Parva.Adhyaya 6.68

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

शिखण्डी सह मत्स्येन विराटेन विशां पतेभीष्ममाशु महेष्वासमाससाद सुदुर्जयम्

śikhaṇḍī saha matsyena virāṭena viśāṃ patebhīṣmamāśu maheṣvāsamāsasāda sudurjayam

द्रोणं कृपं विकर्णं च महेष्वासान्महाबलान्राज्ञश्चान्यान्रणे शूरान्बहूनार्छद्धनंजयः

droṇaṃ kṛpaṃ vikarṇaṃ ca maheṣvāsānmahābalānrājñaścānyānraṇe śūrānbahūnārchaddhanaṃjayaḥ

सैन्धवं च महेष्वासं सामात्यं सह बन्धुभिःप्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च भूमिपान्भूमिपर्षभ

saindhavaṃ ca maheṣvāsaṃ sāmātyaṃ saha bandhubhiḥprācyāṃśca dākṣiṇātyāṃśca bhūmipānbhūmiparṣabha

पुत्रं च ते महेष्वासं दुर्योधनममर्षणम्दुःसहं चैव समरे भीमसेनोऽभ्यवर्तत

putraṃ ca te maheṣvāsaṃ duryodhanamamarṣaṇamduḥsahaṃ caiva samare bhīmaseno'bhyavartata

सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं च महारथम्पितापुत्रौ महेष्वासावभ्यवर्तत दुर्जयौ

sahadevastu śakunimulūkaṃ ca mahārathampitāputrau maheṣvāsāvabhyavartata durjayau

युधिष्ठिरो महाराज गजानीकं महारथःसमवर्तत संग्रामे पुत्रेण निकृतस्तव

yudhiṣṭhiro mahārāja gajānīkaṃ mahārathaḥsamavartata saṃgrāme putreṇa nikṛtastava

माद्रीपुत्रस्तु नकुलः शूरः संक्रन्दनो युधित्रिगर्तानां रथोदारैः समसज्जत पाण्डवः

mādrīputrastu nakulaḥ śūraḥ saṃkrandano yudhitrigartānāṃ rathodāraiḥ samasajjata pāṇḍavaḥ

अभ्यवर्तन्त दुर्धर्षाः समरे शाल्वकेकयान्सात्यकिश्चेकितानश्च सौभद्रश्च महारथः

abhyavartanta durdharṣāḥ samare śālvakekayānsātyakiścekitānaśca saubhadraśca mahārathaḥ

धृष्टकेतुश्च समरे राक्षसश्च घटोत्कचःपुत्राणां ते रथानीकं प्रत्युद्याताः सुदुर्जयाः

dhṛṣṭaketuśca samare rākṣasaśca ghaṭotkacaḥputrāṇāṃ te rathānīkaṃ pratyudyātāḥ sudurjayāḥ

सेनापतिरमेयात्मा धृष्टद्युम्नो महाबलःद्रोणेन समरे राजन्समियायेन्द्रकर्मणा

senāpatirameyātmā dhṛṣṭadyumno mahābalaḥdroṇena samare rājansamiyāyendrakarmaṇā

एवमेते महेष्वासास्तावकाः पाण्डवैः सहसमेत्य समरे शूराः संप्रहारं प्रचक्रिरे

evamete maheṣvāsāstāvakāḥ pāṇḍavaiḥ sahasametya samare śūrāḥ saṃprahāraṃ pracakrire

मध्यंदिनगते सूर्ये नभस्याकुलतां गतेकुरवः पाण्डवेयाश्च निजघ्नुरितरेतरम्

madhyaṃdinagate sūrye nabhasyākulatāṃ gatekuravaḥ pāṇḍaveyāśca nijaghnuritaretaram

ध्वजिनो हेमचित्राङ्गा विचरन्तो रणाजिरेसपताका रथा रेजुर्वैयाघ्रपरिवारणाः

dhvajino hemacitrāṅgā vicaranto raṇājiresapatākā rathā rejurvaiyāghraparivāraṇāḥ

समेतानां च समरे जिगीषूणां परस्परम्बभूव तुमुलः शब्दः सिंहानामिव नर्दताम्

sametānāṃ ca samare jigīṣūṇāṃ parasparambabhūva tumulaḥ śabdaḥ siṃhānāmiva nardatām

तत्राद्भुतमपश्याम संप्रहारं सुदारुणम्यमकुर्वन्रणे वीराः सृञ्जयाः कुरुभिः सह

tatrādbhutamapaśyāma saṃprahāraṃ sudāruṇamyamakurvanraṇe vīrāḥ sṛñjayāḥ kurubhiḥ saha

नैव खं न दिशो राजन्न सूर्यं शत्रुतापनविदिशो वाप्यपश्याम शरैर्मुक्तैः समन्ततः

naiva khaṃ na diśo rājanna sūryaṃ śatrutāpanavidiśo vāpyapaśyāma śarairmuktaiḥ samantataḥ

शक्तीनां विमलाग्राणां तोमराणां तथास्यताम्निस्त्रिंशानां च पीतानां नीलोत्पलनिभाः प्रभाः

