Parva.Adhyaya 6.70

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

अथ राजन्महाबाहुः सात्यकिर्युद्धदुर्मदःविकृष्य चापं समरे भारसाधनमुत्तमम्

atha rājanmahābāhuḥ sātyakiryuddhadurmadaḥvikṛṣya cāpaṃ samare bhārasādhanamuttamam

प्रामुञ्चत्पुङ्खसंयुक्ताञ्शरानाशीविषोपमान्प्रकाशं लघु चित्रं च दर्शयन्नस्त्रलाघवम्

prāmuñcatpuṅkhasaṃyuktāñśarānāśīviṣopamānprakāśaṃ laghu citraṃ ca darśayannastralāghavam

तस्य विक्षिपतश्चापं शरानन्यांश्च मुञ्चतःआददानस्य भूयश्च संदधानस्य चापरान्

tasya vikṣipataścāpaṃ śarānanyāṃśca muñcataḥādadānasya bhūyaśca saṃdadhānasya cāparān

क्षिपतश्च शरानस्य रणे शत्रून्विनिघ्नतःददृशे रूपमत्यर्थं मेघस्येव प्रवर्षतः

kṣipataśca śarānasya raṇe śatrūnvinighnataḥdadṛśe rūpamatyarthaṃ meghasyeva pravarṣataḥ

तमुदीर्यन्तमालोक्य राजा दुर्योधनस्ततःरथानामयुतं तस्य प्रेषयामास भारत

tamudīryantamālokya rājā duryodhanastataḥrathānāmayutaṃ tasya preṣayāmāsa bhārata

तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्सात्यकिः सत्यविक्रमःजघान परमेष्वासो दिव्येनास्त्रेण वीर्यवान्

tāṃstu sarvānmaheṣvāsānsātyakiḥ satyavikramaḥjaghāna parameṣvāso divyenāstreṇa vīryavān

स कृत्वा दारुणं कर्म प्रगृहीतशरासनःआससाद ततो वीरो भूरिश्रवसमाहवे

sa kṛtvā dāruṇaṃ karma pragṛhītaśarāsanaḥāsasāda tato vīro bhūriśravasamāhave

स हि संदृश्य सेनां तां युयुधानेन पातिताम्अभ्यधावत संक्रुद्धः कुरूणां कीर्तिवर्धनः

sa hi saṃdṛśya senāṃ tāṃ yuyudhānena pātitāmabhyadhāvata saṃkruddhaḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ

इन्द्रायुधसवर्णं तत्स विस्फार्य महद्धनुःव्यसृजद्वज्रसंकाशाञ्शरानाशीविषोपमान्सहस्रशो महाराज दर्शयन्पाणिलाघवम्

indrāyudhasavarṇaṃ tatsa visphārya mahaddhanuḥvyasṛjadvajrasaṃkāśāñśarānāśīviṣopamānsahasraśo mahārāja darśayanpāṇilāghavam

शरांस्तान्मृत्युसंस्पर्शान्सात्यकेस्तु पदानुगाःन विषेहुस्तदा राजन्दुद्रुवुस्ते समन्ततःविहाय समरे राजन्सात्यकिं युद्धदुर्मदम्

śarāṃstānmṛtyusaṃsparśānsātyakestu padānugāḥna viṣehustadā rājandudruvuste samantataḥvihāya samare rājansātyakiṃ yuddhadurmadam

तं दृष्ट्वा युयुधानस्य सुता दश महाबलाःमहारथाः समाख्याताश्चित्रवर्मायुधध्वजाः

taṃ dṛṣṭvā yuyudhānasya sutā daśa mahābalāḥmahārathāḥ samākhyātāścitravarmāyudhadhvajāḥ

