Parva.Adhyaya 6.56

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

व्युष्टां निशां भारत भारताना;मनीकिनीनां प्रमुखे महात्माययौ सपत्नान्प्रति जातकोपो; वृतः समग्रेण बलेन भीष्मः

vyuṣṭāṃ niśāṃ bhārata bhāratānā;manīkinīnāṃ pramukhe mahātmāyayau sapatnānprati jātakopo; vṛtaḥ samagreṇa balena bhīṣmaḥ

तं द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च; तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौजयद्रथश्चातिबलो बलौघै;र्नृपास्तथान्येऽनुययुः समन्तात्

taṃ droṇaduryodhanabāhlikāśca; tathaiva durmarṣaṇacitrasenaujayadrathaścātibalo balaughai;rnṛpāstathānye'nuyayuḥ samantāt

स तैर्महद्भिश्च महारथैश्च; तेजस्विभिर्वीर्यवद्भिश्च राजन्रराज राजोत्तम राजमुख्यै;र्वृतः स देवैरिव वज्रपाणिः

sa tairmahadbhiśca mahārathaiśca; tejasvibhirvīryavadbhiśca rājanrarāja rājottama rājamukhyai;rvṛtaḥ sa devairiva vajrapāṇiḥ

तस्मिन्ननीकप्रमुखे विषक्ता; दोधूयमानाश्च महापताकाःसुरक्तपीतासितपाण्डुराभा; महागजस्कन्धगता विरेजुः

tasminnanīkapramukhe viṣaktā; dodhūyamānāśca mahāpatākāḥsuraktapītāsitapāṇḍurābhā; mahāgajaskandhagatā virejuḥ

सा वाहिनी शांतनवेन राज्ञा; महारथैर्वारणवाजिभिश्चबभौ सविद्युत्स्तनयित्नुकल्पा; जलागमे द्यौरिव जातमेघा

sā vāhinī śāṃtanavena rājñā; mahārathairvāraṇavājibhiścababhau savidyutstanayitnukalpā; jalāgame dyauriva jātameghā

ततो रणायाभिमुखी प्रयाता; प्रत्यर्जुनं शांतनवाभिगुप्तासेना महोग्रा सहसा कुरूणां; वेगो यथा भीम इवापगायाः

tato raṇāyābhimukhī prayātā; pratyarjunaṃ śāṃtanavābhiguptāsenā mahogrā sahasā kurūṇāṃ; vego yathā bhīma ivāpagāyāḥ

तं व्यालनानाविधगूढसारं; गजाश्वपादातरथौघपक्षम्व्यूहं महामेघसमं महात्मा; ददर्श दूरात्कपिराजकेतुः

taṃ vyālanānāvidhagūḍhasāraṃ; gajāśvapādātarathaughapakṣamvyūhaṃ mahāmeghasamaṃ mahātmā; dadarśa dūrātkapirājaketuḥ

स निर्ययौ केतुमता रथेन; नरर्षभः श्वेतहयेन वीरःवरूथिना सैन्यमुखे महात्मा; वधे धृतः सर्वसपत्नयूनाम्

sa niryayau ketumatā rathena; nararṣabhaḥ śvetahayena vīraḥvarūthinā sainyamukhe mahātmā; vadhe dhṛtaḥ sarvasapatnayūnām

सूपस्करं सोत्तरबन्धुरेषं; यत्तं यदूनामृषभेण संख्येकपिध्वजं प्रेक्ष्य विषेदुराजौ; सहैव पुत्रैस्तव कौरवेयाः

sūpaskaraṃ sottarabandhureṣaṃ; yattaṃ yadūnāmṛṣabheṇa saṃkhyekapidhvajaṃ prekṣya viṣedurājau; sahaiva putraistava kauraveyāḥ

प्रकर्षता गुप्तमुदायुधेन; किरीटिना लोकमहारथेनतं व्यूहराजं ददृशुस्त्वदीया;श्चतुश्चतुर्व्यालसहस्रकीर्णम्

prakarṣatā guptamudāyudhena; kirīṭinā lokamahārathenataṃ vyūharājaṃ dadṛśustvadīyā;ścatuścaturvyālasahasrakīrṇam

