Parva.Adhyaya 6.92

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

पुत्रं तु निहतं श्रुत्वा इरावन्तं धनंजयःदुःखेन महताविष्टो निःश्वसन्पन्नगो यथा

putraṃ tu nihataṃ śrutvā irāvantaṃ dhanaṃjayaḥduḥkhena mahatāviṣṭo niḥśvasanpannago yathā

अब्रवीत्समरे राजन्वासुदेवमिदं वचःइदं नूनं महाप्राज्ञो विदुरो दृष्टवान्पुरा

abravītsamare rājanvāsudevamidaṃ vacaḥidaṃ nūnaṃ mahāprājño viduro dṛṣṭavānpurā

कुरूणां पाण्डवानां च क्षयं घोरं महामतिःततो निवारयितवान्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्

kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca kṣayaṃ ghoraṃ mahāmatiḥtato nivārayitavāndhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram

अवध्या बहवो वीराः संग्रामे मधुसूदननिहताः कौरवैः संख्ये तथास्माभिश्च ते हताः

avadhyā bahavo vīrāḥ saṃgrāme madhusūdananihatāḥ kauravaiḥ saṃkhye tathāsmābhiśca te hatāḥ

अर्थहेतोर्नरश्रेष्ठ क्रियते कर्म कुत्सितम्धिगर्थान्यत्कृते ह्येवं क्रियते ज्ञातिसंक्षयः

arthahetornaraśreṣṭha kriyate karma kutsitamdhigarthānyatkṛte hyevaṃ kriyate jñātisaṃkṣayaḥ

अधनस्य मृतं श्रेयो न च ज्ञातिवधाद्धनम्किं नु प्राप्स्यामहे कृष्ण हत्वा ज्ञातीन्समागतान्

adhanasya mṛtaṃ śreyo na ca jñātivadhāddhanamkiṃ nu prāpsyāmahe kṛṣṇa hatvā jñātīnsamāgatān

दुर्योधनापराधेन शकुनेः सौबलस्य चक्षत्रिया निधनं यान्ति कर्णदुर्मन्त्रितेन च

duryodhanāparādhena śakuneḥ saubalasya cakṣatriyā nidhanaṃ yānti karṇadurmantritena ca

इदानीं च विजानामि सुकृतं मधुसूदनकृतं राज्ञा महाबाहो याचता स्म सुयोधनम्राज्यार्धं पञ्च वा ग्रामान्नाकार्षीत्स च दुर्मतिः

idānīṃ ca vijānāmi sukṛtaṃ madhusūdanakṛtaṃ rājñā mahābāho yācatā sma suyodhanamrājyārdhaṃ pañca vā grāmānnākārṣītsa ca durmatiḥ

दृष्ट्वा हि क्षत्रियाञ्शूराञ्शयानान्धरणीतलेनिन्दामि भृशमात्मानं धिगस्तु क्षत्रजीविकाम्

dṛṣṭvā hi kṣatriyāñśūrāñśayānāndharaṇītalenindāmi bhṛśamātmānaṃ dhigastu kṣatrajīvikām

अशक्तमिति मामेते ज्ञास्यन्ति क्षत्रिया रणेयुद्धं ममैभिरुचितं ज्ञातिभिर्मधुसूदन

aśaktamiti māmete jñāsyanti kṣatriyā raṇeyuddhaṃ mamaibhirucitaṃ jñātibhirmadhusūdana

संचोदय हयान्क्षिप्रं धार्तराष्ट्रचमूं प्रतिप्रतरिष्ये महापारं भुजाभ्यां समरोदधिम्नायं क्लीबयितुं कालो विद्यते माधव क्वचित्

saṃcodaya hayānkṣipraṃ dhārtarāṣṭracamūṃ pratipratariṣye mahāpāraṃ bhujābhyāṃ samarodadhimnāyaṃ klībayituṃ kālo vidyate mādhava kvacit

एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः परवीरहाचोदयामास तानश्वान्पाण्डुरान्वातरंहसः

evamuktastu pārthena keśavaḥ paravīrahācodayāmāsa tānaśvānpāṇḍurānvātaraṃhasaḥ

अथ शब्दो महानासीत्तव सैन्यस्य भारतमारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि

atha śabdo mahānāsīttava sainyasya bhāratamārutoddhūtavegasya sāgarasyeva parvaṇi

अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यतपर्जन्यसमनिर्घोषो भीष्मस्य सह पाण्डवैः

aparāhṇe mahārāja saṃgrāmaḥ samapadyataparjanyasamanirghoṣo bhīṣmasya saha pāṇḍavaiḥ

ततो राजंस्तव सुता भीमसेनमुपाद्रवन्परिवार्य रणे द्रोणं वसवो वासवं यथा

tato rājaṃstava sutā bhīmasenamupādravanparivārya raṇe droṇaṃ vasavo vāsavaṃ yathā

ततः शांतनवो भीष्मः कृपश्च रथिनां वरःभगदत्तः सुशर्मा च धनंजयमुपाद्रवन्

tataḥ śāṃtanavo bhīṣmaḥ kṛpaśca rathināṃ varaḥbhagadattaḥ suśarmā ca dhanaṃjayamupādravan

हार्दिक्यो बाह्लिकश्चैव सात्यकिं समभिद्रुतौअम्बष्ठकस्तु नृपतिरभिमन्युमवारयत्

hārdikyo bāhlikaścaiva sātyakiṃ samabhidrutauambaṣṭhakastu nṛpatirabhimanyumavārayat

शेषास्त्वन्ये महाराज शेषानेव महारथान्ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम्

śeṣāstvanye mahārāja śeṣāneva mahārathāntataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayāvaham

भीमसेनस्तु संप्रेक्ष्य पुत्रांस्तव जनेश्वरप्रजज्वाल रणे क्रुद्धो हविषा हव्यवाडिव

bhīmasenastu saṃprekṣya putrāṃstava janeśvaraprajajvāla raṇe kruddho haviṣā havyavāḍiva

पुत्रास्तु तव कौन्तेयं छादयां चक्रिरे शरैःप्रावृषीव महाराज जलदाः पर्वतं यथा

putrāstu tava kaunteyaṃ chādayāṃ cakrire śaraiḥprāvṛṣīva mahārāja jaladāḥ parvataṃ yathā

स च्छाद्यमानो बहुधा पुत्रैस्तव विशां पतेसृक्किणी विलिहन्वीरः शार्दूल इव दर्पितः

sa cchādyamāno bahudhā putraistava viśāṃ patesṛkkiṇī vilihanvīraḥ śārdūla iva darpitaḥ

व्यूढोरस्कं ततो भीमः पातयामास पार्थिवक्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन सोऽभवद्गतजीवितः

vyūḍhoraskaṃ tato bhīmaḥ pātayāmāsa pārthivakṣurapreṇa sutīkṣṇena so'bhavadgatajīvitaḥ

अपरेण तु भल्लेन पीतेन निशितेन चअपातयत्कुण्डलिनं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा

apareṇa tu bhallena pītena niśitena caapātayatkuṇḍalinaṃ siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā

ततः सुनिशितान्पीतान्समादत्त शिलीमुखान्स सप्त त्वरया युक्तः पुत्रांस्ते प्राप्य मारिष

tataḥ suniśitānpītānsamādatta śilīmukhānsa sapta tvarayā yuktaḥ putrāṃste prāpya māriṣa

प्रेषिता भीमसेनेन शरास्ते दृढधन्वनाअपातयन्त पुत्रांस्ते रथेभ्यः सुमहारथान्

preṣitā bhīmasenena śarāste dṛḍhadhanvanāapātayanta putrāṃste rathebhyaḥ sumahārathān

अनाधृष्टिं कुण्डभेदं वैराटं दीर्घलोचनम्दीर्घबाहुं सुबाहुं च तथैव कनकध्वजम्

anādhṛṣṭiṃ kuṇḍabhedaṃ vairāṭaṃ dīrghalocanamdīrghabāhuṃ subāhuṃ ca tathaiva kanakadhvajam

प्रपतन्त स्म ते वीरा विरेजुर्भरतर्षभवसन्ते पुष्पशबलाश्चूताः प्रपतिता इव

prapatanta sma te vīrā virejurbharatarṣabhavasante puṣpaśabalāścūtāḥ prapatitā iva

