष्ठिरममित्रजित्

tato bhīmo mahābāhurdṛṣṭvā rājānamāhavemadrarājavaśaṃ prāptaṃ mṛtyorāsyagataṃ yathāabhyadravata saṃgrāme yudhiṣṭhiramamitrajit

ततो युद्धं महाघोरं प्रावर्तत सुदारुणम्अपरां दिशमास्थाय द्योतमाने दिवाकरे

tato yuddhaṃ mahāghoraṃ prāvartata sudāruṇamaparāṃ diśamāsthāya dyotamāne divākare