यथा हि पूर्वेऽहनि धर्मराज्ञा; व्यूहः कृतः कौरवनन्दनेनतथा तथोद्देशमुपेत्य तस्थुः; पाञ्चालमुख्यैः सह चेदिमुख्याः

yathā hi pūrve'hani dharmarājñā; vyūhaḥ kṛtaḥ kauravanandanenatathā tathoddeśamupetya tasthuḥ; pāñcālamukhyaiḥ saha cedimukhyāḥ

ततो महावेगसमाहतानि; भेरीसहस्राणि विनेदुराजौशङ्खस्वना दुन्दुभिनिस्वनाश्च; सर्वेष्वनीकेषु ससिंहनादाः

tato mahāvegasamāhatāni; bherīsahasrāṇi vinedurājauśaṅkhasvanā dundubhinisvanāśca; sarveṣvanīkeṣu sasiṃhanādāḥ

ततः सबाणानि महास्वनानि; विस्फार्यमाणानि धनूंषि वीरैःक्षणेन भेरीपणवप्रणादा;नन्तर्दधुः शङ्खमहास्वनाश्च

tataḥ sabāṇāni mahāsvanāni; visphāryamāṇāni dhanūṃṣi vīraiḥkṣaṇena bherīpaṇavapraṇādā;nantardadhuḥ śaṅkhamahāsvanāśca

तच्छङ्खशब्दावृतमन्तरिक्ष;मुद्धूतभौमद्रुतरेणुजालम्महावितानावततप्रकाश;मालोक्य वीराः सहसाभिपेतुः

tacchaṅkhaśabdāvṛtamantarikṣa;muddhūtabhaumadrutareṇujālammahāvitānāvatataprakāśa;mālokya vīrāḥ sahasābhipetuḥ

रथी रथेनाभिहतः ससूतः; पपात साश्वः सरथः सकेतुःगजो गजेनाभिहतः पपात; पदातिना चाभिहतः पदातिः

rathī rathenābhihataḥ sasūtaḥ; papāta sāśvaḥ sarathaḥ saketuḥgajo gajenābhihataḥ papāta; padātinā cābhihataḥ padātiḥ

आवर्तमानान्यभिवर्तमानै;र्बाणैः क्षतान्यद्भुतदर्शनानिप्रासैश्च खड्गैश्च समाहतानि; सदश्ववृन्दानि सदश्ववृन्दैः

āvartamānānyabhivartamānai;rbāṇaiḥ kṣatānyadbhutadarśanāniprāsaiśca khaḍgaiśca samāhatāni; sadaśvavṛndāni sadaśvavṛndaiḥ

सुवर्णतारागणभूषितानि; शरावराणि प्रहितानि वीरैःविदार्यमाणानि परश्वधैश्च; प्रासैश्च खड्गैश्च निपेतुरुर्व्याम्

suvarṇatārāgaṇabhūṣitāni; śarāvarāṇi prahitāni vīraiḥvidāryamāṇāni paraśvadhaiśca; prāsaiśca khaḍgaiśca nipetururvyām

गजैर्विषाणैर्वरहस्तरुग्णाः; केचित्ससूता रथिनः प्रपेतुःगजर्षभाश्चापि रथर्षभेण; निपेतिरे बाणहताः पृथिव्याम्

gajairviṣāṇairvarahastarugṇāḥ; kecitsasūtā rathinaḥ prapetuḥgajarṣabhāścāpi ratharṣabheṇa; nipetire bāṇahatāḥ pṛthivyām

गजौघवेगोद्धतसादितानां; श्रुत्वा निषेदुर्वसुधां मनुष्याःआर्तस्वरं सादिपदातियूनां; विषाणगात्रावरताडितानाम्

gajaughavegoddhatasāditānāṃ; śrutvā niṣedurvasudhāṃ manuṣyāḥārtasvaraṃ sādipadātiyūnāṃ; viṣāṇagātrāvaratāḍitānām

