Parva.Adhyaya 7.116

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तमुद्यतं महाबाहुं दुःशासनरथं प्रतित्वरितं त्वरणीयेषु धनंजयहितैषिणम्

tamudyataṃ mahābāhuṃ duḥśāsanarathaṃ pratitvaritaṃ tvaraṇīyeṣu dhanaṃjayahitaiṣiṇam

त्रिगर्तानां महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाःसेनासमुद्रमाविष्टमानर्तं पर्यवारयन्

trigartānāṃ maheṣvāsāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥsenāsamudramāviṣṭamānartaṃ paryavārayan

अथैनं रथवंशेन सर्वतः संनिवार्य तेअवाकिरञ्शरव्रातैः क्रुद्धाः परमधन्विनः

athainaṃ rathavaṃśena sarvataḥ saṃnivārya teavākirañśaravrātaiḥ kruddhāḥ paramadhanvinaḥ

अजयद्राजपुत्रांस्तान्यतमानान्महारणेएकः पञ्चाशतं शत्रून्सात्यकिः सत्यविक्रमः

ajayadrājaputrāṃstānyatamānānmahāraṇeekaḥ pañcāśataṃ śatrūnsātyakiḥ satyavikramaḥ

संप्राप्य भारतीमध्यं तलघोषसमाकुलम्असिशक्तिगदापूर्णमप्लवं सलिलं यथा

saṃprāpya bhāratīmadhyaṃ talaghoṣasamākulamasiśaktigadāpūrṇamaplavaṃ salilaṃ yathā

तत्राद्भुतमपश्याम शैनेयचरितं रणेप्रतीच्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्राच्यां पश्याम लाघवात्

tatrādbhutamapaśyāma śaineyacaritaṃ raṇepratīcyāṃ diśi taṃ dṛṣṭvā prācyāṃ paśyāma lāghavāt

उदीचीं दक्षिणां प्राचीं प्रतीचीं प्रसृतस्तथानृत्यन्निवाचरच्छूरो यथा रथशतं तथा

udīcīṃ dakṣiṇāṃ prācīṃ pratīcīṃ prasṛtastathānṛtyannivācaracchūro yathā rathaśataṃ tathā

तद्दृष्ट्वा चरितं तस्य सिंहविक्रान्तगामिनःत्रिगर्ताः संन्यवर्तन्त संतप्ताः स्वजनं प्रति

taddṛṣṭvā caritaṃ tasya siṃhavikrāntagāminaḥtrigartāḥ saṃnyavartanta saṃtaptāḥ svajanaṃ prati

तमन्ये शूरसेनानां शूराः संख्ये न्यवारयन्नियच्छन्तः शरव्रातैर्मत्तं द्विपमिवाङ्कुशैः

tamanye śūrasenānāṃ śūrāḥ saṃkhye nyavārayanniyacchantaḥ śaravrātairmattaṃ dvipamivāṅkuśaiḥ

तान्न्यवारयदायस्तान्मुहूर्तमिव सात्यकिःततः कलिङ्गैर्युयुधे सोऽचिन्त्यबलविक्रमः

tānnyavārayadāyastānmuhūrtamiva sātyakiḥtataḥ kaliṅgairyuyudhe so'cintyabalavikramaḥ

तां च सेनामतिक्रम्य कलिङ्गानां दुरत्ययाम्अथ पार्थं महाबाहुर्धनंजयमुपासदत्

tāṃ ca senāmatikramya kaliṅgānāṃ duratyayāmatha pārthaṃ mahābāhurdhanaṃjayamupāsadat

तरन्निव जले श्रान्तो यथा स्थलमुपेयिवान्तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं युयुधानः समाश्वसत्

taranniva jale śrānto yathā sthalamupeyivāntaṃ dṛṣṭvā puruṣavyāghraṃ yuyudhānaḥ samāśvasat

