Parva.Adhyaya 6.86

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

वर्तमाने तथा रौद्रे राजन्वीरवरक्षयेशकुनिः सौबलः श्रीमान्पाण्डवान्समुपाद्रवत्

vartamāne tathā raudre rājanvīravarakṣayeśakuniḥ saubalaḥ śrīmānpāṇḍavānsamupādravat

तथैव सात्वतो राजन्हार्दिक्यः परवीरहाअभ्यद्रवत संग्रामे पाण्डवानामनीकिनीम्

tathaiva sātvato rājanhārdikyaḥ paravīrahāabhyadravata saṃgrāme pāṇḍavānāmanīkinīm

ततः काम्बोजमुख्यानां नदीजानां च वाजिनाम्आरट्टानां महीजानां सिन्धुजानां च सर्वशः

tataḥ kāmbojamukhyānāṃ nadījānāṃ ca vājināmāraṭṭānāṃ mahījānāṃ sindhujānāṃ ca sarvaśaḥ

वनायुजानां शुभ्राणां तथा पर्वतवासिनाम्ये चापरे तित्तिरजा जवना वातरंहसः

vanāyujānāṃ śubhrāṇāṃ tathā parvatavāsināmye cāpare tittirajā javanā vātaraṃhasaḥ

सुवर्णालंकृतैरेतैर्वर्मवद्भिः सुकल्पितैःहयैर्वातजवैर्मुख्यैः पाण्डवस्य सुतो बलीअभ्यवर्तत तत्सैन्यं हृष्टरूपः परंतपः

suvarṇālaṃkṛtairetairvarmavadbhiḥ sukalpitaiḥhayairvātajavairmukhyaiḥ pāṇḍavasya suto balīabhyavartata tatsainyaṃ hṛṣṭarūpaḥ paraṃtapaḥ

अर्जुनस्याथ दायाद इरावान्नाम वीर्यवान्सुतायां नागराजस्य जातः पार्थेन धीमता

arjunasyātha dāyāda irāvānnāma vīryavānsutāyāṃ nāgarājasya jātaḥ pārthena dhīmatā

ऐरावतेन सा दत्ता अनपत्या महात्मनापत्यौ हते सुपर्णेन कृपणा दीनचेतना

airāvatena sā dattā anapatyā mahātmanāpatyau hate suparṇena kṛpaṇā dīnacetanā

भार्यार्थं तां च जग्राह पार्थः कामवशानुगाम्एवमेष समुत्पन्नः परक्षेत्रेऽर्जुनात्मजः

bhāryārthaṃ tāṃ ca jagrāha pārthaḥ kāmavaśānugāmevameṣa samutpannaḥ parakṣetre'rjunātmajaḥ

स नागलोके संवृद्धो मात्रा च परिरक्षितःपितृव्येण परित्यक्तः पार्थद्वेषाद्दुरात्मना

sa nāgaloke saṃvṛddho mātrā ca parirakṣitaḥpitṛvyeṇa parityaktaḥ pārthadveṣāddurātmanā

रूपवान्वीर्यसंपन्नो गुणवान्सत्यविक्रमःइन्द्रलोकं जगामाशु श्रुत्वा तत्रार्जुनं गतम्

rūpavānvīryasaṃpanno guṇavānsatyavikramaḥindralokaṃ jagāmāśu śrutvā tatrārjunaṃ gatam

सोऽभिगम्य महात्मानं पितरं सत्यविक्रमम्अभ्यवादयदव्यग्रो विनयेन कृताञ्जलिःइरावानस्मि भद्रं ते पुत्रश्चाहं तवाभिभो

so'bhigamya mahātmānaṃ pitaraṃ satyavikramamabhyavādayadavyagro vinayena kṛtāñjaliḥirāvānasmi bhadraṃ te putraścāhaṃ tavābhibho

मातुः समागमो यश्च तत्सर्वं प्रत्यवेदयत्तच्च सर्वं यथावृत्तमनुसस्मार पाण्डवः

mātuḥ samāgamo yaśca tatsarvaṃ pratyavedayattacca sarvaṃ yathāvṛttamanusasmāra pāṇḍavaḥ