śaktīnāṃ vimalāgrāṇāṃ tomarāṇāṃ tathāsyatāmnistriṃśānāṃ ca pītānāṃ nīlotpalanibhāḥ prabhāḥ

कवचानां विचित्राणां भूषणानां प्रभास्तथाखं दिशः प्रदिशश्चैव भासयामासुरोजसाविरराज तदा राजंस्तत्र तत्र रणाङ्गणम्

kavacānāṃ vicitrāṇāṃ bhūṣaṇānāṃ prabhāstathākhaṃ diśaḥ pradiśaścaiva bhāsayāmāsurojasāvirarāja tadā rājaṃstatra tatra raṇāṅgaṇam

रथसिंहासनव्याघ्राः समायान्तश्च संयुगेविरेजुः समरे राजन्ग्रहा इव नभस्तले

rathasiṃhāsanavyāghrāḥ samāyāntaśca saṃyugevirejuḥ samare rājangrahā iva nabhastale

भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो भीमसेनं महाबलम्अवारयत संक्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः

bhīṣmastu rathināṃ śreṣṭho bhīmasenaṃ mahābalamavārayata saṃkruddhaḥ sarvasainyasya paśyataḥ

ततो भीष्मविनिर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिलाशिताःअभ्यघ्नन्समरे भीमं तैलधौताः सुतेजनाः

tato bhīṣmavinirmuktā rukmapuṅkhāḥ śilāśitāḥabhyaghnansamare bhīmaṃ tailadhautāḥ sutejanāḥ

तस्य शक्तिं महावेगां भीमसेनो महाबलःक्रुद्धाशीविषसंकाशां प्रेषयामास भारत

tasya śaktiṃ mahāvegāṃ bhīmaseno mahābalaḥkruddhāśīviṣasaṃkāśāṃ preṣayāmāsa bhārata

तामापतन्तीं सहसा रुक्मदण्डां दुरासदाम्चिच्छेद समरे भीष्मः शरैः संनतपर्वभिः

tāmāpatantīṃ sahasā rukmadaṇḍāṃ durāsadāmciccheda samare bhīṣmaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन चकार्मुकं भीमसेनस्य द्विधा चिच्छेद भारत

tato'pareṇa bhallena pītena niśitena cakārmukaṃ bhīmasenasya dvidhā ciccheda bhārata

सात्यकिस्तु ततस्तूर्णं भीष्ममासाद्य संयुगेशरैर्बहुभिरानर्छत्पितरं ते जनेश्वर

sātyakistu tatastūrṇaṃ bhīṣmamāsādya saṃyugeśarairbahubhirānarchatpitaraṃ te janeśvara

ततः संधाय वै तीक्ष्णं शरं परमदारुणम्वार्ष्णेयस्य रथाद्भीष्मः पातयामास सारथिम्

tataḥ saṃdhāya vai tīkṣṇaṃ śaraṃ paramadāruṇamvārṣṇeyasya rathādbhīṣmaḥ pātayāmāsa sārathim

तस्याश्वाः प्रद्रुता राजन्निहते रथसारथौतेन तेनैव धावन्ति मनोमारुतरंहसः

tasyāśvāḥ pradrutā rājannihate rathasārathautena tenaiva dhāvanti manomārutaraṃhasaḥ

ततः सर्वस्य सैन्यस्य निस्वनस्तुमुलोऽभवत्हाहाकारश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम्

tataḥ sarvasya sainyasya nisvanastumulo'bhavathāhākāraśca saṃjajñe pāṇḍavānāṃ mahātmanām

अभिद्रवत गृह्णीत हयान्यच्छत धावतइत्यासीत्तुमुलः शब्दो युयुधानरथं प्रति

abhidravata gṛhṇīta hayānyacchata dhāvataityāsīttumulaḥ śabdo yuyudhānarathaṃ prati

एतस्मिन्नेव काले तु भीष्मः शांतनवः पुनःव्यहनत्पाण्डवीं सेनामासुरीमिव वृत्रहा

etasminneva kāle tu bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ punaḥvyahanatpāṇḍavīṃ senāmāsurīmiva vṛtrahā

ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः सोमकैः सहआर्यां युद्धे मतिं कृत्वा भीष्ममेवाभिदुद्रुवुः

te vadhyamānā bhīṣmeṇa pāñcālāḥ somakaiḥ sahaāryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā bhīṣmamevābhidudruvuḥ

धृष्टद्युम्नमुखाश्चापि पार्थाः शांतनवं रणेअभ्यधावञ्जिगीषन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम्

dhṛṣṭadyumnamukhāścāpi pārthāḥ śāṃtanavaṃ raṇeabhyadhāvañjigīṣantastava putrasya vāhinīm

तथैव तावका राजन्भीष्मद्रोणमुखाः परान्अभ्यधावन्त वेगेन ततो युद्धमवर्तत

tathaiva tāvakā rājanbhīṣmadroṇamukhāḥ parānabhyadhāvanta vegena tato yuddhamavartata