समासाद्य महेष्वासं भूरिश्रवसमाहवेऊचुः सर्वे सुसंरब्धा यूपकेतुं महारणे

samāsādya maheṣvāsaṃ bhūriśravasamāhaveūcuḥ sarve susaṃrabdhā yūpaketuṃ mahāraṇe

भो भो कौरवदायाद सहास्माभिर्महाबलएहि युध्यस्व संग्रामे समस्तैः पृथगेव वा

bho bho kauravadāyāda sahāsmābhirmahābalaehi yudhyasva saṃgrāme samastaiḥ pṛthageva vā

अस्मान्वा त्वं पराजित्य यशः प्राप्नुहि संयुगेवयं वा त्वां पराजित्य प्रीतिं दास्यामहे पितुः

asmānvā tvaṃ parājitya yaśaḥ prāpnuhi saṃyugevayaṃ vā tvāṃ parājitya prītiṃ dāsyāmahe pituḥ

एवमुक्तस्तदा शूरैस्तानुवाच महाबलःवीर्यश्लाघी नरश्रेष्ठस्तान्दृष्ट्वा समुपस्थितान्

evamuktastadā śūraistānuvāca mahābalaḥvīryaślāghī naraśreṣṭhastāndṛṣṭvā samupasthitān

साध्विदं कथ्यते वीरा यदेवं मतिरद्य वःयुध्यध्वं सहिता यत्ता निहनिष्यामि वो रणे

sādhvidaṃ kathyate vīrā yadevaṃ matiradya vaḥyudhyadhvaṃ sahitā yattā nihaniṣyāmi vo raṇe

एवमुक्ता महेष्वासास्ते वीराः क्षिप्रकारिणःमहता शरवर्षेण अभ्यवर्षन्नरिंदमम्

evamuktā maheṣvāsāste vīrāḥ kṣiprakāriṇaḥmahatā śaravarṣeṇa abhyavarṣannariṃdamam

अपराह्णे महाराज संग्रामस्तुमुलोऽभवत्एकस्य च बहूनां च समेतानां रणाजिरे

aparāhṇe mahārāja saṃgrāmastumulo'bhavatekasya ca bahūnāṃ ca sametānāṃ raṇājire

तमेकं रथिनां श्रेष्ठं शरवर्षैरवाकिरन्प्रावृषीव महाशैलं सिषिचुर्जलदा नृप

tamekaṃ rathināṃ śreṣṭhaṃ śaravarṣairavākiranprāvṛṣīva mahāśailaṃ siṣicurjaladā nṛpa

तैस्तु मुक्ताञ्शरौघांस्तान्यमदण्डाशनिप्रभान्असंप्राप्तानसंप्राप्तांश्चिच्छेदाशु महारथः

taistu muktāñśaraughāṃstānyamadaṇḍāśaniprabhānasaṃprāptānasaṃprāptāṃścicchedāśu mahārathaḥ

तत्राद्भुतमपश्याम सौमदत्तेः पराक्रमम्यदेको बहुभिर्युद्धे समसज्जदभीतवत्

tatrādbhutamapaśyāma saumadatteḥ parākramamyadeko bahubhiryuddhe samasajjadabhītavat

विसृज्य शरवृष्टिं तां दश राजन्महारथाःपरिवार्य महाबाहुं निहन्तुमुपचक्रमुः

visṛjya śaravṛṣṭiṃ tāṃ daśa rājanmahārathāḥparivārya mahābāhuṃ nihantumupacakramuḥ

सौमदत्तिस्ततः क्रुद्धस्तेषां चापानि भारतचिच्छेद दशभिर्बाणैर्निमेषेण महारथः

saumadattistataḥ kruddhasteṣāṃ cāpāni bhārataciccheda daśabhirbāṇairnimeṣeṇa mahārathaḥ

अथैषां छिन्नधनुषां भल्लैः संनतपर्वभिःचिच्छेद समरे राजञ्शिरांसि निशितैः शरैःते हता न्यपतन्भूमौ वज्रभग्ना इव द्रुमाः

athaiṣāṃ chinnadhanuṣāṃ bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥciccheda samare rājañśirāṃsi niśitaiḥ śaraiḥte hatā nyapatanbhūmau vajrabhagnā iva drumāḥ

तान्दृष्ट्वा निहतान्वीरान्रणे पुत्रान्महाबलान्वार्ष्णेयो विनदन्राजन्भूरिश्रवसमभ्ययात्

tāndṛṣṭvā nihatānvīrānraṇe putrānmahābalānvārṣṇeyo vinadanrājanbhūriśravasamabhyayāt

रथं रथेन समरे पीडयित्वा महाबलौतावन्योन्यस्य समरे निहत्य रथवाजिनःविरथावभिवल्गन्तौ समेयातां महारथौ

rathaṃ rathena samare pīḍayitvā mahābalautāvanyonyasya samare nihatya rathavājinaḥvirathāvabhivalgantau sameyātāṃ mahārathau

प्रगृहीतमहाखड्गौ तौ चर्मवरधारिणौशुशुभाते नरव्याघ्रौ युद्धाय समवस्थितौ

pragṛhītamahākhaḍgau tau carmavaradhāriṇauśuśubhāte naravyāghrau yuddhāya samavasthitau

ततः सात्यकिमभ्येत्य निस्त्रिंशवरधारिणम्भीमसेनस्त्वरन्राजन्रथमारोपयत्तदा

tataḥ sātyakimabhyetya nistriṃśavaradhāriṇambhīmasenastvaranrājanrathamāropayattadā

तवापि तनयो राजन्भूरिश्रवसमाहवेआरोपयद्रथं तूर्णं पश्यतां सर्वधन्विनाम्

tavāpi tanayo rājanbhūriśravasamāhaveāropayadrathaṃ tūrṇaṃ paśyatāṃ sarvadhanvinām

तस्मिंस्तथा वर्तमाने रणे भीष्मं महारथम्अयोधयन्त संरब्धाः पाण्डवा भरतर्षभ

tasmiṃstathā vartamāne raṇe bhīṣmaṃ mahārathamayodhayanta saṃrabdhāḥ pāṇḍavā bharatarṣabha

लोहितायति चादित्ये त्वरमाणो धनंजयःपञ्चविंशतिसाहस्रान्निजघान महारथान्

lohitāyati cāditye tvaramāṇo dhanaṃjayaḥpañcaviṃśatisāhasrānnijaghāna mahārathān

ते हि दुर्योधनादिष्टास्तदा पार्थनिबर्हणेसंप्राप्यैव गता नाशं शलभा इव पावकम्

te hi duryodhanādiṣṭāstadā pārthanibarhaṇesaṃprāpyaiva gatā nāśaṃ śalabhā iva pāvakam

ततो मत्स्याः केकयाश्च धनुर्वेदविशारदाःपरिवव्रुस्तदा पार्थं सहपुत्रं महारथम्

tato matsyāḥ kekayāśca dhanurvedaviśāradāḥparivavrustadā pārthaṃ sahaputraṃ mahāratham

एतस्मिन्नेव काले तु सूर्येऽस्तमुपगच्छतिसर्वेषामेव सैन्यानां प्रमोहः समजायत

etasminneva kāle tu sūrye'stamupagacchatisarveṣāmeva sainyānāṃ pramohaḥ samajāyata

अवहारं ततश्चक्रे पिता देवव्रतस्तवसंध्याकाले महाराज सैन्यानां श्रान्तवाहनः

avahāraṃ tataścakre pitā devavratastavasaṃdhyākāle mahārāja sainyānāṃ śrāntavāhanaḥ

पाण्डवानां कुरूणां च परस्परसमागमेते सेने भृशसंविग्ने ययतुः स्वं निवेशनम्

pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca parasparasamāgamete sene bhṛśasaṃvigne yayatuḥ svaṃ niveśanam

ततः स्वशिबिरं गत्वा न्यविशंस्तत्र भारतपाण्डवाः सृञ्जयैः सार्धं कुरवश्च यथाविधि

tataḥ svaśibiraṃ gatvā nyaviśaṃstatra bhāratapāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ sārdhaṃ kuravaśca yathāvidhi