Parva.Adhyaya 6.67

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

दृष्ट्वा भीष्मेण संसक्तान्भ्रातॄनन्यांश्च पार्थिवान्तमभ्यधावद्गाङ्गेयमुद्यतास्त्रो धनंजयः

dṛṣṭvā bhīṣmeṇa saṃsaktānbhrātṝnanyāṃśca pārthivāntamabhyadhāvadgāṅgeyamudyatāstro dhanaṃjayaḥ

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं धनुषो गाण्डिवस्य चध्वजं च दृष्ट्वा पार्थस्य सर्वान्नो भयमाविशत्

pāñcajanyasya nirghoṣaṃ dhanuṣo gāṇḍivasya cadhvajaṃ ca dṛṣṭvā pārthasya sarvānno bhayamāviśat

असज्जमानं वृक्षेषु धूमकेतुमिवोत्थितम्बहुवर्णं च चित्रं च दिव्यं वानरलक्षणम्अपश्याम महाराज ध्वजं गाण्डिवधन्वनः

asajjamānaṃ vṛkṣeṣu dhūmaketumivotthitambahuvarṇaṃ ca citraṃ ca divyaṃ vānaralakṣaṇamapaśyāma mahārāja dhvajaṃ gāṇḍivadhanvanaḥ

विद्युतं मेघमध्यस्थां भ्राजमानामिवाम्बरेददृशुर्गाण्डिवं योधा रुक्मपृष्ठं महारथे

vidyutaṃ meghamadhyasthāṃ bhrājamānāmivāmbaredadṛśurgāṇḍivaṃ yodhā rukmapṛṣṭhaṃ mahārathe

अशुश्रुम भृशं चास्य शक्रस्येवाभिगर्जतःसुघोरं तलयोः शब्दं निघ्नतस्तव वाहिनीम्

aśuśruma bhṛśaṃ cāsya śakrasyevābhigarjataḥsughoraṃ talayoḥ śabdaṃ nighnatastava vāhinīm

चण्डवातो यथा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान्दिशः संप्लावयन्सर्वाः शरवर्षैः समन्ततः

caṇḍavāto yathā meghaḥ savidyutstanayitnumāndiśaḥ saṃplāvayansarvāḥ śaravarṣaiḥ samantataḥ

अभ्यधावत गाङ्गेयं भैरवास्त्रो धनंजयःदिशं प्राचीं प्रतीचीं च न जानीमोऽस्त्रमोहिताः

abhyadhāvata gāṅgeyaṃ bhairavāstro dhanaṃjayaḥdiśaṃ prācīṃ pratīcīṃ ca na jānīmo'stramohitāḥ

कांदिग्भूताः श्रान्तपत्रा हतास्त्रा हतचेतसःअन्योन्यमभिसंश्लिष्य योधास्ते भरतर्षभ

kāṃdigbhūtāḥ śrāntapatrā hatāstrā hatacetasaḥanyonyamabhisaṃśliṣya yodhāste bharatarṣabha

भीष्ममेवाभिलीयन्त सह सर्वैस्तवात्मजैःतेषामार्तायनमभूद्भीष्मः शंतनवो रणे

bhīṣmamevābhilīyanta saha sarvaistavātmajaiḥteṣāmārtāyanamabhūdbhīṣmaḥ śaṃtanavo raṇe

समुत्पतन्त वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तदासादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः

samutpatanta vitrastā rathebhyo rathinastadāsādinaścāśvapṛṣṭhebhyo bhūmau cāpi padātayaḥ

श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेःसर्वसैन्यानि भीतानि व्यवलीयन्त भारत

śrutvā gāṇḍīvanirghoṣaṃ visphūrjitamivāśaneḥsarvasainyāni bhītāni vyavalīyanta bhārata

अथ काम्बोजमुख्यैस्तु बृहद्भिः शीघ्रगामिभिःगोपानां बहुसाहस्रैर्बलैर्गोवासनो वृतः

atha kāmbojamukhyaistu bṛhadbhiḥ śīghragāmibhiḥgopānāṃ bahusāhasrairbalairgovāsano vṛtaḥ

मद्रसौवीरगान्धारैस्त्रिगर्तैश्च विशां पतेसर्वकालिङ्गमुख्यैश्च कलिङ्गाधिपतिर्वृतः

madrasauvīragāndhāraistrigartaiśca viśāṃ patesarvakāliṅgamukhyaiśca kaliṅgādhipatirvṛtaḥ

