Parva.Adhyaya 7.109

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

स तथा विरथः कर्णः पुनर्भीमेन निर्जितःरथमन्यं समास्थाय सद्यो विव्याध पाण्डवम्

sa tathā virathaḥ karṇaḥ punarbhīmena nirjitaḥrathamanyaṃ samāsthāya sadyo vivyādha pāṇḍavam

महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम्शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः

mahāgajāvivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparamśaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairanyonyamabhijaghnatuḥ

अथ कर्णः शरव्रातैर्भीमं बलवदर्दयत्ननाद बलवन्नादं पुनर्विव्याध चोरसि

atha karṇaḥ śaravrātairbhīmaṃ balavadardayatnanāda balavannādaṃ punarvivyādha corasi

तं भीमो दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यदजिह्मगैःपुनर्विव्याध विंशत्या शराणां नतपर्वणाम्

taṃ bhīmo daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyadajihmagaiḥpunarvivyādha viṃśatyā śarāṇāṃ nataparvaṇām

कर्णस्तु नवभिर्भीमं विद्ध्वा राजन्स्तनान्तरेध्वजमेकेन विव्याध सायकेन शितेन ह

karṇastu navabhirbhīmaṃ viddhvā rājanstanāntaredhvajamekena vivyādha sāyakena śitena ha

सायकानां ततः पार्थस्त्रिषष्ट्या प्रत्यविध्यततोत्त्रैरिव महानागं कशाभिरिव वाजिनम्

sāyakānāṃ tataḥ pārthastriṣaṣṭyā pratyavidhyatatottrairiva mahānāgaṃ kaśābhiriva vājinam

सोऽतिविद्धो महाराज पाण्डवेन यशस्विनासृक्विणी लेलिहन्वीरः क्रोधसंरक्तलोचनः

so'tividdho mahārāja pāṇḍavena yaśasvināsṛkviṇī lelihanvīraḥ krodhasaṃraktalocanaḥ

ततः शरं महाराज सर्वकायावदारणम्प्राहिणोद्भीमसेनाय बलायेन्द्र इवाशनिम्

tataḥ śaraṃ mahārāja sarvakāyāvadāraṇamprāhiṇodbhīmasenāya balāyendra ivāśanim

स निर्भिद्य रणे पार्थं सूतपुत्रधनुश्च्युतःअगच्छद्दारयन्भूमिं चित्रपुङ्खः शिलीमुखः

sa nirbhidya raṇe pārthaṃ sūtaputradhanuścyutaḥagacchaddārayanbhūmiṃ citrapuṅkhaḥ śilīmukhaḥ

सर्वशैक्यां चतुष्किष्कुं गुर्वीं रुक्माङ्गदां गदाम्प्राहिणोत्सूतपुत्राय षडस्रामविचारयन्

sarvaśaikyāṃ catuṣkiṣkuṃ gurvīṃ rukmāṅgadāṃ gadāmprāhiṇotsūtaputrāya ṣaḍasrāmavicārayan

तया जघानाधिरथेः सदश्वान्साधुवाहिनःगदया भारतः क्रुद्धो वज्रेणेन्द्र इवासुरान्

tayā jaghānādhiratheḥ sadaśvānsādhuvāhinaḥgadayā bhārataḥ kruddho vajreṇendra ivāsurān

ततो भीमो महाबाहुः क्षुराभ्यां भरतर्षभध्वजमाधिरथेश्छित्त्वा सूतमभ्यहनत्तदा

tato bhīmo mahābāhuḥ kṣurābhyāṃ bharatarṣabhadhvajamādhiratheśchittvā sūtamabhyahanattadā

हताश्वसूतमुत्सृज्य रथं स पतितध्वजम्विस्फारयन्धनुः कर्णस्तस्थौ भारत दुर्मनाः

hatāśvasūtamutsṛjya rathaṃ sa patitadhvajamvisphārayandhanuḥ karṇastasthau bhārata durmanāḥ

तत्राद्भुतमपश्याम राधेयस्य पराक्रमम्विरथो रथिनां श्रेष्ठो वारयामास यद्रिपुम्

tatrādbhutamapaśyāma rādheyasya parākramamviratho rathināṃ śreṣṭho vārayāmāsa yadripum

विरथं तं रथश्रेष्ठं दृष्ट्वाधिरथिमाहवेदुर्योधनस्ततो राजन्नभ्यभाषत दुर्मुखम्

virathaṃ taṃ rathaśreṣṭhaṃ dṛṣṭvādhirathimāhaveduryodhanastato rājannabhyabhāṣata durmukham

एष दुर्मुख राधेयो भीमेन विरथीकृतःतं रथेन नरश्रेष्ठं संपादय महारथम्

eṣa durmukha rādheyo bhīmena virathīkṛtaḥtaṃ rathena naraśreṣṭhaṃ saṃpādaya mahāratham

दुर्योधनवचः श्रुत्वा ततो भारत दुर्मुखःत्वरमाणोऽभ्ययात्कर्णं भीमं चावारयच्छरैः

duryodhanavacaḥ śrutvā tato bhārata durmukhaḥtvaramāṇo'bhyayātkarṇaṃ bhīmaṃ cāvārayaccharaiḥ

दुर्मुखं प्रेक्ष्य संग्रामे सूतपुत्रपदानुगम्वायुपुत्रः प्रहृष्टोऽभूत्सृक्किणी परिलेलिहन्

durmukhaṃ prekṣya saṃgrāme sūtaputrapadānugamvāyuputraḥ prahṛṣṭo'bhūtsṛkkiṇī parilelihan