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य केशवोऽर्जुनमब्रवीत्असावायाति शैनेयस्तव पार्थ पदानुगः

tamāyāntamabhiprekṣya keśavo'rjunamabravītasāvāyāti śaineyastava pārtha padānugaḥ

एष शिष्यः सखा चैव तव सत्यपराक्रमःसर्वान्योधांस्तृणीकृत्य विजिग्ये पुरुषर्षभः

eṣa śiṣyaḥ sakhā caiva tava satyaparākramaḥsarvānyodhāṃstṛṇīkṛtya vijigye puruṣarṣabhaḥ

एष कौरवयोधानां कृत्वा घोरमुपद्रवम्तव प्राणैः प्रियतरः किरीटिन्नेति सात्यकिः

eṣa kauravayodhānāṃ kṛtvā ghoramupadravamtava prāṇaiḥ priyataraḥ kirīṭinneti sātyakiḥ

एष द्रोणं तथा भोजं कृतवर्माणमेव चकदर्थीकृत्य विशिखैः फल्गुनाभ्येति सात्यकिः

eṣa droṇaṃ tathā bhojaṃ kṛtavarmāṇameva cakadarthīkṛtya viśikhaiḥ phalgunābhyeti sātyakiḥ

धर्मराजप्रियान्वेषी हत्वा योधान्वरान्वरान्शूरश्चैव कृतास्त्रश्च फल्गुनाभ्येति सात्यकिः

dharmarājapriyānveṣī hatvā yodhānvarānvarānśūraścaiva kṛtāstraśca phalgunābhyeti sātyakiḥ

कृत्वा सुदुष्करं कर्म सैन्यमध्ये महाबलःतव दर्शनमन्विच्छन्पाण्डवाभ्येति सात्यकिः

kṛtvā suduṣkaraṃ karma sainyamadhye mahābalaḥtava darśanamanvicchanpāṇḍavābhyeti sātyakiḥ

बहूनेकरथेनाजौ योधयित्वा महारथान्आचार्यप्रमुखान्पार्थ आयात्येष हि सात्यकिः

bahūnekarathenājau yodhayitvā mahārathānācāryapramukhānpārtha āyātyeṣa hi sātyakiḥ

स्वबाहुबलमाश्रित्य विदार्य च वरूथिनीम्प्रेषितो धर्मपुत्रेण पार्थैषोऽभ्येति सात्यकिः

svabāhubalamāśritya vidārya ca varūthinīmpreṣito dharmaputreṇa pārthaiṣo'bhyeti sātyakiḥ

यस्य नास्ति समो योधः कौरवेषु कथंचनसोऽयमायाति कौन्तेय सात्यकिः सत्यविक्रमः

yasya nāsti samo yodhaḥ kauraveṣu kathaṃcanaso'yamāyāti kaunteya sātyakiḥ satyavikramaḥ

कुरुसैन्याद्विमुक्तो वै सिंहो मध्याद्गवामिवनिहत्य बहुलाः सेनाः पार्थैषोऽभ्येति सात्यकिः

kurusainyādvimukto vai siṃho madhyādgavāmivanihatya bahulāḥ senāḥ pārthaiṣo'bhyeti sātyakiḥ

एष राजसहस्राणां वक्त्रैः पङ्कजसंनिभैःआस्तीर्य वसुधां पार्थ क्षिप्रमायाति सात्यकिः

eṣa rājasahasrāṇāṃ vaktraiḥ paṅkajasaṃnibhaiḥāstīrya vasudhāṃ pārtha kṣipramāyāti sātyakiḥ

एष दुर्योधनं जित्वा भ्रातृभिः सहितं रणेनिहत्य जलसंधं च क्षिप्रमायाति सात्यकिः

eṣa duryodhanaṃ jitvā bhrātṛbhiḥ sahitaṃ raṇenihatya jalasaṃdhaṃ ca kṣipramāyāti sātyakiḥ