ततः प्रदुद्रुवुः शेषाः पुत्रास्तव विशां पतेतं कालमिव मन्यन्तो भीमसेनं महाबलम्

tataḥ pradudruvuḥ śeṣāḥ putrāstava viśāṃ patetaṃ kālamiva manyanto bhīmasenaṃ mahābalam

द्रोणस्तु समरे वीरं निर्दहन्तं सुतांस्तवयथाद्रिं वारिधाराभिः समन्ताद्व्यकिरच्छरैः

droṇastu samare vīraṃ nirdahantaṃ sutāṃstavayathādriṃ vāridhārābhiḥ samantādvyakiraccharaiḥ

तत्राद्भुतमपश्याम कुन्तीपुत्रस्य पौरुषम्द्रोणेन वार्यमाणोऽपि निजघ्ने यत्सुतांस्तव

tatrādbhutamapaśyāma kuntīputrasya pauruṣamdroṇena vāryamāṇo'pi nijaghne yatsutāṃstava

यथा हि गोवृषो वर्षं संधारयति खात्पतत्भीमस्तथा द्रोणमुक्तं शरवर्षमदीधरत्

yathā hi govṛṣo varṣaṃ saṃdhārayati khātpatatbhīmastathā droṇamuktaṃ śaravarṣamadīdharat

अद्भुतं च महाराज तत्र चक्रे वृकोदरःयत्पुत्रांस्तेऽवधीत्संख्ये द्रोणं चैव न्ययोधयत्

adbhutaṃ ca mahārāja tatra cakre vṛkodaraḥyatputrāṃste'vadhītsaṃkhye droṇaṃ caiva nyayodhayat

पुत्रेषु तव वीरेषु चिक्रीडार्जुनपूर्वजःमृगेष्विव महाराज चरन्व्याघ्रो महाबलः

putreṣu tava vīreṣu cikrīḍārjunapūrvajaḥmṛgeṣviva mahārāja caranvyāghro mahābalaḥ

यथा वा पशुमध्यस्थो द्रावयेत पशून्वृकःवृकोदरस्तव सुतांस्तथा व्यद्रावयद्रणे

yathā vā paśumadhyastho drāvayeta paśūnvṛkaḥvṛkodarastava sutāṃstathā vyadrāvayadraṇe

गाङ्गेयो भगदत्तश्च गौतमश्च महारथःपाण्डवं रभसं युद्धे वारयामासुरर्जुनम्

gāṅgeyo bhagadattaśca gautamaśca mahārathaḥpāṇḍavaṃ rabhasaṃ yuddhe vārayāmāsurarjunam

अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां सोऽतिरथो रणेप्रवीरांस्तव सैन्येषु प्रेषयामास मृत्यवे

astrairastrāṇi saṃvārya teṣāṃ so'tiratho raṇepravīrāṃstava sainyeṣu preṣayāmāsa mṛtyave

अभिमन्युश्च राजानमम्बष्ठं लोकविश्रुतम्विरथं रथिनां श्रेष्ठं कारयामास सायकैः

abhimanyuśca rājānamambaṣṭhaṃ lokaviśrutamvirathaṃ rathināṃ śreṣṭhaṃ kārayāmāsa sāyakaiḥ

विरथो वध्यमानः स सौभद्रेण यशस्विनाअवप्लुत्य रथात्तूर्णं सव्रीडो मनुजाधिपः

viratho vadhyamānaḥ sa saubhadreṇa yaśasvināavaplutya rathāttūrṇaṃ savrīḍo manujādhipaḥ

असिं चिक्षेप समरे सौभद्रस्य महात्मनःआरुरोह रथं चैव हार्दिक्यस्य महात्मनः

asiṃ cikṣepa samare saubhadrasya mahātmanaḥāruroha rathaṃ caiva hārdikyasya mahātmanaḥ

आपतन्तं तु निस्त्रिंशं युद्धमार्गविशारदःलाघवाद्व्यंसयामास सौभद्रः परवीरहा

āpatantaṃ tu nistriṃśaṃ yuddhamārgaviśāradaḥlāghavādvyaṃsayāmāsa saubhadraḥ paravīrahā

व्यंसितं वीक्ष्य निस्त्रिंशं सौभद्रेण रणे तदासाधु साध्विति सैन्यानां प्रणादोऽभूद्विशां पते

vyaṃsitaṃ vīkṣya nistriṃśaṃ saubhadreṇa raṇe tadāsādhu sādhviti sainyānāṃ praṇādo'bhūdviśāṃ pate

