Parva.Adhyaya 7.110

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

दैवमेव परं मन्ये धिक्पौरुषमनर्थकम्यत्राधिरथिरायस्तो नातरत्पाण्डवं रणे

daivameva paraṃ manye dhikpauruṣamanarthakamyatrādhirathirāyasto nātaratpāṇḍavaṃ raṇe

कर्णः पार्थान्सगोविन्दाञ्जेतुमुत्सहते रणेन च कर्णसमं योधं लोके पश्यामि कंचनइति दुर्योधनस्याहमश्रौषं जल्पतो मुहुः

karṇaḥ pārthānsagovindāñjetumutsahate raṇena ca karṇasamaṃ yodhaṃ loke paśyāmi kaṃcanaiti duryodhanasyāhamaśrauṣaṃ jalpato muhuḥ

कर्णो हि बलवाञ्शूरो दृढधन्वा जितक्लमःइति मामब्रवीत्सूत मन्दो दुर्योधनः पुरा

karṇo hi balavāñśūro dṛḍhadhanvā jitaklamaḥiti māmabravītsūta mando duryodhanaḥ purā

वसुषेणसहायं मां नालं देवापि संयुगेकिमु पाण्डुसुता राजन्गतसत्त्वा विचेतसः

vasuṣeṇasahāyaṃ māṃ nālaṃ devāpi saṃyugekimu pāṇḍusutā rājangatasattvā vicetasaḥ

तत्र तं निर्जितं दृष्ट्वा भुजंगमिव निर्विषम्युद्धात्कर्णमपक्रान्तं किं स्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत्

tatra taṃ nirjitaṃ dṛṣṭvā bhujaṃgamiva nirviṣamyuddhātkarṇamapakrāntaṃ kiṃ svidduryodhano'bravīt

अहो दुर्मुखमेवैकं युद्धानामविशारदम्प्रावेशयद्धुतवहं पतंगमिव मोहितः

aho durmukhamevaikaṃ yuddhānāmaviśāradamprāveśayaddhutavahaṃ pataṃgamiva mohitaḥ

अश्वत्थामा मद्रराजः कृपः कर्णश्च संगताःन शक्ताः प्रमुखे स्थातुं नूनं भीमस्य संजय

aśvatthāmā madrarājaḥ kṛpaḥ karṇaśca saṃgatāḥna śaktāḥ pramukhe sthātuṃ nūnaṃ bhīmasya saṃjaya

तेऽपि चास्य महाघोरं बलं नागायुतोपमम्जानन्तो व्यवसायं च क्रूरं मारुततेजसः

te'pi cāsya mahāghoraṃ balaṃ nāgāyutopamamjānanto vyavasāyaṃ ca krūraṃ mārutatejasaḥ

किमर्थं क्रूरकर्माणं यमकालान्तकोपमम्बलसंरम्भवीर्यज्ञाः कोपयिष्यन्ति संयुगे

kimarthaṃ krūrakarmāṇaṃ yamakālāntakopamambalasaṃrambhavīryajñāḥ kopayiṣyanti saṃyuge

कर्णस्त्वेको महाबाहुः स्वबाहुबलमाश्रितःभीमसेनमनादृत्य रणेऽयुध्यत सूतजः

karṇastveko mahābāhuḥ svabāhubalamāśritaḥbhīmasenamanādṛtya raṇe'yudhyata sūtajaḥ

योऽजयत्समरे कर्णं पुरंदर इवासुरम्न स पाण्डुसुतो जेतुं शक्यः केनचिदाहवे

yo'jayatsamare karṇaṃ puraṃdara ivāsuramna sa pāṇḍusuto jetuṃ śakyaḥ kenacidāhave

द्रोणं यः संप्रमथ्यैकः प्रविष्टो मम वाहिनीम्भीमो धनंजयान्वेषी कस्तमर्छेज्जिजीविषुः

droṇaṃ yaḥ saṃpramathyaikaḥ praviṣṭo mama vāhinīmbhīmo dhanaṃjayānveṣī kastamarchejjijīviṣuḥ

को हि संजय भीमस्य स्थातुमुत्सहतेऽग्रतःउद्यताशनिवज्रस्य महेन्द्रस्येव दानवः

ko hi saṃjaya bhīmasya sthātumutsahate'grataḥudyatāśanivajrasya mahendrasyeva dānavaḥ