रुधिरौघवतीं कृत्वा नदीं शोणितकर्दमाम्तृणवन्न्यस्य कौरव्यानेष आयाति सात्यकिः

rudhiraughavatīṃ kṛtvā nadīṃ śoṇitakardamāmtṛṇavannyasya kauravyāneṣa āyāti sātyakiḥ

ततोऽप्रहृष्टः कौन्तेयः केशवं वाक्यमब्रवीत्न मे प्रियं महाबाहो यन्मामभ्येति सात्यकिः

tato'prahṛṣṭaḥ kaunteyaḥ keśavaṃ vākyamabravītna me priyaṃ mahābāho yanmāmabhyeti sātyakiḥ

न हि जानामि वृत्तान्तं धर्मराजस्य केशवसात्वतेन विहीनः स यदि जीवति वा न वा

na hi jānāmi vṛttāntaṃ dharmarājasya keśavasātvatena vihīnaḥ sa yadi jīvati vā na vā

एतेन हि महाबाहो रक्षितव्यः स पार्थिवःतमेष कथमुत्सृज्य मम कृष्ण पदानुगः

etena hi mahābāho rakṣitavyaḥ sa pārthivaḥtameṣa kathamutsṛjya mama kṛṣṇa padānugaḥ

राजा द्रोणाय चोत्सृष्टः सैन्धवश्चानिपातितःप्रत्युद्यातश्च शैनेयमेष भूरिश्रवा रणे

rājā droṇāya cotsṛṣṭaḥ saindhavaścānipātitaḥpratyudyātaśca śaineyameṣa bhūriśravā raṇe

सोऽयं गुरुतरो भारः सैन्धवान्मे समाहितःज्ञातव्यश्च हि मे राजा रक्षितव्यश्च सात्यकिः

so'yaṃ gurutaro bhāraḥ saindhavānme samāhitaḥjñātavyaśca hi me rājā rakṣitavyaśca sātyakiḥ

जयद्रथश्च हन्तव्यो लम्बते च दिवाकरःश्रान्तश्चैष महाबाहुरल्पप्राणश्च सांप्रतम्

jayadrathaśca hantavyo lambate ca divākaraḥśrāntaścaiṣa mahābāhuralpaprāṇaśca sāṃpratam

परिश्रान्ता हयाश्चास्य हययन्ता च माधवन च भूरिश्रवाः श्रान्तः ससहायश्च केशव

pariśrāntā hayāścāsya hayayantā ca mādhavana ca bhūriśravāḥ śrāntaḥ sasahāyaśca keśava

अपीदानीं भवेदस्य क्षेममस्मिन्समागमेकच्चिन्न सागरं तीर्त्वा सात्यकिः सत्यविक्रमःगोष्पदं प्राप्य सीदेत महौजाः शिनिपुंगवः

apīdānīṃ bhavedasya kṣemamasminsamāgamekaccinna sāgaraṃ tīrtvā sātyakiḥ satyavikramaḥgoṣpadaṃ prāpya sīdeta mahaujāḥ śinipuṃgavaḥ

अपि कौरवमुख्येन कृतास्त्रेण महात्मनासमेत्य भूरिश्रवसा स्वस्तिमान्सात्यकिर्भवेत्

api kauravamukhyena kṛtāstreṇa mahātmanāsametya bhūriśravasā svastimānsātyakirbhavet

व्यतिक्रममिमं मन्ये धर्मराजस्य केशवआचार्याद्भयमुत्सृज्य यः प्रेषयति सात्यकिम्

vyatikramamimaṃ manye dharmarājasya keśavaācāryādbhayamutsṛjya yaḥ preṣayati sātyakim

ग्रहणं धर्मराजस्य खगः श्येन इवामिषम्नित्यमाशंसते द्रोणः कच्चित्स्यात्कुशली नृपः

grahaṇaṃ dharmarājasya khagaḥ śyena ivāmiṣamnityamāśaṃsate droṇaḥ kaccitsyātkuśalī nṛpaḥ