Parva.Adhyaya 6.98

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

कथं द्रोणो महेष्वासः पाण्डवश्च धनंजयःसमीयतू रणे शूरौ तन्ममाचक्ष्व संजय

kathaṃ droṇo maheṣvāsaḥ pāṇḍavaśca dhanaṃjayaḥsamīyatū raṇe śūrau tanmamācakṣva saṃjaya

प्रियो हि पाण्डवो नित्यं भारद्वाजस्य धीमतःआचार्यश्च रणे नित्यं प्रियः पार्थस्य संजय

priyo hi pāṇḍavo nityaṃ bhāradvājasya dhīmataḥācāryaśca raṇe nityaṃ priyaḥ pārthasya saṃjaya

तावुभौ रथिनौ संख्ये दृप्तौ सिंहाविवोत्कटौकथं समीयतुर्युद्धे भारद्वाजधनंजयौ

tāvubhau rathinau saṃkhye dṛptau siṃhāvivotkaṭaukathaṃ samīyaturyuddhe bhāradvājadhanaṃjayau

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

न द्रोणः समरे पार्थं जानीते प्रियमात्मनःक्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य पार्थो वा गुरुमाहवे

na droṇaḥ samare pārthaṃ jānīte priyamātmanaḥkṣatradharmaṃ puraskṛtya pārtho vā gurumāhave

न क्षत्रिया रणे राजन्वर्जयन्ति परस्परम्निर्मर्यादं हि युध्यन्ते पितृभिर्भ्रातृभिः सह

na kṣatriyā raṇe rājanvarjayanti parasparamnirmaryādaṃ hi yudhyante pitṛbhirbhrātṛbhiḥ saha

रणे भारत पार्थेन द्रोणो विद्धस्त्रिभिः शरैःनाचिन्तयत तान्बाणान्पार्थचापच्युतान्युधि

raṇe bhārata pārthena droṇo viddhastribhiḥ śaraiḥnācintayata tānbāṇānpārthacāpacyutānyudhi

शरवृष्ट्या पुनः पार्थश्छादयामास तं रणेप्रजज्वाल च रोषेण गहनेऽग्निरिवोत्थितः

śaravṛṣṭyā punaḥ pārthaśchādayāmāsa taṃ raṇeprajajvāla ca roṣeṇa gahane'gnirivotthitaḥ

ततोऽर्जुनं रणे द्रोणः शरैः संनतपर्वभिःवारयामास राजेन्द्र नचिरादिव भारत

tato'rjunaṃ raṇe droṇaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥvārayāmāsa rājendra nacirādiva bhārata

ततो दुर्योधनो राजा सुशर्माणमचोदयत्द्रोणस्य समरे राजन्पार्ष्णिग्रहणकारणात्

tato duryodhano rājā suśarmāṇamacodayatdroṇasya samare rājanpārṣṇigrahaṇakāraṇāt

त्रिगर्तराडपि क्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम्छादयामास समरे पार्थं बाणैरयोमुखैः

trigartarāḍapi kruddho bhṛśamāyamya kārmukamchādayāmāsa samare pārthaṃ bāṇairayomukhaiḥ

ताभ्यां मुक्ताः शरा राजन्नन्तरिक्षे विरेजिरेहंसा इव महाराज शरत्काले नभस्तले

tābhyāṃ muktāḥ śarā rājannantarikṣe virejirehaṃsā iva mahārāja śaratkāle nabhastale

ते शराः प्राप्य कौन्तेयं समस्ता विविशुः प्रभोफलभारनतं यद्वत्स्वादुवृक्षं विहंगमाः

te śarāḥ prāpya kaunteyaṃ samastā viviśuḥ prabhophalabhāranataṃ yadvatsvāduvṛkṣaṃ vihaṃgamāḥ

अर्जुनस्तु रणे नादं विनद्य रथिनां वरःत्रिगर्तराजं समरे सपुत्रं विव्यधे शरैः

arjunastu raṇe nādaṃ vinadya rathināṃ varaḥtrigartarājaṃ samare saputraṃ vivyadhe śaraiḥ

ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षयेपार्थमेवाभ्यवर्तन्त मरणे कृतनिश्चयाःमुमुचुः शरवृष्टिं च पाण्डवस्य रथं प्रति

te vadhyamānāḥ pārthena kāleneva yugakṣayepārthamevābhyavartanta maraṇe kṛtaniścayāḥmumucuḥ śaravṛṣṭiṃ ca pāṇḍavasya rathaṃ prati

शरवृष्टिं ततस्तां तु शरवर्षेण पाण्डवःप्रतिजग्राह राजेन्द्र तोयवृष्टिमिवाचलः

śaravṛṣṭiṃ tatastāṃ tu śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥpratijagrāha rājendra toyavṛṣṭimivācalaḥ

तत्राद्भुतमपश्याम बीभत्सोर्हस्तलाघवम्विमुक्तां बहुभिः शूरैः शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम्

tatrādbhutamapaśyāma bībhatsorhastalāghavamvimuktāṃ bahubhiḥ śūraiḥ śastravṛṣṭiṃ durāsadām

यदेको वारयामास मारुतोऽभ्रगणानिवकर्मणा तेन पार्थस्य तुतुषुर्देवदानवाः

yadeko vārayāmāsa māruto'bhragaṇānivakarmaṇā tena pārthasya tutuṣurdevadānavāḥ

अथ क्रुद्धो रणे पार्थस्त्रिगर्तान्प्रति भारतमुमोचास्त्रं महाराज वायव्यं पृतनामुखे

atha kruddho raṇe pārthastrigartānprati bhāratamumocāstraṃ mahārāja vāyavyaṃ pṛtanāmukhe

प्रादुरासीत्ततो वायुः क्षोभयाणो नभस्तलम्पातयन्वै तरुगणान्विनिघ्नंश्चैव सैनिकान्

prādurāsīttato vāyuḥ kṣobhayāṇo nabhastalampātayanvai tarugaṇānvinighnaṃścaiva sainikān

ततो द्रोणोऽभिवीक्ष्यैव वायव्यास्त्रं सुदारुणम्शैलमन्यन्महाराज घोरमस्त्रं मुमोच ह

tato droṇo'bhivīkṣyaiva vāyavyāstraṃ sudāruṇamśailamanyanmahārāja ghoramastraṃ mumoca ha

द्रोणेन युधि निर्मुक्ते तस्मिन्नस्त्रे महामृधेप्रशशाम ततो वायुः प्रसन्नाश्चाभवन्दिशः

droṇena yudhi nirmukte tasminnastre mahāmṛdhepraśaśāma tato vāyuḥ prasannāścābhavandiśaḥ

ततः पाण्डुसुतो वीरस्त्रिगर्तस्य रथव्रजान्निरुत्साहान्रणे चक्रे विमुखान्विपराक्रमान्

tataḥ pāṇḍusuto vīrastrigartasya rathavrajānnirutsāhānraṇe cakre vimukhānviparākramān

ततो दुर्योधनो राजा कृपश्च रथिनां वरःअश्वत्थामा ततः शल्यः काम्बोजश्च सुदक्षिणः

tato duryodhano rājā kṛpaśca rathināṃ varaḥaśvatthāmā tataḥ śalyaḥ kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ बाह्लिकश्च सबाह्लिकःमहता रथवंशेन पार्थस्यावारयन्दिशः

vindānuvindāvāvantyau bāhlikaśca sabāhlikaḥmahatā rathavaṃśena pārthasyāvārayandiśaḥ

तथैव भगदत्तश्च श्रुतायुश्च महाबलःगजानीकेन भीमस्य ताववारयतां दिशः

tathaiva bhagadattaśca śrutāyuśca mahābalaḥgajānīkena bhīmasya tāvavārayatāṃ diśaḥ

भूरिश्रवाः शलश्चैव सौबलश्च विशां पतेशरौघैर्विविधैस्तूर्णं माद्रीपुत्राववारयन्

bhūriśravāḥ śalaścaiva saubalaśca viśāṃ pateśaraughairvividhaistūrṇaṃ mādrīputrāvavārayan

