Parva.Adhyaya 6.69

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

विराटोऽथ त्रिभिर्बाणैर्भीष्ममार्छन्महारथम्विव्याध तुरगांश्चास्य त्रिभिर्बाणैर्महारथः

virāṭo'tha tribhirbāṇairbhīṣmamārchanmahārathamvivyādha turagāṃścāsya tribhirbāṇairmahārathaḥ

तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीष्मः शांतनवः शरैःरुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः कृतहस्तो महाबलः

taṃ pratyavidhyaddaśabhirbhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ śaraiḥrukmapuṅkhairmaheṣvāsaḥ kṛtahasto mahābalaḥ

द्रौणिर्गाण्डीवधन्वानं भीमधन्वा महारथःअविध्यदिषुभिः षड्भिर्दृढहस्तः स्तनान्तरे

drauṇirgāṇḍīvadhanvānaṃ bhīmadhanvā mahārathaḥavidhyadiṣubhiḥ ṣaḍbhirdṛḍhahastaḥ stanāntare

कार्मुकं तस्य चिच्छेद फल्गुनः परवीरहाअविध्यच्च भृशं तीक्ष्णैः पत्रिभिः शत्रुकर्शनः

kārmukaṃ tasya ciccheda phalgunaḥ paravīrahāavidhyacca bhṛśaṃ tīkṣṇaiḥ patribhiḥ śatrukarśanaḥ

सोऽन्यत्कार्मुकमादाय वेगवत्क्रोधमूर्छितःअमृष्यमाणः पार्थेन कार्मुकच्छेदमाहवे

so'nyatkārmukamādāya vegavatkrodhamūrchitaḥamṛṣyamāṇaḥ pārthena kārmukacchedamāhave

अविध्यत्फल्गुनं राजन्नवत्या निशितैः शरैःवासुदेवं च सप्तत्या विव्याध परमेषुभिः

avidhyatphalgunaṃ rājannavatyā niśitaiḥ śaraiḥvāsudevaṃ ca saptatyā vivyādha parameṣubhiḥ

ततः क्रोधाभिताम्राक्षः सह कृष्णेन फल्गुनःदीर्घमुष्णं च निःश्वस्य चिन्तयित्वा मुहुर्मुहुः

tataḥ krodhābhitāmrākṣaḥ saha kṛṣṇena phalgunaḥdīrghamuṣṇaṃ ca niḥśvasya cintayitvā muhurmuhuḥ

धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्शनःगाण्डीवधन्वा संक्रुद्धः शितान्संनतपर्वणःजीवितान्तकरान्घोरान्समादत्त शिलीमुखान्

dhanuḥ prapīḍya vāmena kareṇāmitrakarśanaḥgāṇḍīvadhanvā saṃkruddhaḥ śitānsaṃnataparvaṇaḥjīvitāntakarānghorānsamādatta śilīmukhān

तैस्तूर्णं समरेऽविध्यद्द्रौणिं बलवतां वरम्तस्य ते कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे

taistūrṇaṃ samare'vidhyaddrauṇiṃ balavatāṃ varamtasya te kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitamāhave

न विव्यथे च निर्भिन्नो द्रौणिर्गाण्डीवधन्वनातथैव शरवर्षाणि प्रतिमुञ्चन्नविह्वलःतस्थौ स समरे राजंस्त्रातुमिच्छन्महाव्रतम्

na vivyathe ca nirbhinno drauṇirgāṇḍīvadhanvanātathaiva śaravarṣāṇi pratimuñcannavihvalaḥtasthau sa samare rājaṃstrātumicchanmahāvratam

तस्य तत्सुमहत्कर्म शशंसुः पुरुषर्षभाःयत्कृष्णाभ्यां समेताभ्यां नापत्रपत संयुगे

tasya tatsumahatkarma śaśaṃsuḥ puruṣarṣabhāḥyatkṛṣṇābhyāṃ sametābhyāṃ nāpatrapata saṃyuge

स हि नित्यमनीकेषु युध्यतेऽभयमास्थितःअस्त्रग्रामं ससंहारं द्रोणात्प्राप्य सुदुर्लभम्

sa hi nityamanīkeṣu yudhyate'bhayamāsthitaḥastragrāmaṃ sasaṃhāraṃ droṇātprāpya sudurlabham