धृष्टद्युम्नमुखास्त्वन्ये तव सैन्यमयोधयन्तथैव तावकाः सर्वे पाण्डुसैन्यमयोधयन्

dhṛṣṭadyumnamukhāstvanye tava sainyamayodhayantathaiva tāvakāḥ sarve pāṇḍusainyamayodhayan

तत्राक्रन्दो महानासीत्तव तेषां च भारतनिघ्नतां भृशमन्योन्यं कुर्वतां कर्म दुष्करम्

tatrākrando mahānāsīttava teṣāṃ ca bhāratanighnatāṃ bhṛśamanyonyaṃ kurvatāṃ karma duṣkaram

अन्योन्यं हि रणे शूराः केशेष्वाक्षिप्य मारिषनखैर्दन्तैरयुध्यन्त मुष्टिभिर्जानुभिस्तथा

anyonyaṃ hi raṇe śūrāḥ keśeṣvākṣipya māriṣanakhairdantairayudhyanta muṣṭibhirjānubhistathā

बाहुभिश्च तलैश्चैव निस्त्रिंशैश्च सुसंशितैःविवरं प्राप्य चान्योन्यमनयन्यमसादनम्

bāhubhiśca talaiścaiva nistriṃśaiśca susaṃśitaiḥvivaraṃ prāpya cānyonyamanayanyamasādanam

न्यहनच्च पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं रणेव्याकुलीकृतसंकल्पा युयुधुस्तत्र मानवाः

nyahanacca pitā putraṃ putraśca pitaraṃ raṇevyākulīkṛtasaṃkalpā yuyudhustatra mānavāḥ

रणे चारूणि चापानि हेमपृष्ठानि भारतहतानामपविद्धानि कलापाश्च महाधनाः

raṇe cārūṇi cāpāni hemapṛṣṭhāni bhāratahatānāmapaviddhāni kalāpāśca mahādhanāḥ

जातरूपमयैः पुङ्खै राजतैश्च शिताः शराःतैलधौता व्यराजन्त निर्मुक्तभुजगोपमाः

jātarūpamayaiḥ puṅkhai rājataiśca śitāḥ śarāḥtailadhautā vyarājanta nirmuktabhujagopamāḥ

हस्तिदन्तत्सरून्खड्गाञ्जातरूपपरिष्कृतान्चर्माणि चापविद्धानि रुक्मपृष्ठानि धन्विनाम्

hastidantatsarūnkhaḍgāñjātarūpapariṣkṛtāncarmāṇi cāpaviddhāni rukmapṛṣṭhāni dhanvinām

सुवर्णविकृतप्रासान्पट्टिशान्हेमभूषितान्जातरूपमयाश्चर्ष्टीः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः

suvarṇavikṛtaprāsānpaṭṭiśānhemabhūṣitānjātarūpamayāścarṣṭīḥ śaktyaśca kanakojjvalāḥ

अपकृत्ताश्च पतिता मुसलानि गुरूणि चपरिघान्पट्टिशांश्चैव भिण्डिपालांश्च मारिष

apakṛttāśca patitā musalāni gurūṇi caparighānpaṭṭiśāṃścaiva bhiṇḍipālāṃśca māriṣa

पतितांस्तोमरांश्चापि चित्रा हेमपरिष्कृताःकुथाश्च बहुधाकाराश्चामरव्यजनानि च

patitāṃstomarāṃścāpi citrā hemapariṣkṛtāḥkuthāśca bahudhākārāścāmaravyajanāni ca

नानाविधानि शस्त्राणि विसृज्य पतिता नराःजीवन्त इव दृश्यन्ते गतसत्त्वा महारथाः

nānāvidhāni śastrāṇi visṛjya patitā narāḥjīvanta iva dṛśyante gatasattvā mahārathāḥ

गदाविमथितैर्गात्रैर्मुसलैर्भिन्नमस्तकाःगजवाजिरथक्षुण्णाः शेरते स्म नराः क्षितौ

gadāvimathitairgātrairmusalairbhinnamastakāḥgajavājirathakṣuṇṇāḥ śerate sma narāḥ kṣitau

