Parva.Adhyaya 6.81

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

स तुद्यमानस्तु शरैर्धनंजयः; पदा हतो नाग इव श्वसन्बलीबाणेन बाणेन महारथानां; चिच्छेद चापानि रणे प्रसह्य

sa tudyamānastu śarairdhanaṃjayaḥ; padā hato nāga iva śvasanbalībāṇena bāṇena mahārathānāṃ; ciccheda cāpāni raṇe prasahya

संछिद्य चापानि च तानि राज्ञां; तेषां रणे वीर्यवतां क्षणेनविव्याध बाणैर्युगपन्महात्मा; निःशेषतां तेष्वथ मन्यमानः

saṃchidya cāpāni ca tāni rājñāṃ; teṣāṃ raṇe vīryavatāṃ kṣaṇenavivyādha bāṇairyugapanmahātmā; niḥśeṣatāṃ teṣvatha manyamānaḥ

निपेतुराजौ रुधिरप्रदिग्धा;स्ते ताडिताः शक्रसुतेन राजन्विभिन्नगात्राः पतितोत्तमाङ्गा; गतासवश्छिन्नतनुत्रकायाः

nipeturājau rudhirapradigdhā;ste tāḍitāḥ śakrasutena rājanvibhinnagātrāḥ patitottamāṅgā; gatāsavaśchinnatanutrakāyāḥ

महीं गताः पार्थबलाभिभूता; विचित्ररूपा युगपद्विनेशुःदृष्ट्वा हतांस्तान्युधि राजपुत्रां;स्त्रिगर्तराजः प्रययौ क्षणेन

mahīṃ gatāḥ pārthabalābhibhūtā; vicitrarūpā yugapadvineśuḥdṛṣṭvā hatāṃstānyudhi rājaputrāṃ;strigartarājaḥ prayayau kṣaṇena

तेषां रथानामथ पृष्ठगोपा; द्वात्रिंशदन्येऽब्यपतन्त पार्थम्तथैव ते संपरिवार्य पार्थं; विकृष्य चापानि महारवाणिअवीवृषन्बाणमहौघवृष्ट्या; यथा गिरिं तोयधरा जलौघैः

teṣāṃ rathānāmatha pṛṣṭhagopā; dvātriṃśadanye'byapatanta pārthamtathaiva te saṃparivārya pārthaṃ; vikṛṣya cāpāni mahāravāṇiavīvṛṣanbāṇamahaughavṛṣṭyā; yathā giriṃ toyadharā jalaughaiḥ

संपीड्यमानस्तु शरौघवृष्ट्या; धनंजयस्तान्युधि जातरोषःषष्ट्या शरैः संयति तैलधौतै;र्जघान तानप्यथ पृष्ठगोपान्

saṃpīḍyamānastu śaraughavṛṣṭyā; dhanaṃjayastānyudhi jātaroṣaḥṣaṣṭyā śaraiḥ saṃyati tailadhautai;rjaghāna tānapyatha pṛṣṭhagopān

षष्टिं रथांस्तानवजित्य संख्ये; धनंजयः प्रीतमना यशस्वीअथात्वरद्भीष्मवधाय जिष्णु;र्बलानि राज्ञां समरे निहत्य

ṣaṣṭiṃ rathāṃstānavajitya saṃkhye; dhanaṃjayaḥ prītamanā yaśasvīathātvaradbhīṣmavadhāya jiṣṇu;rbalāni rājñāṃ samare nihatya

त्रिगर्तराजो निहतान्समीक्ष्य; महारथांस्तानथ बन्धुवर्गान्रणे पुरस्कृत्य नराधिपांस्ता;ञ्जगाम पार्थं त्वरितो वधाय

trigartarājo nihatānsamīkṣya; mahārathāṃstānatha bandhuvargānraṇe puraskṛtya narādhipāṃstā;ñjagāma pārthaṃ tvarito vadhāya

अभिद्रुतं चास्त्रभृतां वरिष्ठं; धनंजयं वीक्ष्य शिखण्डिमुख्याःअभ्युद्ययुस्ते शितशस्त्रहस्ता; रिरक्षिषन्तो रथमर्जुनस्य

abhidrutaṃ cāstrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ; dhanaṃjayaṃ vīkṣya śikhaṇḍimukhyāḥabhyudyayuste śitaśastrahastā; rirakṣiṣanto rathamarjunasya