परिष्वज्य सुतं चापि सोऽऽत्मनः सदृशं गुणैःप्रीतिमानभवत्पार्थो देवराजनिवेशने

pariṣvajya sutaṃ cāpi so''tmanaḥ sadṛśaṃ guṇaiḥprītimānabhavatpārtho devarājaniveśane

सोऽर्जुनेन समाज्ञप्तो देवलोके तदा नृपप्रीतिपूर्वं महाबाहुः स्वकार्यं प्रति भारतयुद्धकाले त्वयास्माकं साह्यं देयमिति प्रभो

so'rjunena samājñapto devaloke tadā nṛpaprītipūrvaṃ mahābāhuḥ svakāryaṃ prati bhāratayuddhakāle tvayāsmākaṃ sāhyaṃ deyamiti prabho

बाढमित्येवमुक्त्वा च युद्धकाल उपागतःकामवर्णजवैरश्वैः संवृतो बहुभिर्नृप

bāḍhamityevamuktvā ca yuddhakāla upāgataḥkāmavarṇajavairaśvaiḥ saṃvṛto bahubhirnṛpa

ते हयाः काञ्चनापीडा नानावर्णा मनोजवाःउत्पेतुः सहसा राजन्हंसा इव महोदधौ

te hayāḥ kāñcanāpīḍā nānāvarṇā manojavāḥutpetuḥ sahasā rājanhaṃsā iva mahodadhau

ते त्वदीयान्समासाद्य हयसंघान्महाजवान्क्रोडैः क्रोडानभिघ्नन्तो घोणाभिश्च परस्परम्निपेतुः सहसा राजन्सुवेगाभिहता भुवि

te tvadīyānsamāsādya hayasaṃghānmahājavānkroḍaiḥ kroḍānabhighnanto ghoṇābhiśca parasparamnipetuḥ sahasā rājansuvegābhihatā bhuvi

निपतद्भिस्तथा तैश्च हयसंघैः परस्परम्शुश्रुवे दारुणः शब्दः सुपर्णपतने यथा

nipatadbhistathā taiśca hayasaṃghaiḥ parasparamśuśruve dāruṇaḥ śabdaḥ suparṇapatane yathā

तथैव च महाराज समेत्यान्योन्यमाहवेपरस्परवधं घोरं चक्रुस्ते हयसादिनः

tathaiva ca mahārāja sametyānyonyamāhaveparasparavadhaṃ ghoraṃ cakruste hayasādinaḥ

तस्मिंस्तथा वर्तमाने संकुले तुमुले भृशम्उभयोरपि संशान्ता हयसंघाः समन्ततः

tasmiṃstathā vartamāne saṃkule tumule bhṛśamubhayorapi saṃśāntā hayasaṃghāḥ samantataḥ

प्रक्षीणसायकाः शूरा निहताश्वाः श्रमातुराःविलयं समनुप्राप्तास्तक्षमाणाः परस्परम्

prakṣīṇasāyakāḥ śūrā nihatāśvāḥ śramāturāḥvilayaṃ samanuprāptāstakṣamāṇāḥ parasparam

ततः क्षीणे हयानीके किंचिच्छेषे च भारतसौबलस्यात्मजाः शूरा निर्गता रणमूर्धनि

tataḥ kṣīṇe hayānīke kiṃciccheṣe ca bhāratasaubalasyātmajāḥ śūrā nirgatā raṇamūrdhani

वायुवेगसमस्पर्शा जवे वायुसमांस्तथाआरुह्य शीलसंपन्नान्वयःस्थांस्तुरगोत्तमान्

vāyuvegasamasparśā jave vāyusamāṃstathāāruhya śīlasaṃpannānvayaḥsthāṃsturagottamān

गजो गवाक्षो वृषकश्चर्मवानार्जवः शुकःषडेते बलसंपन्ना निर्ययुर्महतो बलात्

gajo gavākṣo vṛṣakaścarmavānārjavaḥ śukaḥṣaḍete balasaṃpannā niryayurmahato balāt

