Parva.Adhyaya 7.107

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

यस्मिञ्जयाशा सततं पुत्राणां मम संजयतं दृष्ट्वा विमुखं संख्ये किं नु दुर्योधनोऽब्रवीत्कर्णो वा समरे तात किमकार्षीदतः परम्

yasmiñjayāśā satataṃ putrāṇāṃ mama saṃjayataṃ dṛṣṭvā vimukhaṃ saṃkhye kiṃ nu duryodhano'bravītkarṇo vā samare tāta kimakārṣīdataḥ param

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

भीमसेनं रणे दृष्ट्वा ज्वलन्तमिव पावकम्रथमन्यं समास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनःअभ्ययात्पाण्डवं कर्णो वातोद्धूत इवार्णवः

bhīmasenaṃ raṇe dṛṣṭvā jvalantamiva pāvakamrathamanyaṃ samāsthāya vidhivatkalpitaṃ punaḥabhyayātpāṇḍavaṃ karṇo vātoddhūta ivārṇavaḥ

क्रुद्धमाधिरथिं दृष्ट्वा पुत्रास्तव विशां पतेभीमसेनममन्यन्त वैवस्वतमुखे हुतम्

kruddhamādhirathiṃ dṛṣṭvā putrāstava viśāṃ patebhīmasenamamanyanta vaivasvatamukhe hutam

चापशब्दं महत्कृत्वा तलशब्दं च भैरवम्अभ्यवर्तत राधेयो भीमसेनरथं प्रति

cāpaśabdaṃ mahatkṛtvā talaśabdaṃ ca bhairavamabhyavartata rādheyo bhīmasenarathaṃ prati

पुनरेव ततो राजन्महानासीत्सुदारुणःविमर्दः सूतपुत्रस्य भीमस्य च विशां पते

punareva tato rājanmahānāsītsudāruṇaḥvimardaḥ sūtaputrasya bhīmasya ca viśāṃ pate

संरब्धौ हि महाबाहू परस्परवधैषिणौअन्योन्यमीक्षां चक्राते दहन्ताविव लोचनैः

saṃrabdhau hi mahābāhū parasparavadhaiṣiṇauanyonyamīkṣāṃ cakrāte dahantāviva locanaiḥ

क्रोधरक्तेक्षणौ क्रुद्धौ निःश्वसन्तौ महारथौयुद्धेऽन्योन्यं समासाद्य ततक्षतुररिंदमौ

krodharaktekṣaṇau kruddhau niḥśvasantau mahārathauyuddhe'nyonyaṃ samāsādya tatakṣaturariṃdamau

व्याघ्राविव सुसंरब्धौ श्येनाविव च शीघ्रगौशरभाविव संक्रुद्धौ युयुधाते परस्परम्

vyāghrāviva susaṃrabdhau śyenāviva ca śīghragauśarabhāviva saṃkruddhau yuyudhāte parasparam

ततो भीमः स्मरन्क्लेशानक्षद्यूते वनेऽपि चविराटनगरे चैव प्राप्तं दुःखमरिंदमः

tato bhīmaḥ smarankleśānakṣadyūte vane'pi cavirāṭanagare caiva prāptaṃ duḥkhamariṃdamaḥ

राष्ट्राणां स्फीतरत्नानां हरणं च तवात्मजैःसततं च परिक्लेशान्सपुत्रेण त्वया कृतान्

rāṣṭrāṇāṃ sphītaratnānāṃ haraṇaṃ ca tavātmajaiḥsatataṃ ca parikleśānsaputreṇa tvayā kṛtān

दग्धुमैच्छश्च यत्कुन्तीं सपुत्रां त्वमनागसम्कृष्णायाश्च परिक्लेशं सभामध्ये दुरात्मभिः

dagdhumaicchaśca yatkuntīṃ saputrāṃ tvamanāgasamkṛṣṇāyāśca parikleśaṃ sabhāmadhye durātmabhiḥ

पतिमन्यं परीप्सस्व न सन्ति पतयस्तवनरकं पतिताः पार्थाः सर्वे षण्ढतिलोपमाः

patimanyaṃ parīpsasva na santi patayastavanarakaṃ patitāḥ pārthāḥ sarve ṣaṇḍhatilopamāḥ

समक्षं तव कौरव्य यदूचुः कुरवस्तदादासीभोगेन कृष्णां च भोक्तुकामाः सुतास्तव

samakṣaṃ tava kauravya yadūcuḥ kuravastadādāsībhogena kṛṣṇāṃ ca bhoktukāmāḥ sutāstava

