Parva.Adhyaya 6.65

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

व्युषितायां च शर्वर्यामुदिते च दिवाकरेउभे सेने महाराज युद्धायैव समीयतुः

vyuṣitāyāṃ ca śarvaryāmudite ca divākareubhe sene mahārāja yuddhāyaiva samīyatuḥ

अभ्यधावंश्च संक्रुद्धाः परस्परजिगीषवःते सर्वे सहिता युद्धे समालोक्य परस्परम्

abhyadhāvaṃśca saṃkruddhāḥ parasparajigīṣavaḥte sarve sahitā yuddhe samālokya parasparam

पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च राजन्दुर्मन्त्रिते तवव्यूहौ च व्यूह्य संरब्धाः संप्रयुद्धाः प्रहारिणः

pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāśca rājandurmantrite tavavyūhau ca vyūhya saṃrabdhāḥ saṃprayuddhāḥ prahāriṇaḥ

अरक्षन्मकरव्यूहं भीष्मो राजन्समन्ततःतथैव पाण्डवा राजन्नरक्षन्व्यूहमात्मनः

arakṣanmakaravyūhaṃ bhīṣmo rājansamantataḥtathaiva pāṇḍavā rājannarakṣanvyūhamātmanaḥ

स निर्ययौ रथानीकं पिता देवव्रतस्तवमहता रथवंशेन संवृतो रथिनां वरः

sa niryayau rathānīkaṃ pitā devavratastavamahatā rathavaṃśena saṃvṛto rathināṃ varaḥ

इतरेतरमन्वीयुर्यथाभागमवस्थिताःरथिनः पत्तयश्चैव दन्तिनः सादिनस्तथा

itaretaramanvīyuryathābhāgamavasthitāḥrathinaḥ pattayaścaiva dantinaḥ sādinastathā

तान्दृष्ट्वा प्रोद्यतान्संख्ये पाण्डवाश्च यशस्विनःश्येनेन व्यूहराजेन तेनाजय्येन संयुगे

tāndṛṣṭvā prodyatānsaṃkhye pāṇḍavāśca yaśasvinaḥśyenena vyūharājena tenājayyena saṃyuge

अशोभत मुखे तस्य भीमसेनो महाबलःनेत्रे शिखण्डी दुर्धर्षो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः

aśobhata mukhe tasya bhīmaseno mahābalaḥnetre śikhaṇḍī durdharṣo dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ

शीर्षं तस्याभवद्वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमःविधुन्वन्गाण्डिवं पार्थो ग्रीवायामभवत्तदा

śīrṣaṃ tasyābhavadvīraḥ sātyakiḥ satyavikramaḥvidhunvangāṇḍivaṃ pārtho grīvāyāmabhavattadā

अक्षौहिण्या समग्रा या वामपक्षोऽभवत्तदामहात्मा द्रुपदः श्रीमान्सह पुत्रेण संयुगे

akṣauhiṇyā samagrā yā vāmapakṣo'bhavattadāmahātmā drupadaḥ śrīmānsaha putreṇa saṃyuge

दक्षिणश्चाभवत्पक्षः कैकेयोऽक्षौहिणीपतिःपृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चापि वीर्यवान्

dakṣiṇaścābhavatpakṣaḥ kaikeyo'kṣauhiṇīpatiḥpṛṣṭhato draupadeyāśca saubhadraścāpi vīryavān

पृष्ठे समभवच्छ्रीमान्स्वयं राजा युधिष्ठिरःभ्रातृभ्यां सहितो धीमान्यमाभ्यां चारुविक्रमः

pṛṣṭhe samabhavacchrīmānsvayaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥbhrātṛbhyāṃ sahito dhīmānyamābhyāṃ cāruvikramaḥ

प्रविश्य तु रणे भीमो मकरं मुखतस्तदाभीष्ममासाद्य संग्रामे छादयामास सायकैः

praviśya tu raṇe bhīmo makaraṃ mukhatastadābhīṣmamāsādya saṃgrāme chādayāmāsa sāyakaiḥ

ततो भीष्मो महास्त्राणि पातयामास भारतमोहयन्पाण्डुपुत्राणां व्यूढं सैन्यं महाहवे

tato bhīṣmo mahāstrāṇi pātayāmāsa bhāratamohayanpāṇḍuputrāṇāṃ vyūḍhaṃ sainyaṃ mahāhave

संमुह्यति तदा सैन्ये त्वरमाणो धनंजयःभीष्मं शरसहस्रेण विव्याध रणमूर्धनि

saṃmuhyati tadā sainye tvaramāṇo dhanaṃjayaḥbhīṣmaṃ śarasahasreṇa vivyādha raṇamūrdhani

परिसंवार्य चास्त्राणि भीष्ममुक्तानि संयुगेस्वेनानीकेन हृष्टेन युद्धाय समवस्थितः

parisaṃvārya cāstrāṇi bhīṣmamuktāni saṃyugesvenānīkena hṛṣṭena yuddhāya samavasthitaḥ