वार्यमाणाः शकुनिना स्वैश्च योधैर्महाबलैःसंनद्धा युद्धकुशला रौद्ररूपा महाबलाः

vāryamāṇāḥ śakuninā svaiśca yodhairmahābalaiḥsaṃnaddhā yuddhakuśalā raudrarūpā mahābalāḥ

तदनीकं महाबाहो भित्त्वा परमदुर्जयम्बलेन महता युक्ताः स्वर्गाय विजयैषिणःविविशुस्ते तदा हृष्टा गान्धारा युद्धदुर्मदाः

tadanīkaṃ mahābāho bhittvā paramadurjayambalena mahatā yuktāḥ svargāya vijayaiṣiṇaḥviviśuste tadā hṛṣṭā gāndhārā yuddhadurmadāḥ

तान्प्रविष्टांस्तदा दृष्ट्वा इरावानपि वीर्यवान्अब्रवीत्समरे योधान्विचित्राभरणायुधान्

tānpraviṣṭāṃstadā dṛṣṭvā irāvānapi vīryavānabravītsamare yodhānvicitrābharaṇāyudhān

यथैते धार्तराष्ट्रस्य योधाः सानुगवाहनाःहन्यन्ते समरे सर्वे तथा नीतिर्विधीयताम्

yathaite dhārtarāṣṭrasya yodhāḥ sānugavāhanāḥhanyante samare sarve tathā nītirvidhīyatām

बाढमित्येवमुक्त्वा ते सर्वे योधा इरावतःजघ्नुस्ते वै परानीकं दुर्जयं समरे परैः

bāḍhamityevamuktvā te sarve yodhā irāvataḥjaghnuste vai parānīkaṃ durjayaṃ samare paraiḥ

तदनीकमनीकेन समरे वीक्ष्य पातितम्अमृष्यमाणास्ते सर्वे सुबलस्यात्मजा रणेइरावन्तमभिद्रुत्य सर्वतः पर्यवारयन्

tadanīkamanīkena samare vīkṣya pātitamamṛṣyamāṇāste sarve subalasyātmajā raṇeirāvantamabhidrutya sarvataḥ paryavārayan

ताडयन्तः शितैः प्रासैश्चोदयन्तः परस्परम्ते शूराः पर्यधावन्त कुर्वन्तो महदाकुलम्

tāḍayantaḥ śitaiḥ prāsaiścodayantaḥ parasparamte śūrāḥ paryadhāvanta kurvanto mahadākulam

इरावानथ निर्भिन्नः प्रासैस्तीक्ष्णैर्महात्मभिःस्रवता रुधिरेणाक्तस्तोत्त्रैर्विद्ध इव द्विपः

irāvānatha nirbhinnaḥ prāsaistīkṣṇairmahātmabhiḥsravatā rudhireṇāktastottrairviddha iva dvipaḥ

उरस्यपि च पृष्ठे च पार्श्वयोश्च भृशाहतःएको बहुभिरत्यर्थं धैर्याद्राजन्न विव्यथे

urasyapi ca pṛṣṭhe ca pārśvayośca bhṛśāhataḥeko bahubhiratyarthaṃ dhairyādrājanna vivyathe

इरावानथ संक्रुद्धः सर्वांस्तान्निशितैः शरैःमोहयामास समरे विद्ध्वा परपुरंजयः

irāvānatha saṃkruddhaḥ sarvāṃstānniśitaiḥ śaraiḥmohayāmāsa samare viddhvā parapuraṃjayaḥ

प्रासानुद्धृत्य सर्वांश्च स्वशरीरादरिंदमःतैरेव ताडयामास सुबलस्यात्मजान्रणे

prāsānuddhṛtya sarvāṃśca svaśarīrādariṃdamaḥtaireva tāḍayāmāsa subalasyātmajānraṇe

निकृष्य निशितं खड्गं गृहीत्वा च शरावरम्पदातिस्तूर्णमागच्छज्जिघांसुः सौबलान्युधि

nikṛṣya niśitaṃ khaḍgaṃ gṛhītvā ca śarāvarampadātistūrṇamāgacchajjighāṃsuḥ saubalānyudhi