ततः कर्णं महाराज वारयित्वा शिलीमुखैःदुर्मुखाय रथं शीघ्रं प्रेषयामास पाण्डवः

tataḥ karṇaṃ mahārāja vārayitvā śilīmukhaiḥdurmukhāya rathaṃ śīghraṃ preṣayāmāsa pāṇḍavaḥ

तस्मिन्क्षणे महाराज नवभिर्नतपर्वभिःसुपुङ्खैर्दुर्मुखं भीमः शरैर्निन्ये यमक्षयम्

tasminkṣaṇe mahārāja navabhirnataparvabhiḥsupuṅkhairdurmukhaṃ bhīmaḥ śarairninye yamakṣayam

ततस्तमेवाधिरथिः स्यन्दनं दुर्मुखे हतेआस्थितः प्रबभौ राजन्दीप्यमान इवांशुमान्

tatastamevādhirathiḥ syandanaṃ durmukhe hateāsthitaḥ prababhau rājandīpyamāna ivāṃśumān

शयानं भिन्नमर्माणं दुर्मुखं शोणितोक्षितम्दृष्ट्वा कर्णोऽश्रुपूर्णाक्षो मुहूर्तं नाभ्यवर्तत

śayānaṃ bhinnamarmāṇaṃ durmukhaṃ śoṇitokṣitamdṛṣṭvā karṇo'śrupūrṇākṣo muhūrtaṃ nābhyavartata

तं गतासुमतिक्रम्य कृत्वा कर्णः प्रदक्षिणम्दीर्घमुष्णं श्वसन्वीरो न किंचित्प्रत्यपद्यत

taṃ gatāsumatikramya kṛtvā karṇaḥ pradakṣiṇamdīrghamuṣṇaṃ śvasanvīro na kiṃcitpratyapadyata

तस्मिंस्तु विवरे राजन्नाराचान्गार्ध्रवाससःप्राहिणोत्सूतपुत्राय भीमसेनश्चतुर्दश

tasmiṃstu vivare rājannārācāngārdhravāsasaḥprāhiṇotsūtaputrāya bhīmasenaścaturdaśa

ते तस्य कवचं भित्त्वा स्वर्णपुङ्खा महौजसःहेमचित्रा महाराज द्योतयन्तो दिशो दश

te tasya kavacaṃ bhittvā svarṇapuṅkhā mahaujasaḥhemacitrā mahārāja dyotayanto diśo daśa

अपिबन्सूतपुत्रस्य शोणितं रक्तभोजनाःक्रुद्धा इव मनुष्येन्द्र भुजगाः कालचोदिताः

apibansūtaputrasya śoṇitaṃ raktabhojanāḥkruddhā iva manuṣyendra bhujagāḥ kālacoditāḥ

प्रसर्पमाणा मेदिन्यां ते व्यरोचन्त मार्गणाःअर्धप्रविष्टाः संरब्धा बिलानीव महोरगाः

prasarpamāṇā medinyāṃ te vyarocanta mārgaṇāḥardhapraviṣṭāḥ saṃrabdhā bilānīva mahoragāḥ

तं प्रत्यविध्यद्राधेयो जाम्बूनदविभूषितैःचतुर्दशभिरत्युग्रैर्नाराचैरविचारयन्

taṃ pratyavidhyadrādheyo jāmbūnadavibhūṣitaiḥcaturdaśabhiratyugrairnārācairavicārayan

ते भीमसेनस्य भुजं सव्यं निर्भिद्य पत्रिणःप्राविशन्मेदिनीं भीमाः क्रौञ्चं पत्ररथा इव

te bhīmasenasya bhujaṃ savyaṃ nirbhidya patriṇaḥprāviśanmedinīṃ bhīmāḥ krauñcaṃ patrarathā iva

ते व्यरोचन्त नाराचाः प्रविशन्तो वसुंधराम्गच्छत्यस्तं दिनकरे दीप्यमाना इवांशवः

te vyarocanta nārācāḥ praviśanto vasuṃdharāmgacchatyastaṃ dinakare dīpyamānā ivāṃśavaḥ

स निर्भिन्नो रणे भीमो नाराचैर्मर्मभेदिभिःसुस्राव रुधिरं भूरि पर्वतः सलिलं यथा

sa nirbhinno raṇe bhīmo nārācairmarmabhedibhiḥsusrāva rudhiraṃ bhūri parvataḥ salilaṃ yathā

स भीमस्त्रिभिरायस्तः सूतपुत्रं पतत्रिभिःसुपर्णवेगैर्विव्याध सारथिं चास्य सप्तभिः

sa bhīmastribhirāyastaḥ sūtaputraṃ patatribhiḥsuparṇavegairvivyādha sārathiṃ cāsya saptabhiḥ

स विह्वलो महाराज कर्णो भीमबलार्दितःप्राद्रवज्जवनैरश्वै रणं हित्वा महायशाः

sa vihvalo mahārāja karṇo bhīmabalārditaḥprādravajjavanairaśvai raṇaṃ hitvā mahāyaśāḥ

भीमसेनस्तु विस्फार्य चापं हेमपरिष्कृतम्आहवेऽतिरथोऽतिष्ठज्ज्वलन्निव हुताशनः

bhīmasenastu visphārya cāpaṃ hemapariṣkṛtamāhave'tiratho'tiṣṭhajjvalanniva hutāśanaḥ