ततो दुर्योधनो राजा भारद्वाजमभाषतपूर्वं दृष्ट्वा वधं घोरं बलस्य बलिनां वरःभ्रातॄणां च वधं युद्धे स्मरमाणो महारथः

tato duryodhano rājā bhāradvājamabhāṣatapūrvaṃ dṛṣṭvā vadhaṃ ghoraṃ balasya balināṃ varaḥbhrātṝṇāṃ ca vadhaṃ yuddhe smaramāṇo mahārathaḥ

आचार्य सततं त्वं हि हितकामो ममानघवयं हि त्वां समाश्रित्य भीष्मं चैव पितामहम्

ācārya satataṃ tvaṃ hi hitakāmo mamānaghavayaṃ hi tvāṃ samāśritya bhīṣmaṃ caiva pitāmaham

देवानपि रणे जेतुं प्रार्थयामो न संशयःकिमु पाण्डुसुतान्युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान्

devānapi raṇe jetuṃ prārthayāmo na saṃśayaḥkimu pāṇḍusutānyuddhe hīnavīryaparākramān

एवमुक्तस्ततो द्रोणस्तव पुत्रेण मारिषअभिनत्पाण्डवानीकं प्रेक्षमाणस्य सात्यकेः

evamuktastato droṇastava putreṇa māriṣaabhinatpāṇḍavānīkaṃ prekṣamāṇasya sātyakeḥ

सात्यकिस्तु तदा द्रोणं वारयामास भारतततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्

sātyakistu tadā droṇaṃ vārayāmāsa bhāratatataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam

शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान्अविध्यन्निशितैर्बाणैर्जत्रुदेशे हसन्निव

śaineyaṃ tu raṇe kruddho bhāradvājaḥ pratāpavānavidhyanniśitairbāṇairjatrudeśe hasanniva

भीमसेनस्ततः क्रुद्धो भारद्वाजमविध्यतसंरक्षन्सात्यकिं राजन्द्रोणाच्छस्त्रभृतां वरात्

bhīmasenastataḥ kruddho bhāradvājamavidhyatasaṃrakṣansātyakiṃ rājandroṇācchastrabhṛtāṃ varāt

ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तथा शल्यश्च मारिषभीमसेनं रणे क्रुद्धाश्छादयां चक्रिरे शरैः

tato droṇaśca bhīṣmaśca tathā śalyaśca māriṣabhīmasenaṃ raṇe kruddhāśchādayāṃ cakrire śaraiḥ

तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश्च मारिषविव्यधुर्निशितैर्बाणैः सर्वांस्तानुद्यतायुधान्

tatrābhimanyuḥ saṃkruddho draupadeyāśca māriṣavivyadhurniśitairbāṇaiḥ sarvāṃstānudyatāyudhān

भीष्मद्रोणौ च संक्रुद्धावापतन्तौ महाबलौप्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे

bhīṣmadroṇau ca saṃkruddhāvāpatantau mahābalaupratyudyayau śikhaṇḍī tu maheṣvāso mahāhave

प्रगृह्य बलवद्वीरो धनुर्जलदनिस्वनम्अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्णं छादयानो दिवाकरम्

pragṛhya balavadvīro dhanurjaladanisvanamabhyavarṣaccharaistūrṇaṃ chādayāno divākaram

शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहःअवर्जयत संग्रामे स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन्

śikhaṇḍinaṃ samāsādya bharatānāṃ pitāmahaḥavarjayata saṃgrāme strītvaṃ tasyānusaṃsmaran

ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणेरक्षमाणस्ततो भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः

tato droṇo mahārāja abhyadravata taṃ raṇerakṣamāṇastato bhīṣmaṃ tava putreṇa coditaḥ

शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम्अवर्जयत संग्रामे युगान्ताग्निमिवोल्बणम्

śikhaṇḍī tu samāsādya droṇaṃ śastrabhṛtāṃ varamavarjayata saṃgrāme yugāntāgnimivolbaṇam

ततो बलेन महता पुत्रस्तव विशां पतेजुगोप भीष्ममासाद्य प्रार्थयानो महद्यशः

tato balena mahatā putrastava viśāṃ patejugopa bhīṣmamāsādya prārthayāno mahadyaśaḥ

तथैव पाण्डवा राजन्पुरस्कृत्य धनंजयम्भीष्ममेवाभ्यवर्तन्त जये कृत्वा दृढां मतिम्

tathaiva pāṇḍavā rājanpuraskṛtya dhanaṃjayambhīṣmamevābhyavartanta jaye kṛtvā dṛḍhāṃ matim

तद्युद्धमभवद्घोरं देवानां दानवैरिवजयं च काङ्क्षतां नित्यं यशश्च परमाद्भुतम्

tadyuddhamabhavadghoraṃ devānāṃ dānavairivajayaṃ ca kāṅkṣatāṃ nityaṃ yaśaśca paramādbhutam