Parva.Adhyaya 6.20

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

सूर्योदये संजय के नु पूर्वं; युयुत्सवो हृष्यमाणा इवासन्मामका वा भीष्मनेत्राः समीके; पाण्डवा वा भीमनेत्रास्तदानीम्

sūryodaye saṃjaya ke nu pūrvaṃ; yuyutsavo hṛṣyamāṇā ivāsanmāmakā vā bhīṣmanetrāḥ samīke; pāṇḍavā vā bhīmanetrāstadānīm

केषां जघन्यौ सोमसूर्यौ सवायू; केषां सेनां श्वापदा व्याभषन्तकेषां यूनां मुखवर्णाः प्रसन्नाः; सर्वं ह्येतद्ब्रूहि तत्त्वं यथावत्

keṣāṃ jaghanyau somasūryau savāyū; keṣāṃ senāṃ śvāpadā vyābhaṣantakeṣāṃ yūnāṃ mukhavarṇāḥ prasannāḥ; sarvaṃ hyetadbrūhi tattvaṃ yathāvat

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

उभे सेने तुल्यमिवोपयाते; उभे व्यूहे हृष्टरूपे नरेन्द्रउभे चित्रे वनराजिप्रकाशे; तथैवोभे नागरथाश्वपूर्णे

ubhe sene tulyamivopayāte; ubhe vyūhe hṛṣṭarūpe narendraubhe citre vanarājiprakāśe; tathaivobhe nāgarathāśvapūrṇe

उभे सेने बृहती भीमरूपे; तथैवोभे भारत दुर्विषह्येतथैवोभे स्वर्गजयाय सृष्टे; तथा ह्युभे सत्पुरुषार्यगुप्ते

ubhe sene bṛhatī bhīmarūpe; tathaivobhe bhārata durviṣahyetathaivobhe svargajayāya sṛṣṭe; tathā hyubhe satpuruṣāryagupte

पश्चान्मुखाः कुरवो धार्तराष्ट्राः; स्थिताः पार्थाः प्राङ्मुखा योत्स्यमानाःदैत्येन्द्रसेनेव च कौरवाणां; देवेन्द्रसेनेव च पाण्डवानाम्

paścānmukhāḥ kuravo dhārtarāṣṭrāḥ; sthitāḥ pārthāḥ prāṅmukhā yotsyamānāḥdaityendraseneva ca kauravāṇāṃ; devendraseneva ca pāṇḍavānām

शुक्रो वायुः पृष्ठतः पाण्डवानां; धार्तराष्ट्राञ्श्वापदा व्याभषन्तगजेन्द्राणां मदगन्धांश्च तीव्रा;न्न सेहिरे तव पुत्रस्य नागाः

śukro vāyuḥ pṛṣṭhataḥ pāṇḍavānāṃ; dhārtarāṣṭrāñśvāpadā vyābhaṣantagajendrāṇāṃ madagandhāṃśca tīvrā;nna sehire tava putrasya nāgāḥ

दुर्योधनो हस्तिनं पद्मवर्णं; सुवर्णकक्ष्यं जातिबलं प्रभिन्नम्समास्थितो मध्यगतः कुरूणां; संस्तूयमानो बन्दिभिर्मागधैश्च

duryodhano hastinaṃ padmavarṇaṃ; suvarṇakakṣyaṃ jātibalaṃ prabhinnamsamāsthito madhyagataḥ kurūṇāṃ; saṃstūyamāno bandibhirmāgadhaiśca

चन्द्रप्रभं श्वेतमस्यातपत्रं; सौवर्णी स्रग्भ्राजते चोत्तमाङ्गेतं सर्वतः शकुनिः पार्वतीयैः; सार्धं गान्धारैः पाति गान्धारराजः

candraprabhaṃ śvetamasyātapatraṃ; sauvarṇī sragbhrājate cottamāṅgetaṃ sarvataḥ śakuniḥ pārvatīyaiḥ; sārdhaṃ gāndhāraiḥ pāti gāndhārarājaḥ

भीष्मोऽग्रतः सर्वसैन्यस्य वृद्धः; श्वेतच्छत्रः श्वेतधनुः सशङ्खःश्वेतोष्णीषः पाण्डुरेण ध्वजेन; श्वेतैरश्वैः श्वेतशैलप्रकाशः

bhīṣmo'grataḥ sarvasainyasya vṛddhaḥ; śvetacchatraḥ śvetadhanuḥ saśaṅkhaḥśvetoṣṇīṣaḥ pāṇḍureṇa dhvajena; śvetairaśvaiḥ śvetaśailaprakāśaḥ

