Parva.Adhyaya 6.52

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

प्रभातायां तु शर्वर्यां भीष्मः शांतनवस्ततःअनीकान्यनुसंयाने व्यादिदेशाथ भारत

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavastataḥanīkānyanusaṃyāne vyādideśātha bhārata

गारुडं च महाव्यूहं चक्रे शांतनवस्तदापुत्राणां ते जयाकाङ्क्षी भीष्मः कुरुपितामहः

gāruḍaṃ ca mahāvyūhaṃ cakre śāṃtanavastadāputrāṇāṃ te jayākāṅkṣī bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ

गरुडस्य स्वयं तुण्डे पिता देवव्रतस्तवचक्षुषी च भरद्वाजः कृतवर्मा च सात्वतः

garuḍasya svayaṃ tuṇḍe pitā devavratastavacakṣuṣī ca bharadvājaḥ kṛtavarmā ca sātvataḥ

अश्वत्थामा कृपश्चैव शीर्षमास्तां यशस्विनौत्रिगर्तैर्मत्स्यकैकेयैर्वाटधानैश्च संयुतौ

aśvatthāmā kṛpaścaiva śīrṣamāstāṃ yaśasvinautrigartairmatsyakaikeyairvāṭadhānaiśca saṃyutau

भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तश्च मारिषमद्रकाः सिन्धुसौवीरास्तथा पञ्चनदाश्च ये

bhūriśravāḥ śalaḥ śalyo bhagadattaśca māriṣamadrakāḥ sindhusauvīrāstathā pañcanadāśca ye

जयद्रथेन सहिता ग्रीवायां संनिवेशिताःपृष्ठे दुर्योधनो राजा सोदरैः सानुगैर्वृतः

jayadrathena sahitā grīvāyāṃ saṃniveśitāḥpṛṣṭhe duryodhano rājā sodaraiḥ sānugairvṛtaḥ

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजश्च शकैः सहपुच्छमासन्महाराज शूरसेनाश्च सर्वशः

vindānuvindāvāvantyau kāmbojaśca śakaiḥ sahapucchamāsanmahārāja śūrasenāśca sarvaśaḥ

मागधाश्च कलिङ्गाश्च दाशेरकगणैः सहदक्षिणं पक्षमासाद्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः

māgadhāśca kaliṅgāśca dāśerakagaṇaiḥ sahadakṣiṇaṃ pakṣamāsādya sthitā vyūhasya daṃśitāḥ

काननाश्च विकुञ्जाश्च मुक्ताः पुण्ड्राविषस्तथाबृहद्बलेन सहिता वामं पक्षमुपाश्रिताः

kānanāśca vikuñjāśca muktāḥ puṇḍrāviṣastathābṛhadbalena sahitā vāmaṃ pakṣamupāśritāḥ

व्यूढं दृष्ट्वा तु तत्सैन्यं सव्यसाची परंतपःधृष्टद्युम्नेन सहितः प्रत्यव्यूहत संयुगेअर्धचन्द्रेण व्यूहेन व्यूहं तमतिदारुणम्

vyūḍhaṃ dṛṣṭvā tu tatsainyaṃ savyasācī paraṃtapaḥdhṛṣṭadyumnena sahitaḥ pratyavyūhata saṃyugeardhacandreṇa vyūhena vyūhaṃ tamatidāruṇam

दक्षिणं शृङ्गमास्थाय भीमसेनो व्यरोचतनानाशस्त्रौघसंपन्नैर्नानादेश्यैर्नृपैर्वृतः

dakṣiṇaṃ śṛṅgamāsthāya bhīmaseno vyarocatanānāśastraughasaṃpannairnānādeśyairnṛpairvṛtaḥ

तदन्वेव विराटश्च द्रुपदश्च महारथःतदनन्तरमेवासीन्नीलो नीलायुधैः सह

tadanveva virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥtadanantaramevāsīnnīlo nīlāyudhaiḥ saha

नीलादनन्तरं चैव धृष्टकेतुर्महारथःचेदिकाशिकरूषैश्च पौरवैश्चाभिसंवृतः

nīlādanantaraṃ caiva dhṛṣṭaketurmahārathaḥcedikāśikarūṣaiśca pauravaiścābhisaṃvṛtaḥ

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाःमध्ये सैन्यस्य महतः स्थिता युद्धाय भारत

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāñcālāśca prabhadrakāḥmadhye sainyasya mahataḥ sthitā yuddhāya bhārata

तथैव धर्मराजोऽपि गजानीकेन संवृतःततस्तु सात्यकी राजन्द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः

tathaiva dharmarājo'pi gajānīkena saṃvṛtaḥtatastu sātyakī rājandraupadyāḥ pañca cātmajāḥ

अभिमन्युस्ततस्तूर्णमिरावांश्च ततः परम्भैमसेनिस्ततो राजन्केकयाश्च महारथाः

abhimanyustatastūrṇamirāvāṃśca tataḥ parambhaimasenistato rājankekayāśca mahārathāḥ

ततोऽभूद्द्विपदां श्रेष्ठो वामं पार्श्वमुपाश्रितःसर्वस्य जगतो गोप्ता गोप्ता यस्य जनार्दनः

tato'bhūddvipadāṃ śreṣṭho vāmaṃ pārśvamupāśritaḥsarvasya jagato goptā goptā yasya janārdanaḥ

एवमेतन्महाव्यूहं प्रत्यव्यूहन्त पाण्डवाःवधार्थं तव पुत्राणां तत्पक्षं ये च संगताः

evametanmahāvyūhaṃ pratyavyūhanta pāṇḍavāḥvadhārthaṃ tava putrāṇāṃ tatpakṣaṃ ye ca saṃgatāḥ

ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम्तावकानां परेषां च निघ्नतामितरेतरम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ vyatiṣaktarathadvipamtāvakānāṃ pareṣāṃ ca nighnatāmitaretaram

हयौघाश्च रथौघाश्च तत्र तत्र विशां पतेसंपतन्तः स्म दृश्यन्ते निघ्नमानाः परस्परम्

hayaughāśca rathaughāśca tatra tatra viśāṃ patesaṃpatantaḥ sma dṛśyante nighnamānāḥ parasparam

धावतां च रथौघानां निघ्नतां च पृथक्पृथक्बभूव तुमुलः शब्दो विमिश्रो दुन्दुभिस्वनैः

dhāvatāṃ ca rathaughānāṃ nighnatāṃ ca pṛthakpṛthakbabhūva tumulaḥ śabdo vimiśro dundubhisvanaiḥ

दिवस्पृङ्नरवीराणां निघ्नतामितरेतरम्संप्रहारे सुतुमुले तव तेषां च भारत

divaspṛṅnaravīrāṇāṃ nighnatāmitaretaramsaṃprahāre sutumule tava teṣāṃ ca bhārata