प्रेतराजपुरं प्राप्य निवर्तेतापि मानवःन भीमसेनं संप्राप्य निवर्तेत कदाचन

pretarājapuraṃ prāpya nivartetāpi mānavaḥna bhīmasenaṃ saṃprāpya nivarteta kadācana

पतंगा इव वह्निं ते प्राविशन्नल्पचेतसःये भीमसेनं संक्रुद्धमभ्यधावन्विमोहिताः

pataṃgā iva vahniṃ te prāviśannalpacetasaḥye bhīmasenaṃ saṃkruddhamabhyadhāvanvimohitāḥ

यत्तत्सभायां भीमेन मम पुत्रवधाश्रयम्शप्तं संरम्भिणोग्रेण कुरूणां शृण्वतां तदा

yattatsabhāyāṃ bhīmena mama putravadhāśrayamśaptaṃ saṃrambhiṇogreṇa kurūṇāṃ śṛṇvatāṃ tadā

तन्नूनमभिसंचिन्त्य दृष्ट्वा कर्णं च निर्जितम्दुःशासनः सह भ्रात्रा भयाद्भीमादुपारमत्

tannūnamabhisaṃcintya dṛṣṭvā karṇaṃ ca nirjitamduḥśāsanaḥ saha bhrātrā bhayādbhīmādupāramat

यश्च संजय दुर्बुद्धिरब्रवीत्समितौ मुहुःकर्णो दुःशासनोऽहं च जेष्यामो युधि पाण्डवान्

yaśca saṃjaya durbuddhirabravītsamitau muhuḥkarṇo duḥśāsano'haṃ ca jeṣyāmo yudhi pāṇḍavān

स नूनं विरथं दृष्ट्वा कर्णं भीमेन निर्जितम्प्रत्याख्यानाच्च कृष्णस्य भृशं तप्यति संजय

sa nūnaṃ virathaṃ dṛṣṭvā karṇaṃ bhīmena nirjitampratyākhyānācca kṛṣṇasya bhṛśaṃ tapyati saṃjaya

दृष्ट्वा भ्रातॄन्हतान्युद्धे भीमसेनेन दंशितान्आत्मापराधात्सुमहन्नूनं तप्यति पुत्रकः

dṛṣṭvā bhrātṝnhatānyuddhe bhīmasenena daṃśitānātmāparādhātsumahannūnaṃ tapyati putrakaḥ

को हि जीवितमन्विच्छन्प्रतीपं पाण्डवं व्रजेत्भीमं भीमायुधं क्रुद्धं साक्षात्कालमिव स्थितम्

ko hi jīvitamanvicchanpratīpaṃ pāṇḍavaṃ vrajetbhīmaṃ bhīmāyudhaṃ kruddhaṃ sākṣātkālamiva sthitam

वडवामुखमध्यस्थो मुच्येतापि हि मानवःन भीममुखसंप्राप्तो मुच्येतेति मतिर्मम

vaḍavāmukhamadhyastho mucyetāpi hi mānavaḥna bhīmamukhasaṃprāpto mucyeteti matirmama

न पाण्डवा न पाञ्चाला न च केशवसात्यकीजानन्ति युधि संरब्धा जीवितं परिरक्षितुम्

na pāṇḍavā na pāñcālā na ca keśavasātyakījānanti yudhi saṃrabdhā jīvitaṃ parirakṣitum

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

यत्संशोचसि कौरव्य वर्तमाने जनक्षयेत्वमस्य जगतो मूलं विनाशस्य न संशयः

yatsaṃśocasi kauravya vartamāne janakṣayetvamasya jagato mūlaṃ vināśasya na saṃśayaḥ

स्वयं वैरं महत्कृत्वा पुत्राणां वचने स्थितःउच्यमानो न गृह्णीषे मर्त्यः पथ्यमिवौषधम्

svayaṃ vairaṃ mahatkṛtvā putrāṇāṃ vacane sthitaḥucyamāno na gṛhṇīṣe martyaḥ pathyamivauṣadham