ततः प्रत्यागतप्राणाः सर्वे ते सुबलात्मजाःभूयः क्रोधसमाविष्टा इरावन्तमथाद्रवन्

tataḥ pratyāgataprāṇāḥ sarve te subalātmajāḥbhūyaḥ krodhasamāviṣṭā irāvantamathādravan

इरावानपि खड्गेन दर्शयन्पाणिलाघवम्अभ्यवर्तत तान्सर्वान्सौबलान्बलदर्पितः

irāvānapi khaḍgena darśayanpāṇilāghavamabhyavartata tānsarvānsaubalānbaladarpitaḥ

लाघवेनाथ चरतः सर्वे ते सुबलात्मजाःअन्तरं नाध्यगच्छन्त चरन्तः शीघ्रगामिनः

lāghavenātha carataḥ sarve te subalātmajāḥantaraṃ nādhyagacchanta carantaḥ śīghragāminaḥ

भूमिष्ठमथ तं संख्ये संप्रदृश्य ततः पुनःपरिवार्य भृशं सर्वे ग्रहीतुमुपचक्रमुः

bhūmiṣṭhamatha taṃ saṃkhye saṃpradṛśya tataḥ punaḥparivārya bhṛśaṃ sarve grahītumupacakramuḥ

अथाभ्याशगतानां स खड्गेनामित्रकर्शनःउपहस्तावहस्ताभ्यां तेषां गात्राण्यकृन्तत

athābhyāśagatānāṃ sa khaḍgenāmitrakarśanaḥupahastāvahastābhyāṃ teṣāṃ gātrāṇyakṛntata

आयुधानि च सर्वेषां बाहूनपि च भूषितान्अपतन्त निकृत्ताङ्गा गता भूमिं गतासवः

āyudhāni ca sarveṣāṃ bāhūnapi ca bhūṣitānapatanta nikṛttāṅgā gatā bhūmiṃ gatāsavaḥ

वृषकस्तु महाराज बहुधा परिविक्षतःअमुच्यत महारौद्रात्तस्माद्वीरावकर्तनात्

vṛṣakastu mahārāja bahudhā parivikṣataḥamucyata mahāraudrāttasmādvīrāvakartanāt

तान्सर्वान्पतितान्दृष्ट्वा भीतो दुर्योधनस्ततःअभ्यभाषत संक्रुद्धो राक्षसं घोरदर्शनम्

tānsarvānpatitāndṛṣṭvā bhīto duryodhanastataḥabhyabhāṣata saṃkruddho rākṣasaṃ ghoradarśanam

आर्श्यशृङ्गिं महेष्वासं मायाविनमरिंदमम्वैरिणं भीमसेनस्य पूर्वं बकवधेन वै

ārśyaśṛṅgiṃ maheṣvāsaṃ māyāvinamariṃdamamvairiṇaṃ bhīmasenasya pūrvaṃ bakavadhena vai

पश्य वीर यथा ह्येष फल्गुनस्य सुतो बलीमायावी विप्रियं घोरमकार्षीन्मे बलक्षयम्

paśya vīra yathā hyeṣa phalgunasya suto balīmāyāvī vipriyaṃ ghoramakārṣīnme balakṣayam

त्वं च कामगमस्तात मायास्त्रे च विशारदःकृतवैरश्च पार्थेन तस्मादेनं रणे जहि

tvaṃ ca kāmagamastāta māyāstre ca viśāradaḥkṛtavairaśca pārthena tasmādenaṃ raṇe jahi

बाढमित्येवमुक्त्वा तु राक्षसो घोरदर्शनःप्रययौ सिंहनादेन यत्रार्जुनसुतो युवा

bāḍhamityevamuktvā tu rākṣaso ghoradarśanaḥprayayau siṃhanādena yatrārjunasuto yuvā

