Parva.Adhyaya 6.5

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा ययौ व्यासो धृतराष्ट्राय धीमतेधृतराष्ट्रोऽपि तच्छ्रुत्वा ध्यानमेवान्वपद्यत

evamuktvā yayau vyāso dhṛtarāṣṭrāya dhīmatedhṛtarāṣṭro'pi tacchrutvā dhyānamevānvapadyata

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुःसंजयं संशितात्मानमपृच्छद्भरतर्षभ

sa muhūrtamiva dhyātvā viniḥśvasya muhurmuhuḥsaṃjayaṃ saṃśitātmānamapṛcchadbharatarṣabha

संजयेमे महीपालाः शूरा युद्धाभिनन्दिनःअन्योन्यमभिनिघ्नन्ति शस्त्रैरुच्चावचैरपि

saṃjayeme mahīpālāḥ śūrā yuddhābhinandinaḥanyonyamabhinighnanti śastrairuccāvacairapi

पार्थिवाः पृथिवीहेतोः समभित्यक्तजीविताःन च शाम्यन्ति निघ्नन्तो वर्धयन्तो यमक्षयम्

pārthivāḥ pṛthivīhetoḥ samabhityaktajīvitāḥna ca śāmyanti nighnanto vardhayanto yamakṣayam

भौममैश्वर्यमिच्छन्तो न मृष्यन्ते परस्परम्मन्ये बहुगुणा भूमिस्तन्ममाचक्ष्व संजय

bhaumamaiśvaryamicchanto na mṛṣyante parasparammanye bahuguṇā bhūmistanmamācakṣva saṃjaya

बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि चकोट्यश्च लोकवीराणां समेताः कुरुजाङ्गले

bahūni ca sahasrāṇi prayutānyarbudāni cakoṭyaśca lokavīrāṇāṃ sametāḥ kurujāṅgale

देशानां च परीमाणं नगराणां च संजयश्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यत एते समागताः

deśānāṃ ca parīmāṇaṃ nagarāṇāṃ ca saṃjayaśrotumicchāmi tattvena yata ete samāgatāḥ

दिव्यबुद्धिप्रदीपेन युक्तस्त्वं ज्ञानचक्षुषाप्रसादात्तस्य विप्रर्षेर्व्यासस्यामिततेजसः

divyabuddhipradīpena yuktastvaṃ jñānacakṣuṣāprasādāttasya viprarṣervyāsasyāmitatejasaḥ

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

यथाप्रज्ञं महाप्राज्ञ भौमान्वक्ष्यामि ते गुणान्शास्त्रचक्षुरवेक्षस्व नमस्ते भरतर्षभ

yathāprajñaṃ mahāprājña bhaumānvakṣyāmi te guṇānśāstracakṣuravekṣasva namaste bharatarṣabha

द्विविधानीह भूतानि त्रसानि स्थावराणि चत्रसानां त्रिविधा योनिरण्डस्वेदजरायुजाः

dvividhānīha bhūtāni trasāni sthāvarāṇi catrasānāṃ trividhā yoniraṇḍasvedajarāyujāḥ

त्रसानां खलु सर्वेषां श्रेष्ठा राजञ्जरायुजाःजरायुजानां प्रवरा मानवाः पशवश्च ये

trasānāṃ khalu sarveṣāṃ śreṣṭhā rājañjarāyujāḥjarāyujānāṃ pravarā mānavāḥ paśavaśca ye

नानारूपाणि बिभ्राणास्तेषां भेदाश्चतुर्दशअरण्यवासिनः सप्त सप्तैषां ग्रामवासिनः

nānārūpāṇi bibhrāṇāsteṣāṃ bhedāścaturdaśaaraṇyavāsinaḥ sapta saptaiṣāṃ grāmavāsinaḥ

सिंहव्याघ्रवराहाश्च महिषा वारणास्तथाऋक्षाश्च वानराश्चैव सप्तारण्याः स्मृता नृप

siṃhavyāghravarāhāśca mahiṣā vāraṇāstathāṛkṣāśca vānarāścaiva saptāraṇyāḥ smṛtā nṛpa

गौरजो मनुजो मेषो वाज्यश्वतरगर्दभाःएते ग्राम्याः समाख्याताः पशवः सप्त साधुभिः

gaurajo manujo meṣo vājyaśvataragardabhāḥete grāmyāḥ samākhyātāḥ paśavaḥ sapta sādhubhiḥ

एते वै पशवो राजन्ग्राम्यारण्याश्चतुर्दशवेदोक्ताः पृथिवीपाल येषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः

ete vai paśavo rājangrāmyāraṇyāścaturdaśavedoktāḥ pṛthivīpāla yeṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ

ग्राम्याणां पुरुषः श्रेष्ठः सिंहश्चारण्यवासिनाम्सर्वेषामेव भूतानामन्योन्येनाभिजीवनम्

grāmyāṇāṃ puruṣaḥ śreṣṭhaḥ siṃhaścāraṇyavāsināmsarveṣāmeva bhūtānāmanyonyenābhijīvanam

उद्भिज्जाः स्थावराः प्रोक्तास्तेषां पञ्चैव जातयःवृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः

udbhijjāḥ sthāvarāḥ proktāsteṣāṃ pañcaiva jātayaḥvṛkṣagulmalatāvallyastvaksārāstṛṇajātayaḥ

एषां विंशतिरेकोना महाभूतेषु पञ्चसुचतुर्विंशतिरुद्दिष्टा गायत्री लोकसंमता

eṣāṃ viṃśatirekonā mahābhūteṣu pañcasucaturviṃśatiruddiṣṭā gāyatrī lokasaṃmatā

य एतां वेद गायत्रीं पुण्यां सर्वगुणान्विताम्तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ स लोकान्न प्रणश्यति

ya etāṃ veda gāyatrīṃ puṇyāṃ sarvaguṇānvitāmtattvena bharataśreṣṭha sa lokānna praṇaśyati

भूमौ हि जायते सर्वं भूमौ सर्वं प्रणश्यतिभूमिः प्रतिष्ठा भूतानां भूमिरेव परायणम्

bhūmau hi jāyate sarvaṃ bhūmau sarvaṃ praṇaśyatibhūmiḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ bhūmireva parāyaṇam

यस्य भूमिस्तस्य सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्तत्राभिगृद्धा राजानो विनिघ्नन्तीतरेतरम्

yasya bhūmistasya sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamamtatrābhigṛddhā rājāno vinighnantītaretaram