Parva.Adhyaya 6.87

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाःसंग्रामे किमकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व संजय

irāvantaṃ tu nihataṃ dṛṣṭvā pārthā mahārathāḥsaṃgrāme kimakurvanta tanmamācakṣva saṃjaya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

इरावन्तं तु निहतं संग्रामे वीक्ष्य राक्षसःव्यनदत्सुमहानादं भैमसेनिर्घटोत्कचः

irāvantaṃ tu nihataṃ saṃgrāme vīkṣya rākṣasaḥvyanadatsumahānādaṃ bhaimasenirghaṭotkacaḥ

नदतस्तस्य शब्देन पृथिवी सागराम्बरासपर्वतवना राजंश्चचाल सुभृशं तदाअन्तरिक्षं दिशश्चैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा

nadatastasya śabdena pṛthivī sāgarāmbarāsaparvatavanā rājaṃścacāla subhṛśaṃ tadāantarikṣaṃ diśaścaiva sarvāśca pradiśastathā

तं श्रुत्वा सुमहानादं तव सैन्यस्य भारतऊरुस्तम्भः समभवद्वेपथुः स्वेद एव च

taṃ śrutvā sumahānādaṃ tava sainyasya bhārataūrustambhaḥ samabhavadvepathuḥ sveda eva ca

सर्व एव च राजेन्द्र तावका दीनचेतसःसर्पवत्समवेष्टन्त सिंहभीता गजा इव

sarva eva ca rājendra tāvakā dīnacetasaḥsarpavatsamaveṣṭanta siṃhabhītā gajā iva

निनदत्सुमहानादं निर्घातमिव राक्षसःज्वलितं शूलमुद्यम्य रूपं कृत्वा विभीषणम्

ninadatsumahānādaṃ nirghātamiva rākṣasaḥjvalitaṃ śūlamudyamya rūpaṃ kṛtvā vibhīṣaṇam

नानाप्रहरणैर्घोरैर्वृतो राक्षसपुंगवैःआजगाम सुसंक्रुद्धः कालान्तकयमोपमः

nānāpraharaṇairghorairvṛto rākṣasapuṃgavaiḥājagāma susaṃkruddhaḥ kālāntakayamopamaḥ

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम्स्वबलं च भयात्तस्य प्रायशो विमुखीकृतम्

tamāpatantaṃ saṃprekṣya saṃkruddhaṃ bhīmadarśanamsvabalaṃ ca bhayāttasya prāyaśo vimukhīkṛtam

ततो दुर्योधनो राजा घटोत्कचमुपाद्रवत्प्रगृह्य विपुलं चापं सिंहवद्विनदन्मुहुः

tato duryodhano rājā ghaṭotkacamupādravatpragṛhya vipulaṃ cāpaṃ siṃhavadvinadanmuhuḥ

पृष्ठतोऽनुययौ चैनं स्रवद्भिः पर्वतोपमैःकुञ्जरैर्दशसाहस्रैर्वङ्गानामधिपः स्वयम्

pṛṣṭhato'nuyayau cainaṃ sravadbhiḥ parvatopamaiḥkuñjarairdaśasāhasrairvaṅgānāmadhipaḥ svayam

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य गजानीकेन संवृतम्पुत्रं तव महाराज चुकोप स निशाचरः

tamāpatantaṃ saṃprekṣya gajānīkena saṃvṛtamputraṃ tava mahārāja cukopa sa niśācaraḥ

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्राक्षसानां च राजेन्द्र दुर्योधनबलस्य च

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇamrākṣasānāṃ ca rājendra duryodhanabalasya ca

गजानीकं च संप्रेक्ष्य मेघवृन्दमिवोद्यतम्अभ्यधावन्त संक्रुद्धा राक्षसाः शस्त्रपाणयः

gajānīkaṃ ca saṃprekṣya meghavṛndamivodyatamabhyadhāvanta saṃkruddhā rākṣasāḥ śastrapāṇayaḥ

नदन्तो विविधान्नादान्मेघा इव सविद्युतःशरशक्त्यृष्टिनाराचैर्निघ्नन्तो गजयोधिनः

nadanto vividhānnādānmeghā iva savidyutaḥśaraśaktyṛṣṭinārācairnighnanto gajayodhinaḥ

भिण्डिपालैस्तथा शूलैर्मुद्गरैः सपरश्वधैःपर्वताग्रैश्च वृक्षैश्च निजघ्नुस्ते महागजान्

bhiṇḍipālaistathā śūlairmudgaraiḥ saparaśvadhaiḥparvatāgraiśca vṛkṣaiśca nijaghnuste mahāgajān

