Parva.Adhyaya 6.39

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताःतेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः

ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥteṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ

श्रीभगवानुवाचत्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजासात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु

śrībhagavānuvācatrividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajāsāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu

सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारतश्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः

sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārataśraddhāmayo'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ

यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाःप्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः

yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥpretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ

अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाःदम्भाहंकारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः

aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥdambhāhaṃkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ

कर्शयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसःमां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान्

karśayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥmāṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān

आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियःयज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु

āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥyajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śṛṇu

आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाःरस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः

āyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥrasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ

कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनःआहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः

kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥāhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ

यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत्उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम्

yātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yatucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam

अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यतेयष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः

aphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyateyaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ

अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत्इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम्

abhisaṃdhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yatijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam

विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम्श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते

vidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇamśraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate

देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम्ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते

devadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavambrahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate

अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते

anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yatsvādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate

मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहःभावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते

manaḥprasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥbhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate

श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैःअफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते

śraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥaphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate

सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत्क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम्

satkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yatkriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam

मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपःपरस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम्

mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥparasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam

दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणेदेशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम्

dātavyamiti yaddānaṃ dīyate'nupakāriṇedeśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam

यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनःदीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम्

yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥdīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam

अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयतेअसत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम्

adeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyateasatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam

ओं तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतःब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा

oṃ tatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥbrāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā

तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाःप्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम्

tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥpravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām

तदित्यनभिसंधाय फलं यज्ञतपःक्रियाःदानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः

tadityanabhisaṃdhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥdānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ

सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यतेप्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते

sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyatepraśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate

यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यतेकर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते

yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyatekarma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate

अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत्असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह

aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yatasadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha