Parva.Adhyaya 6.74

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततो दुर्योधनो राजा मोहात्प्रत्यागतस्तदाशरवर्षैः पुनर्भीमं प्रत्यवारयदच्युतम्

tato duryodhano rājā mohātpratyāgatastadāśaravarṣaiḥ punarbhīmaṃ pratyavārayadacyutam

एकीभूताः पुनश्चैव तव पुत्रा महारथाःसमेत्य समरे भीमं योधयामासुरुद्यताः

ekībhūtāḥ punaścaiva tava putrā mahārathāḥsametya samare bhīmaṃ yodhayāmāsurudyatāḥ

भीमसेनोऽपि समरे संप्राप्य स्वरथं पुनःसमारुह्य महाबाहुर्ययौ येन तवात्मजः

bhīmaseno'pi samare saṃprāpya svarathaṃ punaḥsamāruhya mahābāhuryayau yena tavātmajaḥ

प्रगृह्य च महावेगं परासुकरणं दृढम्चित्रं शरासनं संख्ये शरैर्विव्याध ते सुतान्

pragṛhya ca mahāvegaṃ parāsukaraṇaṃ dṛḍhamcitraṃ śarāsanaṃ saṃkhye śarairvivyādha te sutān

ततो दुर्योधनो राजा भीमसेनं महाबलम्नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं मर्मण्यताडयत्

tato duryodhano rājā bhīmasenaṃ mahābalamnārācena sutīkṣṇena bhṛśaṃ marmaṇyatāḍayat

सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तव पुत्रेण धन्विनाक्रोधसंरक्तनयनो वेगेनोत्क्षिप्य कार्मुकम्

so'tividdho maheṣvāsastava putreṇa dhanvinākrodhasaṃraktanayano vegenotkṣipya kārmukam

दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्स तथाभिहतो राजा नाचलद्गिरिराडिव

duryodhanaṃ tribhirbāṇairbāhvorurasi cārpayatsa tathābhihato rājā nācaladgirirāḍiva

तौ दृष्ट्वा समरे क्रुद्धौ विनिघ्नन्तौ परस्परम्दुर्योधनानुजाः सर्वे शूराः संत्यक्तजीविताः

tau dṛṣṭvā samare kruddhau vinighnantau parasparamduryodhanānujāḥ sarve śūrāḥ saṃtyaktajīvitāḥ

संस्मृत्य मन्त्रितं पूर्वं निग्रहे भीमकर्मणःनिश्चयं मनसा कृत्वा निग्रहीतुं प्रचक्रमुः

saṃsmṛtya mantritaṃ pūrvaṃ nigrahe bhīmakarmaṇaḥniścayaṃ manasā kṛtvā nigrahītuṃ pracakramuḥ

तानापतत एवाजौ भीमसेनो महाबलःप्रत्युद्ययौ महाराज गजः प्रतिगजानिव

tānāpatata evājau bhīmaseno mahābalaḥpratyudyayau mahārāja gajaḥ pratigajāniva

भृशं क्रुद्धश्च तेजस्वी नाराचेन समर्पयत्चित्रसेनं महाराज तव पुत्रं महायशाः

bhṛśaṃ kruddhaśca tejasvī nārācena samarpayatcitrasenaṃ mahārāja tava putraṃ mahāyaśāḥ

तथेतरांस्तव सुतांस्ताडयामास भारतशरैर्बहुविधैः संख्ये रुक्मपुङ्खैः सुवेगितैः

tathetarāṃstava sutāṃstāḍayāmāsa bhārataśarairbahuvidhaiḥ saṃkhye rukmapuṅkhaiḥ suvegitaiḥ

ततः संस्थाप्य समरे स्वान्यनीकानि सर्वशःअभिमन्युप्रभृतयस्ते द्वादश महारथाः

tataḥ saṃsthāpya samare svānyanīkāni sarvaśaḥabhimanyuprabhṛtayaste dvādaśa mahārathāḥ

प्रेषिता धर्मराजेन भीमसेनपदानुगाःप्रत्युद्ययुर्महाराज तव पुत्रान्महाबलान्

preṣitā dharmarājena bhīmasenapadānugāḥpratyudyayurmahārāja tava putrānmahābalān

दृष्ट्वा रथस्थांस्ताञ्शूरान्सूर्याग्निसमतेजसःसर्वानेव महेष्वासान्भ्राजमानाञ्श्रिया वृतान्

dṛṣṭvā rathasthāṃstāñśūrānsūryāgnisamatejasaḥsarvāneva maheṣvāsānbhrājamānāñśriyā vṛtān

महाहवे दीप्यमानान्सुवर्णकवचोज्ज्वलान्तत्यजुः समरे भीमं तव पुत्रा महाबलाः

mahāhave dīpyamānānsuvarṇakavacojjvalāntatyajuḥ samare bhīmaṃ tava putrā mahābalāḥ

तान्नामृष्यत कौन्तेयो जीवमाना गता इतिअन्वीय च पुनः सर्वांस्तव पुत्रानपीडयत्

tānnāmṛṣyata kaunteyo jīvamānā gatā itianvīya ca punaḥ sarvāṃstava putrānapīḍayat

अथाभिमन्युं समरे भीमसेनेन संगतम्पार्षतेन च संप्रेक्ष्य तव सैन्ये महारथाः

athābhimanyuṃ samare bhīmasenena saṃgatampārṣatena ca saṃprekṣya tava sainye mahārathāḥ