पार्थोऽपि तानापततः समीक्ष्य; त्रिगर्तराज्ञा सहितान्नृवीरान्विध्वंसयित्वा समरे धनुष्मा;न्गाण्डीवमुक्तैर्निशितैः पृषत्कैःभीष्मं यियासुर्युधि संददर्श; दुर्योधनं सैन्धवादींश्च राज्ञः

pārtho'pi tānāpatataḥ samīkṣya; trigartarājñā sahitānnṛvīrānvidhvaṃsayitvā samare dhanuṣmā;ngāṇḍīvamuktairniśitaiḥ pṛṣatkaiḥbhīṣmaṃ yiyāsuryudhi saṃdadarśa; duryodhanaṃ saindhavādīṃśca rājñaḥ

आवारयिष्णूनभिसंप्रयाय; मुहूर्तमायोध्य बलेन वीरःउत्सृज्य राजानमनन्तवीर्यो; जयद्रथादींश्च नृपान्महौजाःययौ ततो भीमबलो मनस्वी; गाङ्गेयमाजौ शरचापपाणिः

āvārayiṣṇūnabhisaṃprayāya; muhūrtamāyodhya balena vīraḥutsṛjya rājānamanantavīryo; jayadrathādīṃśca nṛpānmahaujāḥyayau tato bhīmabalo manasvī; gāṅgeyamājau śaracāpapāṇiḥ

युधिष्ठिरश्चोग्रबलो महात्मा; समाययौ त्वरितो जातकोपःमद्राधिपं समभित्यज्य संख्ये; स्वभागमाप्तं तमनन्तकीर्तिःसार्धं स माद्रीसुतभीमसेनै;र्भीष्मं ययौ शांतनवं रणाय

yudhiṣṭhiraścograbalo mahātmā; samāyayau tvarito jātakopaḥmadrādhipaṃ samabhityajya saṃkhye; svabhāgamāptaṃ tamanantakīrtiḥsārdhaṃ sa mādrīsutabhīmasenai;rbhīṣmaṃ yayau śāṃtanavaṃ raṇāya

तैः संप्रयुक्तः स महारथाग्र्यै;र्गङ्गासुतः समरे चित्रयोधीन विव्यथे शांतनवो महात्मा; समागतैः पाण्डुसुतैः समस्तैः

taiḥ saṃprayuktaḥ sa mahārathāgryai;rgaṅgāsutaḥ samare citrayodhīna vivyathe śāṃtanavo mahātmā; samāgataiḥ pāṇḍusutaiḥ samastaiḥ

अथैत्य राजा युधि सत्यसंधो; जयद्रथोऽत्युग्रबलो मनस्वीचिच्छेद चापानि महारथानां; प्रसह्य तेषां धनुषा वरेण

athaitya rājā yudhi satyasaṃdho; jayadratho'tyugrabalo manasvīciccheda cāpāni mahārathānāṃ; prasahya teṣāṃ dhanuṣā vareṇa

युधिष्ठिरं भीमसेनं यमौ च; पार्थं तथा युधि संजातकोपःदुर्योधनः क्रोधविषो महात्मा; जघान बाणैरनलप्रकाशैः

yudhiṣṭhiraṃ bhīmasenaṃ yamau ca; pārthaṃ tathā yudhi saṃjātakopaḥduryodhanaḥ krodhaviṣo mahātmā; jaghāna bāṇairanalaprakāśaiḥ

कृपेण शल्येन शलेन चैव; तथा विभो चित्रसेनेन चाजौविद्धाः शरैस्तेऽतिविवृद्धकोपै;र्देवा यथा दैत्यगणैः समेतैः

kṛpeṇa śalyena śalena caiva; tathā vibho citrasenena cājauviddhāḥ śaraiste'tivivṛddhakopai;rdevā yathā daityagaṇaiḥ sametaiḥ

छिन्नायुधं शांतनवेन राजा; शिखण्डिनं प्रेक्ष्य च जातकोपःअजातशत्रुः समरे महात्मा; शिखण्डिनं क्रुद्ध उवाच वाक्यम्

chinnāyudhaṃ śāṃtanavena rājā; śikhaṇḍinaṃ prekṣya ca jātakopaḥajātaśatruḥ samare mahātmā; śikhaṇḍinaṃ kruddha uvāca vākyam

उक्त्वा तथा त्वं पितुरग्रतो मा;महं हनिष्यामि महाव्रतं तम्भीष्मं शरौघैर्विमलार्कवर्णैः; सत्यं वदामीति कृता प्रतिज्ञा

uktvā tathā tvaṃ pituragrato mā;mahaṃ haniṣyāmi mahāvrataṃ tambhīṣmaṃ śaraughairvimalārkavarṇaiḥ; satyaṃ vadāmīti kṛtā pratijñā