तस्य सैन्यं धार्तराष्ट्राश्च सर्वे; बाह्लीकानामेकदेशः शलश्चये चाम्बष्ठाः क्षत्रिया ये च सिन्धौ; तथा सौवीराः पञ्चनदाश्च शूराः

tasya sainyaṃ dhārtarāṣṭrāśca sarve; bāhlīkānāmekadeśaḥ śalaścaye cāmbaṣṭhāḥ kṣatriyā ye ca sindhau; tathā sauvīrāḥ pañcanadāśca śūrāḥ

शोणैर्हयै रुक्मरथो महात्मा; द्रोणो महाबाहुरदीनसत्त्वःआस्ते गुरुः प्रयशाः सर्वराज्ञां; पश्चाच्चमूमिन्द्र इवाभिरक्षन्

śoṇairhayai rukmaratho mahātmā; droṇo mahābāhuradīnasattvaḥāste guruḥ prayaśāḥ sarvarājñāṃ; paścāccamūmindra ivābhirakṣan

वार्द्धक्षत्रिः सर्वसैन्यस्य मध्ये; भूरिश्रवाः पुरुमित्रो जयश्चशाल्वा मत्स्याः केकयाश्चापि सर्वे; गजानीकैर्भ्रातरो योत्स्यमानाः

vārddhakṣatriḥ sarvasainyasya madhye; bhūriśravāḥ purumitro jayaścaśālvā matsyāḥ kekayāścāpi sarve; gajānīkairbhrātaro yotsyamānāḥ

शारद्वतश्चोत्तरधूर्महात्मा; महेष्वासो गौतमश्चित्रयोधीशकैः किरातैर्यवनैः पह्लवैश्च; सार्धं चमूमुत्तरतोऽभिपाति

śāradvataścottaradhūrmahātmā; maheṣvāso gautamaścitrayodhīśakaiḥ kirātairyavanaiḥ pahlavaiśca; sārdhaṃ camūmuttarato'bhipāti

महारथैरन्धकवृष्णिभोजैः; सौराष्ट्रकैर्नैरृतैरात्तशस्त्रैःबृहद्बलः कृतवर्माभिगुप्तो; बलं त्वदीयं दक्षिणतोऽभिपाति

mahārathairandhakavṛṣṇibhojaiḥ; saurāṣṭrakairnairṛtairāttaśastraiḥbṛhadbalaḥ kṛtavarmābhigupto; balaṃ tvadīyaṃ dakṣiṇato'bhipāti

संशप्तकानामयुतं रथानां; मृत्युर्जयो वार्जुनस्येति सृष्टाःयेनार्जुनस्तेन राजन्कृतास्त्राः; प्रयाता वै ते त्रिगर्ताश्च शूराः

saṃśaptakānāmayutaṃ rathānāṃ; mṛtyurjayo vārjunasyeti sṛṣṭāḥyenārjunastena rājankṛtāstrāḥ; prayātā vai te trigartāśca śūrāḥ

साग्रं शतसहस्रं तु नागानां तव भारतनागे नागे रथशतं शतं चाश्वा रथे रथे

sāgraṃ śatasahasraṃ tu nāgānāṃ tava bhāratanāge nāge rathaśataṃ śataṃ cāśvā rathe rathe

अश्वेऽश्वे दश धानुष्का धानुष्के दश चर्मिणःएवं व्यूढान्यनीकानि भीष्मेण तव भारत

aśve'śve daśa dhānuṣkā dhānuṣke daśa carmiṇaḥevaṃ vyūḍhānyanīkāni bhīṣmeṇa tava bhārata

अव्यूहन्मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम्दिवसे दिवसे प्राप्ते भीष्मः शांतनवोऽग्रणीः

avyūhanmānuṣaṃ vyūhaṃ daivaṃ gāndharvamāsuramdivase divase prāpte bhīṣmaḥ śāṃtanavo'graṇīḥ

महारथौघविपुलः समुद्र इव पर्वणिभीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूहः प्रत्यङ्मुखो युधि

mahārathaughavipulaḥ samudra iva parvaṇibhīṣmeṇa dhārtarāṣṭrāṇāṃ vyūhaḥ pratyaṅmukho yudhi

अनन्तरूपा ध्वजिनी त्वदीया; नरेन्द्र भीमा न तु पाण्डवानाम्तां त्वेव मन्ये बृहतीं दुष्प्रधृष्यां; यस्या नेतारौ केशवश्चार्जुनश्च

anantarūpā dhvajinī tvadīyā; narendra bhīmā na tu pāṇḍavānāmtāṃ tveva manye bṛhatīṃ duṣpradhṛṣyāṃ; yasyā netārau keśavaścārjunaśca