यच्चापि तान्प्रव्रजतः कृष्णाजिननिवासिनःपरुषाण्युक्तवान्कर्णः सभायां संनिधौ तव

yaccāpi tānpravrajataḥ kṛṣṇājinanivāsinaḥparuṣāṇyuktavānkarṇaḥ sabhāyāṃ saṃnidhau tava

तृणीकृत्य च यत्पार्थांस्तव पुत्रो ववल्ग हविषमस्थान्समस्थो हि संरम्भाद्गतचेतसः

tṛṇīkṛtya ca yatpārthāṃstava putro vavalga haviṣamasthānsamastho hi saṃrambhādgatacetasaḥ

बाल्यात्प्रभृति चारिघ्नस्तानि दुःखानि चिन्तयन्निरविद्यत धर्मात्मा जीवितेन वृकोदरः

bālyātprabhṛti cārighnastāni duḥkhāni cintayanniravidyata dharmātmā jīvitena vṛkodaraḥ

ततो विस्फार्य सुमहद्धेमपृष्ठं दुरासदम्चापं भरतशार्दूलस्त्यक्तात्मा कर्णमभ्ययात्

tato visphārya sumahaddhemapṛṣṭhaṃ durāsadamcāpaṃ bharataśārdūlastyaktātmā karṇamabhyayāt

स सायकमयैर्जालैर्भीमः कर्णरथं प्रतिभानुमद्भिः शिलाधौतैर्भानोः प्रच्छादयत्प्रभाम्

sa sāyakamayairjālairbhīmaḥ karṇarathaṃ pratibhānumadbhiḥ śilādhautairbhānoḥ pracchādayatprabhām

ततः प्रहस्याधिरथिस्तूर्णमस्यञ्शिताञ्शरान्व्यधमद्भीमसेनस्य शरजालानि पत्रिभिः

tataḥ prahasyādhirathistūrṇamasyañśitāñśarānvyadhamadbhīmasenasya śarajālāni patribhiḥ

महारथो महाबाहुर्महावेगैर्महाबलःविव्याधाधिरथिर्भीमं नवभिर्निशितैः शरैः

mahāratho mahābāhurmahāvegairmahābalaḥvivyādhādhirathirbhīmaṃ navabhirniśitaiḥ śaraiḥ

स तोत्त्रैरिव मातङ्गो वार्यमाणः पतत्रिभिःअभ्यधावदसंभ्रान्तः सूतपुत्रं वृकोदरः

sa tottrairiva mātaṅgo vāryamāṇaḥ patatribhiḥabhyadhāvadasaṃbhrāntaḥ sūtaputraṃ vṛkodaraḥ

तमापतन्तं वेगेन रभसं पाण्डवर्षभम्कर्णः प्रत्युद्ययौ योद्धुं मत्तो मत्तमिव द्विपम्

tamāpatantaṃ vegena rabhasaṃ pāṇḍavarṣabhamkarṇaḥ pratyudyayau yoddhuṃ matto mattamiva dvipam

ततः प्रध्माप्य जलजं भेरीशतनिनादितम्अक्षुभ्यत बलं हर्षादुद्धूत इव सागरः

tataḥ pradhmāpya jalajaṃ bherīśatanināditamakṣubhyata balaṃ harṣāduddhūta iva sāgaraḥ

तदुद्धूतं बलं दृष्ट्व रथनागाश्वपत्तिमत्भीमः कर्णं समासाद्य छादयामास सायकैः

taduddhūtaṃ balaṃ dṛṣṭva rathanāgāśvapattimatbhīmaḥ karṇaṃ samāsādya chādayāmāsa sāyakaiḥ

अश्वानृश्यसवर्णांस्तु हंसवर्णैर्हयोत्तमैःव्यामिश्रयद्रणे कर्णः पाण्डवं छादयञ्शरैः

aśvānṛśyasavarṇāṃstu haṃsavarṇairhayottamaiḥvyāmiśrayadraṇe karṇaḥ pāṇḍavaṃ chādayañśaraiḥ

ऋश्यवर्णान्हयान्कर्कैर्मिश्रान्मारुतरंहसःनिरीक्ष्य तव पुत्राणां हाहाकृतमभूद्बलम्

ṛśyavarṇānhayānkarkairmiśrānmārutaraṃhasaḥnirīkṣya tava putrāṇāṃ hāhākṛtamabhūdbalam