दुर्योधनप्रभृतयः प्रगृहीतशरासनाःभृशमश्वैः प्रजवितैः प्रययुर्यत्र ते रथाः

duryodhanaprabhṛtayaḥ pragṛhītaśarāsanāḥbhṛśamaśvaiḥ prajavitaiḥ prayayuryatra te rathāḥ

अपराह्णे ततो राजन्प्रावर्तत महान्रणःतावकानां च बलिनां परेषां चैव भारत

aparāhṇe tato rājanprāvartata mahānraṇaḥtāvakānāṃ ca balināṃ pareṣāṃ caiva bhārata

अभिमन्युर्विकर्णस्य हयान्हत्वा महाजवान्अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समाचिनोत्

abhimanyurvikarṇasya hayānhatvā mahājavānathainaṃ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samācinot

हताश्वं रथमुत्सृज्य विकर्णस्तु महारथःआरुरोह रथं राजंश्चित्रसेनस्य भास्वरम्

hatāśvaṃ rathamutsṛjya vikarṇastu mahārathaḥāruroha rathaṃ rājaṃścitrasenasya bhāsvaram

स्थितावेकरथे तौ तु भ्रातरौ कुरुवर्धनौआर्जुनिः शरजालेन छादयामास भारत

sthitāvekarathe tau tu bhrātarau kuruvardhanauārjuniḥ śarajālena chādayāmāsa bhārata

दुर्जयोऽथ विकर्णश्च कार्ष्णिं पञ्चभिरायसैःविव्यधाते न चाकम्पत्कार्ष्णिर्मेरुरिवाचलः

durjayo'tha vikarṇaśca kārṣṇiṃ pañcabhirāyasaiḥvivyadhāte na cākampatkārṣṇirmerurivācalaḥ

दुःशासनस्तु समरे केकयान्पञ्च मारिषयोधयामास राजेन्द्र तदद्भुतमिवाभवत्

duḥśāsanastu samare kekayānpañca māriṣayodhayāmāsa rājendra tadadbhutamivābhavat

द्रौपदेया रणे क्रुद्धा दुर्योधनमवारयन्एकैकस्त्रिभिरानर्छत्पुत्रं तव विशां पते

draupadeyā raṇe kruddhā duryodhanamavārayanekaikastribhirānarchatputraṃ tava viśāṃ pate

पुत्रोऽपि तव दुर्धर्षो द्रौपद्यास्तनयान्रणेसायकैर्निशितै राजन्नाजघान पृथक्पृथक्

putro'pi tava durdharṣo draupadyāstanayānraṇesāyakairniśitai rājannājaghāna pṛthakpṛthak

तैश्चापि विद्धः शुशुभे रुधिरेण समुक्षितःगिरिप्रस्रवणैर्यद्वद्गिरिर्धातुविमिश्रितैः

taiścāpi viddhaḥ śuśubhe rudhireṇa samukṣitaḥgiriprasravaṇairyadvadgirirdhātuvimiśritaiḥ

भीष्मोऽपि समरे राजन्पाण्डवानामनीकिनीम्कालयामास बलवान्पालः पशुगणानिव

bhīṣmo'pi samare rājanpāṇḍavānāmanīkinīmkālayāmāsa balavānpālaḥ paśugaṇāniva

ततो गाण्डीवनिर्घोषः प्रादुरासीद्विशां पतेदक्षिणेन वरूथिन्याः पार्थस्यारीन्विनिघ्नतः

tato gāṇḍīvanirghoṣaḥ prādurāsīdviśāṃ patedakṣiṇena varūthinyāḥ pārthasyārīnvinighnataḥ

उत्तस्थुः समरे तत्र कबन्धानि समन्ततःकुरूणां चापि सैन्येषु पाण्डवानां च भारत

uttasthuḥ samare tatra kabandhāni samantataḥkurūṇāṃ cāpi sainyeṣu pāṇḍavānāṃ ca bhārata

शोणितोदं रथावर्तं गजद्वीपं हयोर्मिणम्रथनौभिर्नरव्याघ्राः प्रतेरुः सैन्यसागरम्

śoṇitodaṃ rathāvartaṃ gajadvīpaṃ hayormiṇamrathanaubhirnaravyāghrāḥ prateruḥ sainyasāgaram

छिन्नहस्ता विकवचा विदेहाश्च नरोत्तमाःपतितास्तत्र दृश्यन्ते शतशोऽथ सहस्रशः

chinnahastā vikavacā videhāśca narottamāḥpatitāstatra dṛśyante śataśo'tha sahasraśaḥ

निहतैर्मत्तमातङ्गैः शोणितौघपरिप्लुतैःभूर्भाति भरतश्रेष्ठ पर्वतैराचिता यथा

nihatairmattamātaṅgaiḥ śoṇitaughapariplutaiḥbhūrbhāti bharataśreṣṭha parvatairācitā yathā

तत्राद्भुतमपश्याम तव तेषां च भारतन तत्रासीत्पुमान्कश्चिद्यो योद्धुं नाभिकाङ्क्षति

tatrādbhutamapaśyāma tava teṣāṃ ca bhāratana tatrāsītpumānkaścidyo yoddhuṃ nābhikāṅkṣati

एवं युयुधिरे वीराः प्रार्थयाना महद्यशःतावकाः पाण्डवैः सार्धं काङ्क्षमाणा जयं युधि

evaṃ yuyudhire vīrāḥ prārthayānā mahadyaśaḥtāvakāḥ pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ kāṅkṣamāṇā jayaṃ yudhi