नागा नरगणौघाश्च दुःशासनपुरःसराःजयद्रथश्च नृपतिः सहितः सर्वराजभिः

nāgā naragaṇaughāśca duḥśāsanapuraḥsarāḥjayadrathaśca nṛpatiḥ sahitaḥ sarvarājabhiḥ

हयारोहवराश्चैव तव पुत्रेण चोदिताःचतुर्दश सहस्राणि सौबलं पर्यवारयन्

hayārohavarāścaiva tava putreṇa coditāḥcaturdaśa sahasrāṇi saubalaṃ paryavārayan

ततस्ते सहिताः सर्वे विभक्तरथवाहनाःपाण्डवान्समरे जग्मुस्तावका भरतर्षभ

tataste sahitāḥ sarve vibhaktarathavāhanāḥpāṇḍavānsamare jagmustāvakā bharatarṣabha

रथिभिर्वारणैरश्वैः पदातैश्च समीरितम्घोरमायोधनं जज्ञे महाभ्रसदृशं रजः

rathibhirvāraṇairaśvaiḥ padātaiśca samīritamghoramāyodhanaṃ jajñe mahābhrasadṛśaṃ rajaḥ

तोमरप्रासनाराचगजाश्वरथयोधिनाम्बलेन महता भीष्मः समसज्जत्किरीटिना

tomaraprāsanārācagajāśvarathayodhināmbalena mahatā bhīṣmaḥ samasajjatkirīṭinā

आवन्त्यः काशिराजेन भीमसेनेन सैन्धवःअजातशत्रुर्मद्राणामृषभेण यशस्विनासहपुत्रः सहामात्यः शल्येन समसज्जत

āvantyaḥ kāśirājena bhīmasenena saindhavaḥajātaśatrurmadrāṇāmṛṣabheṇa yaśasvināsahaputraḥ sahāmātyaḥ śalyena samasajjata

विकर्णः सहदेवेन चित्रसेनः शिखण्डिनामत्स्या दुर्योधनं जग्मुः शकुनिं च विशां पते

vikarṇaḥ sahadevena citrasenaḥ śikhaṇḍināmatsyā duryodhanaṃ jagmuḥ śakuniṃ ca viśāṃ pate

द्रुपदश्चेकितानश्च सात्यकिश्च महारथःद्रोणेन समसज्जन्त सपुत्रेण महात्मनाकृपश्च कृतवर्मा च धृष्टकेतुमभिद्रुतौ

drupadaścekitānaśca sātyakiśca mahārathaḥdroṇena samasajjanta saputreṇa mahātmanākṛpaśca kṛtavarmā ca dhṛṣṭaketumabhidrutau

एवं प्रजविताश्वानि भ्रान्तनागरथानि चसैन्यानि समसज्जन्त प्रयुद्धानि समन्ततः

evaṃ prajavitāśvāni bhrāntanāgarathāni casainyāni samasajjanta prayuddhāni samantataḥ

निरभ्रे विद्युतस्तीव्रा दिशश्च रजसावृताःप्रादुरासन्महोल्काश्च सनिर्घाता विशां पते

nirabhre vidyutastīvrā diśaśca rajasāvṛtāḥprādurāsanmaholkāśca sanirghātā viśāṃ pate

प्रववौ च महावातः पांसुवर्षं पपात चनभस्यन्तर्दधे सूर्यः सैन्येन रजसावृतः

pravavau ca mahāvātaḥ pāṃsuvarṣaṃ papāta canabhasyantardadhe sūryaḥ sainyena rajasāvṛtaḥ

प्रमोहः सर्वसत्त्वानामतीव समपद्यतरजसा चाभिभूतानामस्त्रजालैश्च तुद्यताम्

pramohaḥ sarvasattvānāmatīva samapadyatarajasā cābhibhūtānāmastrajālaiśca tudyatām

वीरबाहुविसृष्टानां सर्वावरणभेदिनाम्संघातः शरजालानां तुमुलः समपद्यत

vīrabāhuvisṛṣṭānāṃ sarvāvaraṇabhedināmsaṃghātaḥ śarajālānāṃ tumulaḥ samapadyata

प्रकाशं चक्रुराकाशमुद्यतानि भुजोत्तमैःनक्षत्रविमलाभानि शस्त्राणि भरतर्षभ

prakāśaṃ cakrurākāśamudyatāni bhujottamaiḥnakṣatravimalābhāni śastrāṇi bharatarṣabha