स्वारूढैर्युद्धकुशलैर्विमलप्रासयोधिभिःवीरैः प्रहारिभिर्युक्तः स्वैरनीकैः समावृतःनिहन्तुकामः समरे इरावन्तं महाबलम्

svārūḍhairyuddhakuśalairvimalaprāsayodhibhiḥvīraiḥ prahāribhiryuktaḥ svairanīkaiḥ samāvṛtaḥnihantukāmaḥ samare irāvantaṃ mahābalam

इरावानपि संक्रुद्धस्त्वरमाणः पराक्रमीहन्तुकामममित्रघ्नो राक्षसं प्रत्यवारयत्

irāvānapi saṃkruddhastvaramāṇaḥ parākramīhantukāmamamitraghno rākṣasaṃ pratyavārayat

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य राक्षसः सुमहाबलःत्वरमाणस्ततो मायां प्रयोक्तुमुपचक्रमे

tamāpatantaṃ saṃprekṣya rākṣasaḥ sumahābalaḥtvaramāṇastato māyāṃ prayoktumupacakrame

तेन मायामयाः कॢप्ता हयास्तावन्त एव हिस्वारूढा राक्षसैर्घोरैः शूलपट्टिशपाणिभिः

tena māyāmayāḥ kḷptā hayāstāvanta eva hisvārūḍhā rākṣasairghoraiḥ śūlapaṭṭiśapāṇibhiḥ

ते संरब्धाः समागम्य द्विसाहस्राः प्रहारिणःअचिराद्गमयामासुः प्रेतलोकं परस्परम्

te saṃrabdhāḥ samāgamya dvisāhasrāḥ prahāriṇaḥacirādgamayāmāsuḥ pretalokaṃ parasparam

तस्मिंस्तु निहते सैन्ये तावुभौ युद्धदुर्मदौसंग्रामे व्यवतिष्ठेतां यथा वै वृत्रवासवौ

tasmiṃstu nihate sainye tāvubhau yuddhadurmadausaṃgrāme vyavatiṣṭhetāṃ yathā vai vṛtravāsavau

आद्रवन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसं युद्धदुर्मदम्इरावान्क्रोधसंरब्धः प्रत्यधावन्महाबलः

ādravantamabhiprekṣya rākṣasaṃ yuddhadurmadamirāvānkrodhasaṃrabdhaḥ pratyadhāvanmahābalaḥ

समभ्याशगतस्याजौ तस्य खड्गेन दुर्मतेःचिच्छेद कार्मुकं दीप्तं शरावापं च पञ्चकम्

samabhyāśagatasyājau tasya khaḍgena durmateḥciccheda kārmukaṃ dīptaṃ śarāvāpaṃ ca pañcakam

स निकृत्तं धनुर्दृष्ट्वा खं जवेन समाविशत्इरावन्तमभिक्रुद्धं मोहयन्निव मायया

sa nikṛttaṃ dhanurdṛṣṭvā khaṃ javena samāviśatirāvantamabhikruddhaṃ mohayanniva māyayā

ततोऽन्तरिक्षमुत्पत्य इरावानपि राक्षसम्विमोहयित्वा मायाभिस्तस्य गात्राणि सायकैःचिच्छेद सर्वमर्मज्ञः कामरूपो दुरासदः

tato'ntarikṣamutpatya irāvānapi rākṣasamvimohayitvā māyābhistasya gātrāṇi sāyakaiḥciccheda sarvamarmajñaḥ kāmarūpo durāsadaḥ

तथा स राक्षसश्रेष्ठः शरैः कृत्तः पुनः पुनःसंबभूव महाराज समवाप च यौवनम्

tathā sa rākṣasaśreṣṭhaḥ śaraiḥ kṛttaḥ punaḥ punaḥsaṃbabhūva mahārāja samavāpa ca yauvanam

माया हि सहजा तेषां वयो रूपं च कामजम्एवं तद्राक्षसस्याङ्गं छिन्नं छिन्नं व्यरोहत

māyā hi sahajā teṣāṃ vayo rūpaṃ ca kāmajamevaṃ tadrākṣasasyāṅgaṃ chinnaṃ chinnaṃ vyarohata