संभ्रान्तनागाश्वरथे प्रसूते; महाभये सादिपदातियूनाम्महारथैः संपरिवार्यमाणं; ददर्श भीष्मः कपिराजकेतुम्

saṃbhrāntanāgāśvarathe prasūte; mahābhaye sādipadātiyūnāmmahārathaiḥ saṃparivāryamāṇaṃ; dadarśa bhīṣmaḥ kapirājaketum

तं पञ्चतालोच्छ्रिततालकेतुः; सदश्ववेगोद्धतवीर्ययातःमहास्त्रबाणाशनिदीप्तमार्गं; किरीटिनं शांतनवोऽभ्यधावत्

taṃ pañcatālocchritatālaketuḥ; sadaśvavegoddhatavīryayātaḥmahāstrabāṇāśanidīptamārgaṃ; kirīṭinaṃ śāṃtanavo'bhyadhāvat

तथैव शक्रप्रतिमानकल्प;मिन्द्रात्मजं द्रोणमुखाभिसस्रुःकृपश्च शल्यश्च विविंशतिश्च; दुर्योधनः सौमदत्तिश्च राजन्

tathaiva śakrapratimānakalpa;mindrātmajaṃ droṇamukhābhisasruḥkṛpaśca śalyaśca viviṃśatiśca; duryodhanaḥ saumadattiśca rājan

ततो रथानीकमुखादुपेत्य; सर्वास्त्रवित्काञ्चनचित्रवर्माजवेन शूरोऽभिससार सर्वां;स्तथार्जुनस्यात्र सुतोऽभिमन्युः

tato rathānīkamukhādupetya; sarvāstravitkāñcanacitravarmājavena śūro'bhisasāra sarvāṃ;stathārjunasyātra suto'bhimanyuḥ

तेषां महास्त्राणि महारथाना;मसक्तकर्मा विनिहत्य कार्ष्णिःबभौ महामन्त्रहुतार्चिमाली; सदोगतः सन्भगवानिवाग्निः

teṣāṃ mahāstrāṇi mahārathānā;masaktakarmā vinihatya kārṣṇiḥbabhau mahāmantrahutārcimālī; sadogataḥ sanbhagavānivāgniḥ

ततः स तूर्णं रुधिरोदफेनां; कृत्वा नदीं वैशसने रिपूणाम्जगाम सौभद्रमतीत्य भीष्मो; महारथं पार्थमदीनसत्त्वः

tataḥ sa tūrṇaṃ rudhirodaphenāṃ; kṛtvā nadīṃ vaiśasane ripūṇāmjagāma saubhadramatītya bhīṣmo; mahārathaṃ pārthamadīnasattvaḥ

ततः प्रहस्याद्भुतदर्शनेन; गाण्डीवनिर्ह्रादमहास्वनेनविपाठजालेन महास्त्रजालं; विनाशयामास किरीटमाली

tataḥ prahasyādbhutadarśanena; gāṇḍīvanirhrādamahāsvanenavipāṭhajālena mahāstrajālaṃ; vināśayāmāsa kirīṭamālī

तमुत्तमं सर्वधनुर्धराणा;मसक्तकर्मा कपिराजकेतुःभीष्मं महात्माभिववर्ष तूर्णं; शरौघजालैर्विमलैश्च भल्लैः

tamuttamaṃ sarvadhanurdharāṇā;masaktakarmā kapirājaketuḥbhīṣmaṃ mahātmābhivavarṣa tūrṇaṃ; śaraughajālairvimalaiśca bhallaiḥ

एवंविधं कार्मुकभीमनाद;मदीनवत्सत्पुरुषोत्तमाभ्याम्ददर्श लोकः कुरुसृञ्जयाश्च; तद्द्वैरथं भीष्मधनंजयाभ्याम्

evaṃvidhaṃ kārmukabhīmanāda;madīnavatsatpuruṣottamābhyāmdadarśa lokaḥ kurusṛñjayāśca; taddvairathaṃ bhīṣmadhanaṃjayābhyām