Parva.Adhyaya 6.100

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

अर्जुनस्तु नरव्याघ्र सुशर्मप्रमुखान्नृपान्अनयत्प्रेतराजस्य भवनं सायकैः शितैः

arjunastu naravyāghra suśarmapramukhānnṛpānanayatpretarājasya bhavanaṃ sāyakaiḥ śitaiḥ

सुशर्मापि ततो बाणैः पार्थं विव्याध संयुगेवासुदेवं च सप्तत्या पार्थं च नवभिः पुनः

suśarmāpi tato bāṇaiḥ pārthaṃ vivyādha saṃyugevāsudevaṃ ca saptatyā pārthaṃ ca navabhiḥ punaḥ

तान्निवार्य शरौघेण शक्रसूनुर्महारथःसुशर्मणो रणे योधान्प्राहिणोद्यमसादनम्

tānnivārya śaraugheṇa śakrasūnurmahārathaḥsuśarmaṇo raṇe yodhānprāhiṇodyamasādanam

ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षयेव्यद्रवन्त रणे राजन्भये जाते महारथाः

te vadhyamānāḥ pārthena kāleneva yugakṣayevyadravanta raṇe rājanbhaye jāte mahārathāḥ

उत्सृज्य तुरगान्केचिद्रथान्केचिच्च मारिषगजानन्ये समुत्सृज्य प्राद्रवन्त दिशो दश

utsṛjya turagānkecidrathānkecicca māriṣagajānanye samutsṛjya prādravanta diśo daśa

अपरे तुद्यमानास्तु वाजिनागरथा रणात्त्वरया परया युक्ताः प्राद्रवन्त विशां पते

apare tudyamānāstu vājināgarathā raṇāttvarayā parayā yuktāḥ prādravanta viśāṃ pate

पादाताश्चापि शस्त्राणि समुत्सृज्य महारणेनिरपेक्षा व्यधावन्त तेन तेन स्म भारत

pādātāścāpi śastrāṇi samutsṛjya mahāraṇenirapekṣā vyadhāvanta tena tena sma bhārata

वार्यमाणाः स्म बहुशस्त्रैगर्तेन सुशर्मणातथान्यैः पार्थिवश्रेष्ठैर्न व्यतिष्ठन्त संयुगे

vāryamāṇāḥ sma bahuśastraigartena suśarmaṇātathānyaiḥ pārthivaśreṣṭhairna vyatiṣṭhanta saṃyuge

तद्बलं प्रद्रुतं दृष्ट्वा पुत्रो दुर्योधनस्तवपुरस्कृत्य रणे भीष्मं सर्वसैन्यपुरस्कृतम्

tadbalaṃ pradrutaṃ dṛṣṭvā putro duryodhanastavapuraskṛtya raṇe bhīṣmaṃ sarvasainyapuraskṛtam

सर्वोद्योगेन महता धनंजयमुपाद्रवत्त्रिगर्ताधिपतेरर्थे जीवितस्य विशां पते

sarvodyogena mahatā dhanaṃjayamupādravattrigartādhipaterarthe jīvitasya viśāṃ pate

स एकः समरे तस्थौ किरन्बहुविधाञ्शरान्भ्रातृभिः सहितः सर्वैः शेषा विप्रद्रुता नराः

sa ekaḥ samare tasthau kiranbahuvidhāñśarānbhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ śeṣā vipradrutā narāḥ

तथैव पाण्डवा राजन्सर्वोद्योगेन दंशिताःप्रययुः फल्गुनार्थाय यत्र भीष्मो व्यवस्थितः

tathaiva pāṇḍavā rājansarvodyogena daṃśitāḥprayayuḥ phalgunārthāya yatra bhīṣmo vyavasthitaḥ

जानन्तोऽपि रणे शौर्यं घोरं गाण्डीवधन्वनःहाहाकारकृतोत्साहा भीष्मं जग्मुः समन्ततः

jānanto'pi raṇe śauryaṃ ghoraṃ gāṇḍīvadhanvanaḥhāhākārakṛtotsāhā bhīṣmaṃ jagmuḥ samantataḥ

ततस्तालध्वजः शूरः पाण्डवानामनीकिनीम्छादयामास समरे शरैः संनतपर्वभिः

tatastāladhvajaḥ śūraḥ pāṇḍavānāmanīkinīmchādayāmāsa samare śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

एकीभूतास्ततः सर्वे कुरवः पाण्डवैः सहअयुध्यन्त महाराज मध्यं प्राप्ते दिवाकरे

ekībhūtāstataḥ sarve kuravaḥ pāṇḍavaiḥ sahaayudhyanta mahārāja madhyaṃ prāpte divākare

सात्यकिः कृतवर्माणं विद्ध्वा पञ्चभिरायसैःअतिष्ठदाहवे शूरः किरन्बाणान्सहस्रशः

sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ viddhvā pañcabhirāyasaiḥatiṣṭhadāhave śūraḥ kiranbāṇānsahasraśaḥ

तथैव द्रुपदो राजा द्रोणं विद्ध्वा शितैः शरैःपुनर्विव्याध सप्तत्या सारथिं चास्य सप्तभिः

tathaiva drupado rājā droṇaṃ viddhvā śitaiḥ śaraiḥpunarvivyādha saptatyā sārathiṃ cāsya saptabhiḥ

भीमसेनस्तु राजानं बाह्लिकं प्रपितामहम्विद्ध्वानदन्महानादं शार्दूल इव कानने

bhīmasenastu rājānaṃ bāhlikaṃ prapitāmahamviddhvānadanmahānādaṃ śārdūla iva kānane