इरावानपि संक्रुद्धो राक्षसं तं महाबलम्परश्वधेन तीक्ष्णेन चिच्छेद च पुनः पुनः

irāvānapi saṃkruddho rākṣasaṃ taṃ mahābalamparaśvadhena tīkṣṇena ciccheda ca punaḥ punaḥ

स तेन बलिना वीरश्छिद्यमान इव द्रुमःराक्षसो व्यनदद्घोरं स शब्दस्तुमुलोऽभवत्

sa tena balinā vīraśchidyamāna iva drumaḥrākṣaso vyanadadghoraṃ sa śabdastumulo'bhavat

परश्वधक्षतं रक्षः सुस्राव रुधिरं बहुततश्चुक्रोध बलवांश्चक्रे वेगं च संयुगे

paraśvadhakṣataṃ rakṣaḥ susrāva rudhiraṃ bahutataścukrodha balavāṃścakre vegaṃ ca saṃyuge

आर्श्यशृङ्गिस्ततो दृष्ट्वा समरे शत्रुमूर्जितम्कृत्वा घोरं महद्रूपं ग्रहीतुमुपचक्रमेसंग्रामशिरसो मध्ये सर्वेषां तत्र पश्यताम्

ārśyaśṛṅgistato dṛṣṭvā samare śatrumūrjitamkṛtvā ghoraṃ mahadrūpaṃ grahītumupacakramesaṃgrāmaśiraso madhye sarveṣāṃ tatra paśyatām

तां दृष्ट्वा तादृशीं मायां राक्षसस्य महात्मनःइरावानपि संक्रुद्धो मायां स्रष्टुं प्रचक्रमे

tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ māyāṃ rākṣasasya mahātmanaḥirāvānapi saṃkruddho māyāṃ sraṣṭuṃ pracakrame

तस्य क्रोधाभिभूतस्य संयुगेष्वनिवर्तिनःयोऽन्वयो मातृकस्तस्य स एनमभिपेदिवान्

tasya krodhābhibhūtasya saṃyugeṣvanivartinaḥyo'nvayo mātṛkastasya sa enamabhipedivān

स नागैर्बहुशो राजन्सर्वतः संवृतो रणेदधार सुमहद्रूपमनन्त इव भोगवान्ततो बहुविधैर्नागैश्छादयामास राक्षसम्

sa nāgairbahuśo rājansarvataḥ saṃvṛto raṇedadhāra sumahadrūpamananta iva bhogavāntato bahuvidhairnāgaiśchādayāmāsa rākṣasam

छाद्यमानस्तु नागैः स ध्यात्वा राक्षसपुंगवःसौपर्णं रूपमास्थाय भक्षयामास पन्नगान्

chādyamānastu nāgaiḥ sa dhyātvā rākṣasapuṃgavaḥsauparṇaṃ rūpamāsthāya bhakṣayāmāsa pannagān

मायया भक्षिते तस्मिन्नन्वये तस्य मातृकेविमोहितमिरावन्तमसिना राक्षसोऽवधीत्

māyayā bhakṣite tasminnanvaye tasya mātṛkevimohitamirāvantamasinā rākṣaso'vadhīt

सकुण्डलं समुकुटं पद्मेन्दुसदृशप्रभम्इरावतः शिरो रक्षः पातयामास भूतले

sakuṇḍalaṃ samukuṭaṃ padmendusadṛśaprabhamirāvataḥ śiro rakṣaḥ pātayāmāsa bhūtale

तस्मिंस्तु निहते वीरे राक्षसेनार्जुनात्मजेविशोकाः समपद्यन्त धार्तराष्ट्राः सराजकाः

tasmiṃstu nihate vīre rākṣasenārjunātmajeviśokāḥ samapadyanta dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ

तस्मिन्महति संग्रामे तादृशे भैरवे पुनःमहान्व्यतिकरो घोरः सेनयोः समपद्यत

tasminmahati saṃgrāme tādṛśe bhairave punaḥmahānvyatikaro ghoraḥ senayoḥ samapadyata

हया गजाः पदाताश्च विमिश्रा दन्तिभिर्हताःरथाश्च दन्तिनश्चैव पत्तिभिस्तत्र सूदिताः

hayā gajāḥ padātāśca vimiśrā dantibhirhatāḥrathāśca dantinaścaiva pattibhistatra sūditāḥ