तथैवाश्वनृनागानां शरीरैराबभौ तदासंछन्ना वसुधा राजन्पर्वतैरिव सर्वतः

tathaivāśvanṛnāgānāṃ śarīrairābabhau tadāsaṃchannā vasudhā rājanparvatairiva sarvataḥ

समरे पतितैश्चैव शक्त्यृष्टिशरतोमरैःनिस्त्रिंशैः पट्टिशैः प्रासैरयस्कुन्तैः परश्वधैः

samare patitaiścaiva śaktyṛṣṭiśaratomaraiḥnistriṃśaiḥ paṭṭiśaiḥ prāsairayaskuntaiḥ paraśvadhaiḥ

परिघैर्भिण्डिपालैश्च शतघ्नीभिस्तथैव चशरीरैः शस्त्रभिन्नैश्च समास्तीर्यत मेदिनी

parighairbhiṇḍipālaiśca śataghnībhistathaiva caśarīraiḥ śastrabhinnaiśca samāstīryata medinī

निःशब्दैरल्पशब्दैश्च शोणितौघपरिप्लुतैःगतासुभिरमित्रघ्न विबभौ संवृता मही

niḥśabdairalpaśabdaiśca śoṇitaughapariplutaiḥgatāsubhiramitraghna vibabhau saṃvṛtā mahī

सतलत्रैः सकेयूरैर्बाहुभिश्चन्दनोक्षितैःहस्तिहस्तोपमैश्छिन्नैरूरुभिश्च तरस्विनाम्

satalatraiḥ sakeyūrairbāhubhiścandanokṣitaiḥhastihastopamaiśchinnairūrubhiśca tarasvinām

बद्धचूडामणिधरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैःपतितैर्वृषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी

baddhacūḍāmaṇidharaiḥ śirobhiśca sakuṇḍalaiḥpatitairvṛṣabhākṣāṇāṃ babhau bhārata medinī

कवचैः शोणितादिग्धैर्विप्रकीर्णैश्च काञ्चनैःरराज सुभृशं भूमिः शान्तार्चिभिरिवानलैः

kavacaiḥ śoṇitādigdhairviprakīrṇaiśca kāñcanaiḥrarāja subhṛśaṃ bhūmiḥ śāntārcibhirivānalaiḥ

विप्रविद्धैः कलापैश्च पतितैश्च शरासनैःविप्रकीर्णैः शरैश्चापि रुक्मपुङ्खैः समन्ततः

vipraviddhaiḥ kalāpaiśca patitaiśca śarāsanaiḥviprakīrṇaiḥ śaraiścāpi rukmapuṅkhaiḥ samantataḥ

रथैश्च बहुभिर्भग्नैः किङ्किणीजालमालिभिःवाजिभिश्च हतैः कीर्णैः स्रस्तजिह्वैः सशोणितैः

rathaiśca bahubhirbhagnaiḥ kiṅkiṇījālamālibhiḥvājibhiśca hataiḥ kīrṇaiḥ srastajihvaiḥ saśoṇitaiḥ

अनुकर्षैः पताकाभिरुपासङ्गैर्ध्वजैरपिप्रवीराणां महाशङ्खैर्विप्रकीर्णैश्च पाण्डुरैः

anukarṣaiḥ patākābhirupāsaṅgairdhvajairapipravīrāṇāṃ mahāśaṅkhairviprakīrṇaiśca pāṇḍuraiḥ

स्रस्तहस्तैश्च मातङ्गैः शयानैर्विबभौ महीनानारूपैरलंकारैः प्रमदेवाभ्यलंकृता

srastahastaiśca mātaṅgaiḥ śayānairvibabhau mahīnānārūpairalaṃkāraiḥ pramadevābhyalaṃkṛtā

दन्तिभिश्चापरैस्तत्र सप्रासैर्गाढवेदनैःकरैः शब्दं विमुञ्चद्भिः शीकरं च मुहुर्मुहुःविबभौ तद्रणस्थानं धम्यमानैरिवाचलैः

dantibhiścāparaistatra saprāsairgāḍhavedanaiḥkaraiḥ śabdaṃ vimuñcadbhiḥ śīkaraṃ ca muhurmuhuḥvibabhau tadraṇasthānaṃ dhamyamānairivācalaiḥ