भिन्नकुम्भान्विरुधिरान्भिन्नगात्रांश्च वारणान्अपश्याम महाराज वध्यमानान्निशाचरैः

bhinnakumbhānvirudhirānbhinnagātrāṃśca vāraṇānapaśyāma mahārāja vadhyamānānniśācaraiḥ

तेषु प्रक्षीयमाणेषु भग्नेषु गजयोधिषुदुर्योधनो महाराज राक्षसान्समुपाद्रवत्

teṣu prakṣīyamāṇeṣu bhagneṣu gajayodhiṣuduryodhano mahārāja rākṣasānsamupādravat

अमर्षवशमापन्नस्त्यक्त्वा जीवितमात्मनःमुमोच निशितान्बाणान्राक्षसेषु महाबलः

amarṣavaśamāpannastyaktvā jīvitamātmanaḥmumoca niśitānbāṇānrākṣaseṣu mahābalaḥ

जघान च महेष्वासः प्रधानांस्तत्र राक्षसान्संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव

jaghāna ca maheṣvāsaḥ pradhānāṃstatra rākṣasānsaṃkruddho bharataśreṣṭha putro duryodhanastava

वेगवन्तं महारौद्रं विद्युज्जिह्वं प्रमाथिनम्शरैश्चतुर्भिश्चतुरो निजघान महारथः

vegavantaṃ mahāraudraṃ vidyujjihvaṃ pramāthinamśaraiścaturbhiścaturo nijaghāna mahārathaḥ

ततः पुनरमेयात्मा शरवर्षं दुरासदम्मुमोच भरतश्रेष्ठ निशाचरबलं प्रति

tataḥ punarameyātmā śaravarṣaṃ durāsadammumoca bharataśreṣṭha niśācarabalaṃ prati

तत्तु दृष्ट्वा महत्कर्म पुत्रस्य तव मारिषक्रोधेनाभिप्रजज्वाल भैमसेनिर्महाबलः

tattu dṛṣṭvā mahatkarma putrasya tava māriṣakrodhenābhiprajajvāla bhaimasenirmahābalaḥ

विस्फार्य च महच्चापमिन्द्राशनिसमस्वनम्अभिदुद्राव वेगेन दुर्योधनमरिंदमम्

visphārya ca mahaccāpamindrāśanisamasvanamabhidudrāva vegena duryodhanamariṃdamam

तमापतन्तमुद्वीक्ष्य कालसृष्टमिवान्तकम्न विव्यथे महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव

tamāpatantamudvīkṣya kālasṛṣṭamivāntakamna vivyathe mahārāja putro duryodhanastava

अथैनमब्रवीत्क्रुद्धः क्रूरः संरक्तलोचनःये त्वया सुनृशंसेन दीर्घकालं प्रवासिताःयच्च ते पाण्डवा राजंश्छलद्यूते पराजिताः

athainamabravītkruddhaḥ krūraḥ saṃraktalocanaḥye tvayā sunṛśaṃsena dīrghakālaṃ pravāsitāḥyacca te pāṇḍavā rājaṃśchaladyūte parājitāḥ

यच्चैव द्रौपदी कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वलासभामानीय दुर्बुद्धे बहुधा क्लेशिता त्वया

yaccaiva draupadī kṛṣṇā ekavastrā rajasvalāsabhāmānīya durbuddhe bahudhā kleśitā tvayā

तव च प्रियकामेन आश्रमस्था दुरात्मनासैन्धवेन परिक्लिष्टा परिभूय पितॄन्मम

tava ca priyakāmena āśramasthā durātmanāsaindhavena parikliṣṭā paribhūya pitṝnmama

एतेषामवमानानामन्येषां च कुलाधमअन्तमद्य गमिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम्

eteṣāmavamānānāmanyeṣāṃ ca kulādhamaantamadya gamiṣyāmi yadi notsṛjase raṇam

एवमुक्त्वा तु हैडिम्बो महद्विस्फार्य कार्मुकम्संदश्य दशनैरोष्ठं सृक्किणी परिसंलिहन्

evamuktvā tu haiḍimbo mahadvisphārya kārmukamsaṃdaśya daśanairoṣṭhaṃ sṛkkiṇī parisaṃlihan

शरवर्षेण महता दुर्योधनमवाकिरत्पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः

śaravarṣeṇa mahatā duryodhanamavākiratparvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva balāhakaḥ