स्वयं पीत्वा महाराज कालकूटं सुदुर्जरम्तस्येदानीं फलं कृत्स्नमवाप्नुहि नरोत्तम

svayaṃ pītvā mahārāja kālakūṭaṃ sudurjaramtasyedānīṃ phalaṃ kṛtsnamavāpnuhi narottama

यत्तु कुत्सयसे योधान्युध्यमानान्यथाबलम्अत्र ते वर्णयिष्यामि यथा युद्धमवर्तत

yattu kutsayase yodhānyudhyamānānyathābalamatra te varṇayiṣyāmi yathā yuddhamavartata

दृष्ट्वा कर्णं तु पुत्रास्ते भीमसेनपराजितम्नामृष्यन्त महेष्वासाः सोदर्याः पञ्च मारिष

dṛṣṭvā karṇaṃ tu putrāste bhīmasenaparājitamnāmṛṣyanta maheṣvāsāḥ sodaryāḥ pañca māriṣa

दुर्मर्षणो दुःसहश्च दुर्मदो दुर्धरो जयःपाण्डवं चित्रसंनाहास्तं प्रतीपमुपाद्रवन्

durmarṣaṇo duḥsahaśca durmado durdharo jayaḥpāṇḍavaṃ citrasaṃnāhāstaṃ pratīpamupādravan

ते समन्तान्महाबाहुं परिवार्य वृकोदरम्दिशः शरैः समावृण्वञ्शलभानामिव व्रजैः

te samantānmahābāhuṃ parivārya vṛkodaramdiśaḥ śaraiḥ samāvṛṇvañśalabhānāmiva vrajaiḥ

आगच्छतस्तान्सहसा कुमारान्देवरूपिणःप्रतिजग्राह समरे भीमसेनो हसन्निव

āgacchatastānsahasā kumārāndevarūpiṇaḥpratijagrāha samare bhīmaseno hasanniva

तव दृष्ट्वा तु तनयान्भीमसेनसमीपगान्अभ्यवर्तत राधेयो भीमसेनं महाबलम्

tava dṛṣṭvā tu tanayānbhīmasenasamīpagānabhyavartata rādheyo bhīmasenaṃ mahābalam

विसृजन्विशिखान्राजन्स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान्तं तु भीमोऽभ्ययात्तूर्णं वार्यमाणः सुतैस्तव

visṛjanviśikhānrājansvarṇapuṅkhāñśilāśitāntaṃ tu bhīmo'bhyayāttūrṇaṃ vāryamāṇaḥ sutaistava

कुरवस्तु ततः कर्णं परिवार्य समन्ततःअवाकिरन्भीमसेनं शरैः संनतपर्वभिः

kuravastu tataḥ karṇaṃ parivārya samantataḥavākiranbhīmasenaṃ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

तान्बाणैः पञ्चविंशत्या साश्वान्राजन्नरर्षभान्ससूतान्भीमधनुषो भीमो निन्ये यमक्षयम्

tānbāṇaiḥ pañcaviṃśatyā sāśvānrājannararṣabhānsasūtānbhīmadhanuṣo bhīmo ninye yamakṣayam

प्रापतन्स्यन्दनेभ्यस्ते सार्धं सूतैर्गतासवःचित्रपुष्पधरा भग्ना वातेनेव महाद्रुमाः

prāpatansyandanebhyaste sārdhaṃ sūtairgatāsavaḥcitrapuṣpadharā bhagnā vāteneva mahādrumāḥ

तत्राद्भुतमपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम्संवार्याधिरथिं बाणैर्यज्जघान तवात्मजान्

tatrādbhutamapaśyāma bhīmasenasya vikramamsaṃvāryādhirathiṃ bāṇairyajjaghāna tavātmajān

स वार्यमाणो भीमेन शितैर्बाणैः समन्ततःसूतपुत्रो महाराज भीमसेनमवैक्षत

sa vāryamāṇo bhīmena śitairbāṇaiḥ samantataḥsūtaputro mahārāja bhīmasenamavaikṣata

तं भीमसेनः संरम्भात्क्रोधसंरक्तलोचनःविस्फार्य सुमहच्चापं मुहुः कर्णमवैक्षत

taṃ bhīmasenaḥ saṃrambhātkrodhasaṃraktalocanaḥvisphārya sumahaccāpaṃ muhuḥ karṇamavaikṣata