ममायमाचार्यसुतो द्रोणस्यातिप्रियः सुतःब्राह्मणश्च विशेषेण माननीयो ममेति च

mamāyamācāryasuto droṇasyātipriyaḥ sutaḥbrāhmaṇaśca viśeṣeṇa mānanīyo mameti ca

समास्थाय मतिं वीरो बीभत्सुः शत्रुतापनःकृपां चक्रे रथश्रेष्ठो भारद्वाजसुतं प्रति

samāsthāya matiṃ vīro bībhatsuḥ śatrutāpanaḥkṛpāṃ cakre rathaśreṣṭho bhāradvājasutaṃ prati

द्रौणिं त्यक्त्वा ततो युद्धे कौन्तेयः शत्रुतापनःयुयुधे तावकान्निघ्नंस्त्वरमाणः पराक्रमी

drauṇiṃ tyaktvā tato yuddhe kaunteyaḥ śatrutāpanaḥyuyudhe tāvakānnighnaṃstvaramāṇaḥ parākramī

दुर्योधनस्तु दशभिर्गार्ध्रपत्रैः शिलाशितैःभीमसेनं महेष्वासं रुक्मपुङ्खैः समर्पयत्

duryodhanastu daśabhirgārdhrapatraiḥ śilāśitaiḥbhīmasenaṃ maheṣvāsaṃ rukmapuṅkhaiḥ samarpayat

भीमसेनस्तु संक्रुद्धः परासुकरणं दृढम्चित्रं कार्मुकमादत्त शरांश्च निशितान्दश

bhīmasenastu saṃkruddhaḥ parāsukaraṇaṃ dṛḍhamcitraṃ kārmukamādatta śarāṃśca niśitāndaśa

आकर्णप्रहितैस्तीक्ष्णैर्वेगितैस्तिग्मतेजनैःअविध्यत्तूर्णमव्यग्रः कुरुराजं महोरसि

ākarṇaprahitaistīkṣṇairvegitaistigmatejanaiḥavidhyattūrṇamavyagraḥ kururājaṃ mahorasi

तस्य काञ्चनसूत्रस्तु शरैः परिवृतो मणिःरराजोरसि वै सूर्यो ग्रहैरिव समावृतः

tasya kāñcanasūtrastu śaraiḥ parivṛto maṇiḥrarājorasi vai sūryo grahairiva samāvṛtaḥ

पुत्रस्तु तव तेजस्वी भीमसेनेन ताडितःनामृष्यत यथा नागस्तलशब्दं समीरितम्

putrastu tava tejasvī bhīmasenena tāḍitaḥnāmṛṣyata yathā nāgastalaśabdaṃ samīritam

ततः शरैर्महाराज रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैःभीमं विव्याध संक्रुद्धस्त्रासयानो वरूथिनीम्

tataḥ śarairmahārāja rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥbhīmaṃ vivyādha saṃkruddhastrāsayāno varūthinīm

तौ युध्यमानौ समरे भृशमन्योन्यविक्षतौपुत्रौ ते देवसंकाशौ व्यरोचेतां महाबलौ

tau yudhyamānau samare bhṛśamanyonyavikṣatauputrau te devasaṃkāśau vyarocetāṃ mahābalau

चित्रसेनं नरव्याघ्रं सौभद्रः परवीरहाअविध्यद्दशभिर्बाणैः पुरुमित्रं च सप्तभिः

citrasenaṃ naravyāghraṃ saubhadraḥ paravīrahāavidhyaddaśabhirbāṇaiḥ purumitraṃ ca saptabhiḥ

सत्यव्रतं च सप्तत्या विद्ध्वा शक्रसमो युधिनृत्यन्निव रणे वीर आर्तिं नः समजीजनत्

satyavrataṃ ca saptatyā viddhvā śakrasamo yudhinṛtyanniva raṇe vīra ārtiṃ naḥ samajījanat

तं प्रत्यविद्यद्दशभिश्चित्रसेनः शिलीमुखैःसत्यव्रतश्च नवभिः पुरुमित्रश्च सप्तभिः

taṃ pratyavidyaddaśabhiścitrasenaḥ śilīmukhaiḥsatyavrataśca navabhiḥ purumitraśca saptabhiḥ

स विद्धो विक्षरन्रक्तं शत्रुसंवारणं महत्चिच्छेद चित्रसेनस्य चित्रं कार्मुकमार्जुनिःभित्त्वा चास्य तनुत्राणं शरेणोरस्यताडयत्

sa viddho vikṣaranraktaṃ śatrusaṃvāraṇaṃ mahatciccheda citrasenasya citraṃ kārmukamārjuniḥbhittvā cāsya tanutrāṇaṃ śareṇorasyatāḍayat