त्वया न चैनां सफलां करोषि; देवव्रतं यन्न निहंसि युद्धेमिथ्याप्रतिज्ञो भव मा नृवीर; रक्षस्व धर्मं च कुलं यशश्च

tvayā na caināṃ saphalāṃ karoṣi; devavrataṃ yanna nihaṃsi yuddhemithyāpratijño bhava mā nṛvīra; rakṣasva dharmaṃ ca kulaṃ yaśaśca

प्रेक्षस्व भीष्मं युधि भीमवेगं; सर्वांस्तपन्तं मम सैन्यसंघान्शरौघजालैरतितिग्मतेजैः; कालं यथा मृत्युकृतं क्षणेन

prekṣasva bhīṣmaṃ yudhi bhīmavegaṃ; sarvāṃstapantaṃ mama sainyasaṃghānśaraughajālairatitigmatejaiḥ; kālaṃ yathā mṛtyukṛtaṃ kṣaṇena

निकृत्तचापः समरानपेक्षः; पराजितः शांतनवेन राज्ञाविहाय बन्धूनथ सोदरांश्च; क्व यास्यसे नानुरूपं तवेदम्

nikṛttacāpaḥ samarānapekṣaḥ; parājitaḥ śāṃtanavena rājñāvihāya bandhūnatha sodarāṃśca; kva yāsyase nānurūpaṃ tavedam

दृष्ट्वा हि भीष्मं तमनन्तवीर्यं; भग्नं च सैन्यं द्रवमाणमेवम्भीतोऽसि नूनं द्रुपदस्य पुत्र; तथा हि ते मुखवर्णोऽप्रहृष्टः

dṛṣṭvā hi bhīṣmaṃ tamanantavīryaṃ; bhagnaṃ ca sainyaṃ dravamāṇamevambhīto'si nūnaṃ drupadasya putra; tathā hi te mukhavarṇo'prahṛṣṭaḥ

आज्ञायमानेऽपि धनंजयेन; महाहवे संप्रसक्ते नृवीरकथं हि भीष्मात्प्रथितः पृथिव्यां; भयं त्वमद्य प्रकरोषि वीर

ājñāyamāne'pi dhanaṃjayena; mahāhave saṃprasakte nṛvīrakathaṃ hi bhīṣmātprathitaḥ pṛthivyāṃ; bhayaṃ tvamadya prakaroṣi vīra

स धर्मराजस्य वचो निशम्य; रूक्षाक्षरं विप्रलापानुबद्धम्प्रत्यादेशं मन्यमानो महात्मा; प्रतत्वरे भीष्मवधाय राजन्

sa dharmarājasya vaco niśamya; rūkṣākṣaraṃ vipralāpānubaddhampratyādeśaṃ manyamāno mahātmā; pratatvare bhīṣmavadhāya rājan

तमापतन्तं महता जवेन; शिखण्डिनं भीष्ममभिद्रवन्तम्आवारयामास हि शल्य एनं; शस्त्रेण घोरेण सुदुर्जयेन

tamāpatantaṃ mahatā javena; śikhaṇḍinaṃ bhīṣmamabhidravantamāvārayāmāsa hi śalya enaṃ; śastreṇa ghoreṇa sudurjayena

स चापि दृष्ट्वा समुदीर्यमाण;मस्त्रं युगान्ताग्निसमप्रभावम्नासौ व्यमुह्यद्द्रुपदस्य पुत्रो; राजन्महेन्द्रप्रतिमप्रभावः

sa cāpi dṛṣṭvā samudīryamāṇa;mastraṃ yugāntāgnisamaprabhāvamnāsau vyamuhyaddrupadasya putro; rājanmahendrapratimaprabhāvaḥ

तस्थौ च तत्रैव महाधनुष्मा;ञ्शरैस्तदस्त्रं प्रतिबाधमानःअथाददे वारुणमन्यदस्त्रं; शिखण्ड्यथोग्रं प्रतिघाताय तस्यतदस्त्रमस्त्रेण विदार्यमाणं; खस्थाः सुरा ददृशुः पार्थिवाश्च

tasthau ca tatraiva mahādhanuṣmā;ñśaraistadastraṃ pratibādhamānaḥathādade vāruṇamanyadastraṃ; śikhaṇḍyathograṃ pratighātāya tasyatadastramastreṇa vidāryamāṇaṃ; khasthāḥ surā dadṛśuḥ pārthivāśca