आर्षभाणि विचित्राणि रुक्मजालावृतानि चसंपेतुर्दिक्षु सर्वासु चर्माणि भरतर्षभ

ārṣabhāṇi vicitrāṇi rukmajālāvṛtāni casaṃpeturdikṣu sarvāsu carmāṇi bharatarṣabha

सूर्यवर्णैश्च निस्त्रिंशैः पात्यमानानि सर्वशःदिक्षु सर्वास्वदृश्यन्त शरीराणि शिरांसि च

sūryavarṇaiśca nistriṃśaiḥ pātyamānāni sarvaśaḥdikṣu sarvāsvadṛśyanta śarīrāṇi śirāṃsi ca

भग्नचक्राक्षनीडाश्च निपातितमहाध्वजाःहताश्वाः पृथिवीं जग्मुस्तत्र तत्र महारथाः

bhagnacakrākṣanīḍāśca nipātitamahādhvajāḥhatāśvāḥ pṛthivīṃ jagmustatra tatra mahārathāḥ

परिपेतुर्हयाश्चात्र केचिच्छस्त्रकृतव्रणाःरथान्विपरिकर्षन्तो हतेषु रथयोधिषु

paripeturhayāścātra kecicchastrakṛtavraṇāḥrathānviparikarṣanto hateṣu rathayodhiṣu

शराहता भिन्नदेहा बद्धयोक्त्रा हयोत्तमाःयुगानि पर्यकर्षन्त तत्र तत्र स्म भारत

śarāhatā bhinnadehā baddhayoktrā hayottamāḥyugāni paryakarṣanta tatra tatra sma bhārata

अदृश्यन्त ससूताश्च साश्वाः सरथयोधिनःएकेन बलिना राजन्वारणेन हता रथाः

adṛśyanta sasūtāśca sāśvāḥ sarathayodhinaḥekena balinā rājanvāraṇena hatā rathāḥ

गन्धहस्तिमदस्रावमाघ्राय बहवो रणेसंनिपाते बलौघानां वीतमाददिरे गजाः

gandhahastimadasrāvamāghrāya bahavo raṇesaṃnipāte balaughānāṃ vītamādadire gajāḥ

सतोमरमहामात्रैर्निपतद्भिर्गतासुभिःबभूवायोधनं छन्नं नाराचाभिहतैर्गजैः

satomaramahāmātrairnipatadbhirgatāsubhiḥbabhūvāyodhanaṃ channaṃ nārācābhihatairgajaiḥ

संनिपाते बलौघानां प्रेषितैर्वरवारणैःनिपेतुर्युधि संभग्नाः सयोधाः सध्वजा रथाः

saṃnipāte balaughānāṃ preṣitairvaravāraṇaiḥnipeturyudhi saṃbhagnāḥ sayodhāḥ sadhvajā rathāḥ

नागराजोपमैर्हस्तैर्नागैराक्षिप्य संयुगेव्यदृश्यन्त महाराज संभग्ना रथकूबराः

nāgarājopamairhastairnāgairākṣipya saṃyugevyadṛśyanta mahārāja saṃbhagnā rathakūbarāḥ

विशीर्णरथजालाश्च केशेष्वाक्षिप्य दन्तिभिःद्रुमशाखा इवाविध्य निष्पिष्टा रथिनो रणे

viśīrṇarathajālāśca keśeṣvākṣipya dantibhiḥdrumaśākhā ivāvidhya niṣpiṣṭā rathino raṇe

रथेषु च रथान्युद्धे संसक्तान्वरवारणाःविकर्षन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः सर्वशब्दगाः

ratheṣu ca rathānyuddhe saṃsaktānvaravāraṇāḥvikarṣanto diśaḥ sarvāḥ saṃpetuḥ sarvaśabdagāḥ

तेषां तथा कर्षतां च गजानां रूपमाबभौसरःसु नलिनीजालं विषक्तमिव कर्षताम्

teṣāṃ tathā karṣatāṃ ca gajānāṃ rūpamābabhausaraḥsu nalinījālaṃ viṣaktamiva karṣatām

एवं संछादितं तत्र बभूवायोधनं महत्सादिभिश्च पदातैश्च सध्वजैश्च महारथैः

evaṃ saṃchāditaṃ tatra babhūvāyodhanaṃ mahatsādibhiśca padātaiśca sadhvajaiśca mahārathaiḥ