नानारागैः कम्बलैश्च परिस्तोमैश्च दन्तिनाम्वैडूर्यमणिदण्डैश्च पतितैरङ्कुशैः शुभैः

nānārāgaiḥ kambalaiśca paristomaiśca dantināmvaiḍūryamaṇidaṇḍaiśca patitairaṅkuśaiḥ śubhaiḥ

घण्टाभिश्च गजेन्द्राणां पतिताभिः समन्ततःविघाटितविचित्राभिः कुथाभी राङ्कवैस्तथा

ghaṇṭābhiśca gajendrāṇāṃ patitābhiḥ samantataḥvighāṭitavicitrābhiḥ kuthābhī rāṅkavaistathā

ग्रैवेयैश्चित्ररूपैश्च रुक्मकक्ष्याभिरेव चयन्त्रैश्च बहुधा छिन्नैस्तोमरैश्च सकम्पनैः

graiveyaiścitrarūpaiśca rukmakakṣyābhireva cayantraiśca bahudhā chinnaistomaraiśca sakampanaiḥ

अश्वानां रेणुकपिलै रुक्मच्छन्नैरुरश्छदैःसादिनां च भुजैश्छिन्नैः पतितैः साङ्गदैस्तथा

aśvānāṃ reṇukapilai rukmacchannairuraśchadaiḥsādināṃ ca bhujaiśchinnaiḥ patitaiḥ sāṅgadaistathā

प्रासैश्च विमलैस्तीक्ष्णैर्विमलाभिस्तथर्ष्टिभिःउष्णीषैश्च तथा छिन्नैः प्रविद्धैश्च ततस्ततः

prāsaiśca vimalaistīkṣṇairvimalābhistatharṣṭibhiḥuṣṇīṣaiśca tathā chinnaiḥ praviddhaiśca tatastataḥ

विचित्रैरर्धचन्द्रैश्च जातरूपपरिष्कृतैःअश्वास्तरपरिस्तोमै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा

vicitrairardhacandraiśca jātarūpapariṣkṛtaiḥaśvāstaraparistomai rāṅkavairmṛditaistathā

नरेन्द्रचूडामणिभिर्विचित्रैश्च महाधनैःछत्रैस्तथापविद्धैश्च चामरव्यजनैरपि

narendracūḍāmaṇibhirvicitraiśca mahādhanaiḥchatraistathāpaviddhaiśca cāmaravyajanairapi

पद्मेन्दुद्युतिभिश्चैव वदनैश्चारुकुण्डलैःकॢप्तश्मश्रुभिरत्यर्थं वीराणां समलंकृतैः

padmendudyutibhiścaiva vadanaiścārukuṇḍalaiḥkḷptaśmaśrubhiratyarthaṃ vīrāṇāṃ samalaṃkṛtaiḥ

अपविद्धैर्महाराज सुवर्णोज्ज्वलकुण्डलैःग्रहनक्षत्रशबला द्यौरिवासीद्वसुंधरा

apaviddhairmahārāja suvarṇojjvalakuṇḍalaiḥgrahanakṣatraśabalā dyaurivāsīdvasuṃdharā

एवमेते महासेने मृदिते तत्र भारतपरस्परं समासाद्य तव तेषां च संयुगे

evamete mahāsene mṛdite tatra bhārataparasparaṃ samāsādya tava teṣāṃ ca saṃyuge

तेषु श्रान्तेषु भग्नेषु मृदितेषु च भारतरात्रिः समभवद्घोरा नापश्याम ततो रणम्

teṣu śrānteṣu bhagneṣu mṛditeṣu ca bhāratarātriḥ samabhavadghorā nāpaśyāma tato raṇam

ततोऽवहारं सैन्यानां प्रचक्रुः कुरुपाण्डवाःघोरे निशामुखे रौद्रे वर्तमाने सुदारुणे

tato'vahāraṃ sainyānāṃ pracakruḥ kurupāṇḍavāḥghore niśāmukhe raudre vartamāne sudāruṇe

अवहारं ततः कृत्वा सहिताः कुरुपाण्डवाःन्यविशन्त यथाकालं गत्वा स्वशिबिरं तदा

avahāraṃ tataḥ kṛtvā sahitāḥ kurupāṇḍavāḥnyaviśanta yathākālaṃ gatvā svaśibiraṃ tadā