ततस्ते तावका वीरा राजपुत्रा महारथाःसमेत्य युधि संरब्धा विव्यधुर्निशितैः शरैःतांश्च सर्वाञ्शरैस्तीक्ष्णैर्जघान परमास्त्रवित्

tataste tāvakā vīrā rājaputrā mahārathāḥsametya yudhi saṃrabdhā vivyadhurniśitaiḥ śaraiḥtāṃśca sarvāñśaraistīkṣṇairjaghāna paramāstravit

तस्य दृष्ट्वा तु तत्कर्म परिवव्रुः सुतास्तवदहन्तं समरे सैन्यं तव कक्षं यथोल्बणम्

tasya dṛṣṭvā tu tatkarma parivavruḥ sutāstavadahantaṃ samare sainyaṃ tava kakṣaṃ yatholbaṇam

अपेतशिशिरे काले समिद्धमिव पावकःअत्यरोचत सौभद्रस्तव सैन्यानि शातयन्

apetaśiśire kāle samiddhamiva pāvakaḥatyarocata saubhadrastava sainyāni śātayan

तत्तस्य चरितं दृष्ट्वा पौत्रस्तव विशां पतेलक्ष्मणोऽभ्यपतत्तूर्णं सात्वतीपुत्रमाहवे

tattasya caritaṃ dṛṣṭvā pautrastava viśāṃ patelakṣmaṇo'bhyapatattūrṇaṃ sātvatīputramāhave

अभिमन्युस्तु संक्रुद्धो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्विव्याध विशिखैः षड्भिः सारथिं च त्रिभिः शरैः

abhimanyustu saṃkruddho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇamvivyādha viśikhaiḥ ṣaḍbhiḥ sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ

तथैव लक्ष्मणो राजन्सौभद्रं निशितैः शरैःअविध्यत महाराज तदद्भुतमिवाभवत्

tathaiva lakṣmaṇo rājansaubhadraṃ niśitaiḥ śaraiḥavidhyata mahārāja tadadbhutamivābhavat

तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सारथिं च महाबलःअभ्यद्रवत सौभद्रो लक्ष्मणं निशितैः शरैः

tasyāśvāṃścaturo hatvā sārathiṃ ca mahābalaḥabhyadravata saubhadro lakṣmaṇaṃ niśitaiḥ śaraiḥ

हताश्वे तु रथे तिष्ठँल्लक्ष्मणः परवीरहाशक्तिं चिक्षेप संक्रुद्धः सौभद्रस्य रथं प्रति

hatāśve tu rathe tiṣṭham̐llakṣmaṇaḥ paravīrahāśaktiṃ cikṣepa saṃkruddhaḥ saubhadrasya rathaṃ prati

तामापतन्तीं सहसा घोररूपां दुरासदाम्अभिमन्युः शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद भुजगोपमाम्

tāmāpatantīṃ sahasā ghorarūpāṃ durāsadāmabhimanyuḥ śaraistīkṣṇaiściccheda bhujagopamām

ततः स्वरथमारोप्य लक्ष्मणं गौतमस्तदाअपोवाह रथेनाजौ सर्वसैन्यस्य पश्यतः

tataḥ svarathamāropya lakṣmaṇaṃ gautamastadāapovāha rathenājau sarvasainyasya paśyataḥ

ततः समाकुले तस्मिन्वर्तमाने महाभयेअभ्यद्रवञ्जिघांसन्तः परस्परवधैषिणः

tataḥ samākule tasminvartamāne mahābhayeabhyadravañjighāṃsantaḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ

तावकाश्च महेष्वासाः पाण्डवाश्च महारथाःजुह्वन्तः समरे प्राणान्निजघ्नुरितरेतरम्

tāvakāśca maheṣvāsāḥ pāṇḍavāśca mahārathāḥjuhvantaḥ samare prāṇānnijaghnuritaretaram

मुक्तकेशा विकवचा विरथाश्छिन्नकार्मुकाःबाहुभिः समयुध्यन्त सृञ्जयाः कुरुभिः सह

muktakeśā vikavacā virathāśchinnakārmukāḥbāhubhiḥ samayudhyanta sṛñjayāḥ kurubhiḥ saha

ततो भीष्मो महाबाहुः पाण्डवानां महात्मनाम्सेनां जघान संक्रुद्धो दिव्यैरस्त्रैर्महाबलः

tato bhīṣmo mahābāhuḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanāmsenāṃ jaghāna saṃkruddho divyairastrairmahābalaḥ

हतेश्वरैर्गजैस्तत्र नरैरश्वैश्च पातितैःरथिभिः सादिभिश्चैव समास्तीर्यत मेदिनी

hateśvarairgajaistatra narairaśvaiśca pātitaiḥrathibhiḥ sādibhiścaiva samāstīryata medinī