भीष्मस्तु राजन्समरे महात्मा; धनुः सुचित्रं ध्वजमेव चापिछित्त्वानदत्पाण्डुसुतस्य वीरो; युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः

bhīṣmastu rājansamare mahātmā; dhanuḥ sucitraṃ dhvajameva cāpichittvānadatpāṇḍusutasya vīro; yudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ

ततः समुत्सृज्य धनुः सबाणं; युधिष्ठिरं वीक्ष्य भयाभिभूतम्गदां प्रगृह्याभिपपात संख्ये; जयद्रथं भीमसेनः पदातिः

tataḥ samutsṛjya dhanuḥ sabāṇaṃ; yudhiṣṭhiraṃ vīkṣya bhayābhibhūtamgadāṃ pragṛhyābhipapāta saṃkhye; jayadrathaṃ bhīmasenaḥ padātiḥ

तमापतन्तं महता जवेन; जयद्रथः सगदं भीमसेनम्विव्याध घोरैर्यमदण्डकल्पैः; शितैः शरैः पञ्चशतैः समन्तात्

tamāpatantaṃ mahatā javena; jayadrathaḥ sagadaṃ bhīmasenamvivyādha ghorairyamadaṇḍakalpaiḥ; śitaiḥ śaraiḥ pañcaśataiḥ samantāt

अचिन्तयित्वा स शरांस्तरस्वी; वृकोदरः क्रोधपरीतचेताःजघान वाहान्समरे समस्ता;नारट्टजान्सिन्धुराजस्य संख्ये

acintayitvā sa śarāṃstarasvī; vṛkodaraḥ krodhaparītacetāḥjaghāna vāhānsamare samastā;nāraṭṭajānsindhurājasya saṃkhye

ततोऽभिवीक्ष्याप्रतिमप्रभाव;स्तवात्मजस्त्वरमाणो रथेनअभ्याययौ भीमसेनं निहन्तुं; समुद्यतास्त्रः सुरराजकल्पः

tato'bhivīkṣyāpratimaprabhāva;stavātmajastvaramāṇo rathenaabhyāyayau bhīmasenaṃ nihantuṃ; samudyatāstraḥ surarājakalpaḥ

भीमोऽप्यथैनं सहसा विनद्य; प्रत्युद्ययौ गदया तर्जमानःसमुद्यतां तां यमदण्डकल्पां; दृष्ट्वा गदां ते कुरवः समन्तात्

bhīmo'pyathainaṃ sahasā vinadya; pratyudyayau gadayā tarjamānaḥsamudyatāṃ tāṃ yamadaṇḍakalpāṃ; dṛṣṭvā gadāṃ te kuravaḥ samantāt

विहाय सर्वे तव पुत्रमुग्रं; पातं गदायाः परिहर्तुकामाःअपक्रान्तास्तुमुले संविमर्दे; सुदारुणे भारत मोहनीये

vihāya sarve tava putramugraṃ; pātaṃ gadāyāḥ parihartukāmāḥapakrāntāstumule saṃvimarde; sudāruṇe bhārata mohanīye

अमूढचेतास्त्वथ चित्रसेनो; महागदामापतन्तीं निरीक्ष्यरथं समुत्सृज्य पदातिराजौ; प्रगृह्य खड्गं विमलं च चर्मअवप्लुतः सिंह इवाचलाग्रा;ज्जगाम चान्यं भुवि भूमिदेशम्

amūḍhacetāstvatha citraseno; mahāgadāmāpatantīṃ nirīkṣyarathaṃ samutsṛjya padātirājau; pragṛhya khaḍgaṃ vimalaṃ ca carmaavaplutaḥ siṃha ivācalāgrā;jjagāma cānyaṃ bhuvi bhūmideśam

गदापि सा प्राप्य रथं सुचित्रं; साश्वं ससूतं विनिहत्य संख्येजगाम भूमिं ज्वलिता महोल्का; भ्रष्टाम्बराद्गामिव संपतन्ती

gadāpi sā prāpya rathaṃ sucitraṃ; sāśvaṃ sasūtaṃ vinihatya saṃkhyejagāma bhūmiṃ jvalitā maholkā; bhraṣṭāmbarādgāmiva saṃpatantī

आश्चर्यभूतं सुमहत्त्वदीया; दृष्ट्वैव तद्भारत संप्रहृष्टाःसर्वे विनेदुः सहिताः समन्ता;त्पुपूजिरे तव पुत्रं ससैन्याः

āścaryabhūtaṃ sumahattvadīyā; dṛṣṭvaiva tadbhārata saṃprahṛṣṭāḥsarve vineduḥ sahitāḥ samantā;tpupūjire tava putraṃ sasainyāḥ