आर्जुनिश्चित्रसेनेन विद्धो बहुभिराशुगैःचित्रसेनं त्रिभिर्बाणैर्विव्याध हृदये भृशम्

ārjuniścitrasenena viddho bahubhirāśugaiḥcitrasenaṃ tribhirbāṇairvivyādha hṛdaye bhṛśam

समागतौ तौ तु रणे महामात्रौ व्यरोचताम्यथा दिवि महाघोरौ राजन्बुधशनैश्चरौ

samāgatau tau tu raṇe mahāmātrau vyarocatāmyathā divi mahāghorau rājanbudhaśanaiścarau

तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सूतं च नवभिः शरैःननाद बलवन्नादं सौभद्रः परवीरहा

tasyāśvāṃścaturo hatvā sūtaṃ ca navabhiḥ śaraiḥnanāda balavannādaṃ saubhadraḥ paravīrahā

हताश्वात्तु रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथःआरुरोह रथं तूर्णं दुर्मुखस्य विशां पते

hatāśvāttu rathāttūrṇamavaplutya mahārathaḥāruroha rathaṃ tūrṇaṃ durmukhasya viśāṃ pate

द्रोणश्च द्रुपदं विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिःसारथिं चास्य विव्याध त्वरमाणः पराक्रमी

droṇaśca drupadaṃ viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥsārathiṃ cāsya vivyādha tvaramāṇaḥ parākramī

पीड्यमानस्ततो राजा द्रुपदो वाहिनीमुखेअपायाज्जवनैरश्वैः पूर्ववैरमनुस्मरन्

pīḍyamānastato rājā drupado vāhinīmukheapāyājjavanairaśvaiḥ pūrvavairamanusmaran

भीमसेनस्तु राजानं मुहूर्तादिव बाह्लिकम्व्यश्वसूतरथं चक्रे सर्वसैन्यस्य पश्यतः

bhīmasenastu rājānaṃ muhūrtādiva bāhlikamvyaśvasūtarathaṃ cakre sarvasainyasya paśyataḥ

ससंभ्रमो महाराज संशयं परमं गतःअवप्लुत्य ततो वाहाद्बाह्लिकः पुरुषोत्तमःआरुरोह रथं तूर्णं लक्ष्मणस्य महारथः

sasaṃbhramo mahārāja saṃśayaṃ paramaṃ gataḥavaplutya tato vāhādbāhlikaḥ puruṣottamaḥāruroha rathaṃ tūrṇaṃ lakṣmaṇasya mahārathaḥ

सात्यकिः कृतवर्माणं वारयित्वा महारथःशरैर्बहुविधै राजन्नाससाद पितामहम्

sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ vārayitvā mahārathaḥśarairbahuvidhai rājannāsasāda pitāmaham

स विद्ध्वा भारतं षष्ट्या निशितैर्लोमवाहिभिःननर्तेव रथोपस्थे विधुन्वानो महद्धनुः

sa viddhvā bhārataṃ ṣaṣṭyā niśitairlomavāhibhiḥnanarteva rathopasthe vidhunvāno mahaddhanuḥ

तस्यायसीं महाशक्तिं चिक्षेपाथ पितामहःहेमचित्रां महावेगां नागकन्योपमां शुभाम्

tasyāyasīṃ mahāśaktiṃ cikṣepātha pitāmahaḥhemacitrāṃ mahāvegāṃ nāgakanyopamāṃ śubhām

तामापतन्तीं सहसा मृत्युकल्पां सुतेजनाम्ध्वंसयामास वार्ष्णेयो लाघवेन महायशाः

tāmāpatantīṃ sahasā mṛtyukalpāṃ sutejanāmdhvaṃsayāmāsa vārṣṇeyo lāghavena mahāyaśāḥ

अनासाद्य तु वार्ष्णेयं शक्तिः परमदारुणान्यपतद्धरणीपृष्ठे महोल्केव गतप्रभा

anāsādya tu vārṣṇeyaṃ śaktiḥ paramadāruṇānyapataddharaṇīpṛṣṭhe maholkeva gataprabhā

वार्ष्णेयस्तु ततो राजन्स्वां शक्तिं घोरदर्शनाम्वेगवद्गृह्य चिक्षेप पितामहरथं प्रति

vārṣṇeyastu tato rājansvāṃ śaktiṃ ghoradarśanāmvegavadgṛhya cikṣepa pitāmaharathaṃ prati

वार्ष्णेयभुजवेगेन प्रणुन्ना सा महाहवेअभिदुद्राव वेगेन कालरात्रिर्यथा नरम्

vārṣṇeyabhujavegena praṇunnā sā mahāhaveabhidudrāva vegena kālarātriryathā naram

तामापतन्तीं सहसा द्विधा चिच्छेद भारतक्षुरप्राभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यां सान्वकीर्यत भूतले

tāmāpatantīṃ sahasā dvidhā ciccheda bhāratakṣuraprābhyāṃ sutīkṣṇābhyāṃ sānvakīryata bhūtale

छित्त्वा तु शक्तिं गाङ्गेयः सात्यकिं नवभिः शरैःआजघानोरसि क्रुद्धः प्रहसञ्शत्रुकर्शनः

chittvā tu śaktiṃ gāṅgeyaḥ sātyakiṃ navabhiḥ śaraiḥājaghānorasi kruddhaḥ prahasañśatrukarśanaḥ

ततः सरथनागाश्वाः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वजपरिवव्रू रणे भीष्मं माधवत्राणकारणात्

tataḥ sarathanāgāśvāḥ pāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvajaparivavrū raṇe bhīṣmaṃ mādhavatrāṇakāraṇāt

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्पाण्डवानां कुरूणां च समरे विजयैषिणाम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇampāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca samare vijayaiṣiṇām