तथा पत्तिरथौघाश्च हयाश्च बहवो रणेरथिभिर्निहता राजंस्तव तेषां च संकुले

tathā pattirathaughāśca hayāśca bahavo raṇerathibhirnihatā rājaṃstava teṣāṃ ca saṃkule

अजानन्नर्जुनश्चापि निहतं पुत्रमौरसम्जघान समरे शूरान्राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः

ajānannarjunaścāpi nihataṃ putramaurasamjaghāna samare śūrānrājñastānbhīṣmarakṣiṇaḥ

तथैव तावका राजन्सृञ्जयाश्च महाबलाःजुह्वतः समरे प्राणान्निजघ्नुरितरेतरम्

tathaiva tāvakā rājansṛñjayāśca mahābalāḥjuhvataḥ samare prāṇānnijaghnuritaretaram

मुक्तकेशा विकवचा विरथाश्छिन्नकार्मुकाःबाहुभिः समयुध्यन्त समवेताः परस्परम्

muktakeśā vikavacā virathāśchinnakārmukāḥbāhubhiḥ samayudhyanta samavetāḥ parasparam

तथा मर्मातिगैर्भीष्मो निजघान महारथान्कम्पयन्समरे सेनां पाण्डवानां महाबलः

tathā marmātigairbhīṣmo nijaghāna mahārathānkampayansamare senāṃ pāṇḍavānāṃ mahābalaḥ

तेन यौधिष्ठिरे सैन्ये बहवो मानवा हताःदन्तिनः सादिनश्चैव रथिनोऽथ हयास्तथा

tena yaudhiṣṭhire sainye bahavo mānavā hatāḥdantinaḥ sādinaścaiva rathino'tha hayāstathā

तत्र भारत भीष्मस्य रणे दृष्ट्वा पराक्रमम्अत्यद्भुतमपश्याम शक्रस्येव पराक्रमम्

tatra bhārata bhīṣmasya raṇe dṛṣṭvā parākramamatyadbhutamapaśyāma śakrasyeva parākramam

तथैव भीमसेनस्य पार्षतस्य च भारतरौद्रमासीत्तदा युद्धं सात्वतस्य च धन्विनः

tathaiva bhīmasenasya pārṣatasya ca bhārataraudramāsīttadā yuddhaṃ sātvatasya ca dhanvinaḥ

दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रान्तं पाण्डवान्भयमाविशत्एक एव रणे शक्तो हन्तुमस्मान्ससैनिकान्

dṛṣṭvā droṇasya vikrāntaṃ pāṇḍavānbhayamāviśateka eva raṇe śakto hantumasmānsasainikān

किं पुनः पृथिवीशूरैर्योधव्रातैः समावृतःइत्यब्रुवन्महाराज रणे द्रोणेन पीडिताः

kiṃ punaḥ pṛthivīśūrairyodhavrātaiḥ samāvṛtaḥityabruvanmahārāja raṇe droṇena pīḍitāḥ

वर्तमाने तथा रौद्रे संग्रामे भरतर्षभउभयोः सेनयोः शूरा नामृष्यन्त परस्परम्

vartamāne tathā raudre saṃgrāme bharatarṣabhaubhayoḥ senayoḥ śūrā nāmṛṣyanta parasparam

आविष्टा इव युध्यन्ते रक्षोभूता महाबलाःतावकाः पाण्डवेयाश्च संरब्धास्तात धन्विनः

āviṣṭā iva yudhyante rakṣobhūtā mahābalāḥtāvakāḥ pāṇḍaveyāśca saṃrabdhāstāta dhanvinaḥ

न स्म पश्यामहे कंचिद्यः प्राणान्परिरक्षतिसंग्रामे दैत्यसंकाशे तस्मिन्योद्धा नराधिप

na sma paśyāmahe kaṃcidyaḥ prāṇānparirakṣatisaṃgrāme daityasaṃkāśe tasminyoddhā narādhipa