भीष्मस्तु सहितः सर्वैर्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकैःयुधिष्ठिरं समासाद्य सर्वतः पर्यवारयत्

bhīṣmastu sahitaḥ sarvairdhārtarāṣṭrasya sainikaiḥyudhiṣṭhiraṃ samāsādya sarvataḥ paryavārayat

आपतन्तं गजानीकं दृष्ट्वा पार्थो वृकोदरःलेलिहन्सृक्किणी वीरो मृगराडिव कानने

āpatantaṃ gajānīkaṃ dṛṣṭvā pārtho vṛkodaraḥlelihansṛkkiṇī vīro mṛgarāḍiva kānane

ततस्तु रथिनां श्रेष्ठो गदां गृह्य महाहवेअवप्लुत्य रथात्तूर्णं तव सैन्यमभीषयत्

tatastu rathināṃ śreṣṭho gadāṃ gṛhya mahāhaveavaplutya rathāttūrṇaṃ tava sainyamabhīṣayat

तमुद्वीक्ष्य गदाहस्तं ततस्ते गजसादिनःपरिवव्रू रणे यत्ता भीमसेनं समन्ततः

tamudvīkṣya gadāhastaṃ tataste gajasādinaḥparivavrū raṇe yattā bhīmasenaṃ samantataḥ

गजमध्यमनुप्राप्तः पाण्डवश्च व्यराजतमेघजालस्य महतो यथा मध्यगतो रविः

gajamadhyamanuprāptaḥ pāṇḍavaśca vyarājatameghajālasya mahato yathā madhyagato raviḥ

व्यधमत्स गजानीकं गदया पाण्डवर्षभःमहाभ्रजालमतुलं मातरिश्वेव संततम्

vyadhamatsa gajānīkaṃ gadayā pāṇḍavarṣabhaḥmahābhrajālamatulaṃ mātariśveva saṃtatam

ते वध्यमाना बलिना भीमसेनेन दन्तिनःआर्तनादं रणे चक्रुर्गर्जन्तो जलदा इव

te vadhyamānā balinā bhīmasenena dantinaḥārtanādaṃ raṇe cakrurgarjanto jaladā iva

बहुधा दारितश्चैव विषाणैस्तत्र दन्तिभिःफुल्लाशोकनिभः पार्थः शुशुभे रणमूर्धनि

bahudhā dāritaścaiva viṣāṇaistatra dantibhiḥphullāśokanibhaḥ pārthaḥ śuśubhe raṇamūrdhani

विषाणे दन्तिनं गृह्य निर्विषाणमथाकरोत्विषाणेन च तेनैव कुम्भेऽभ्याहत्य दन्तिनम्पातयामास समरे दण्डहस्त इवान्तकः

viṣāṇe dantinaṃ gṛhya nirviṣāṇamathākarotviṣāṇena ca tenaiva kumbhe'bhyāhatya dantinampātayāmāsa samare daṇḍahasta ivāntakaḥ

शोणिताक्तां गदां बिभ्रन्मेदोमज्जाकृतच्छविःकृताङ्गदः शोणितेन रुद्रवत्प्रत्यदृश्यत

śoṇitāktāṃ gadāṃ bibhranmedomajjākṛtacchaviḥkṛtāṅgadaḥ śoṇitena rudravatpratyadṛśyata

एवं ते वध्यमानास्तु हतशेषा महागजाःप्राद्रवन्त दिशो राजन्विमृद्नन्तः स्वकं बलम्

evaṃ te vadhyamānāstu hataśeṣā mahāgajāḥprādravanta diśo rājanvimṛdnantaḥ svakaṃ balam

द्रवद्भिस्तैर्महानागैः समन्ताद्भरतर्षभदुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्मुखम्

dravadbhistairmahānāgaiḥ samantādbharatarṣabhaduryodhanabalaṃ sarvaṃ punarāsītparāṅmukham