ते हया बह्वशोभन्त मिश्रिता वातरंहसःसितासिता महाराज यथा व्योम्नि बलाहकाः

te hayā bahvaśobhanta miśritā vātaraṃhasaḥsitāsitā mahārāja yathā vyomni balāhakāḥ

संरब्धौ क्रोधताम्राक्षौ प्रेक्ष्य कर्णवृकोदरौसंत्रस्ताः समकम्पन्त त्वदीयानां महारथाः

saṃrabdhau krodhatāmrākṣau prekṣya karṇavṛkodarausaṃtrastāḥ samakampanta tvadīyānāṃ mahārathāḥ

यमराष्ट्रोपमं घोरमासीदायोधनं तयोःदुर्दर्शं भरतश्रेष्ठ प्रेतराजपुरं यथा

yamarāṣṭropamaṃ ghoramāsīdāyodhanaṃ tayoḥdurdarśaṃ bharataśreṣṭha pretarājapuraṃ yathā

समाजमिव तच्चित्रं प्रेक्षमाणा महारथाःनालक्षयञ्जयं व्यक्तमेकैकस्य निवारणे

samājamiva taccitraṃ prekṣamāṇā mahārathāḥnālakṣayañjayaṃ vyaktamekaikasya nivāraṇe

तयोः प्रैक्षन्त संमर्दं संनिकृष्टमहास्त्रयोःतव दुर्मन्त्रिते राजन्सपुत्रस्य विशां पते

tayoḥ praikṣanta saṃmardaṃ saṃnikṛṣṭamahāstrayoḥtava durmantrite rājansaputrasya viśāṃ pate

छादयन्तौ हि शत्रुघ्नावन्योन्यं सायकैः शितैःशरजालावृतं व्योम चक्राते शरवृष्टिभिः

chādayantau hi śatrughnāvanyonyaṃ sāyakaiḥ śitaiḥśarajālāvṛtaṃ vyoma cakrāte śaravṛṣṭibhiḥ

तावन्योन्यं जिघांसन्तौ शरैस्तीक्ष्णैर्महारथौप्रेक्षणीयतरावास्तां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ

tāvanyonyaṃ jighāṃsantau śaraistīkṣṇairmahārathauprekṣaṇīyatarāvāstāṃ vṛṣṭimantāvivāmbudau

सुवर्णविकृतान्बाणान्प्रमुञ्चन्तावरिंदमौभास्वरं व्योम चक्राते वह्न्युल्काभिरिव प्रभो

suvarṇavikṛtānbāṇānpramuñcantāvariṃdamaubhāsvaraṃ vyoma cakrāte vahnyulkābhiriva prabho

ताभ्यां मुक्ता व्यकाशन्त कङ्कबर्हिणवाससःपङ्क्त्यः शरदि मत्तानां सारसानामिवाम्बरे

tābhyāṃ muktā vyakāśanta kaṅkabarhiṇavāsasaḥpaṅktyaḥ śaradi mattānāṃ sārasānāmivāmbare

संसक्तं सूतपुत्रेण दृष्ट्वा भीममरिंदमम्अतिभारममन्येतां भीमे कृष्णधनंजयौ

saṃsaktaṃ sūtaputreṇa dṛṣṭvā bhīmamariṃdamamatibhāramamanyetāṃ bhīme kṛṣṇadhanaṃjayau

तत्राधिरथिभीमाभ्यां शरैर्मुक्तैर्दृढाहताःइषुपातमतिक्रम्य पेतुरश्वनरद्विपाः

tatrādhirathibhīmābhyāṃ śarairmuktairdṛḍhāhatāḥiṣupātamatikramya peturaśvanaradvipāḥ

पतद्भिः पतितैश्चान्यैर्गतासुभिरनेकशःकृतो महान्महाराज पुत्राणां ते जनक्षयः

patadbhiḥ patitaiścānyairgatāsubhiranekaśaḥkṛto mahānmahārāja putrāṇāṃ te janakṣayaḥ

मनुष्याश्वगजानां च शरीरैर्गतजीवितैःक्षणेन भूमिः संजज्ञे संवृता भरतर्षभ

manuṣyāśvagajānāṃ ca śarīrairgatajīvitaiḥkṣaṇena bhūmiḥ saṃjajñe saṃvṛtā bharatarṣabha