Parva.Adhyaya 7.117

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य सात्वतं युद्धदुर्मदम्क्रोधाद्भूरिश्रवा राजन्सहसा समुपाद्रवत्

tamāpatantaṃ saṃprekṣya sātvataṃ yuddhadurmadamkrodhādbhūriśravā rājansahasā samupādravat

तमब्रवीन्महाबाहुः कौरव्यः शिनिपुंगवम्अद्य प्राप्तोऽसि दिष्ट्या मे चक्षुर्विषयमित्युत

tamabravīnmahābāhuḥ kauravyaḥ śinipuṃgavamadya prāpto'si diṣṭyā me cakṣurviṣayamityuta

चिराभिलषितं काममद्य प्राप्स्यामि संयुगेन हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे रणम्

cirābhilaṣitaṃ kāmamadya prāpsyāmi saṃyugena hi me mokṣyase jīvanyadi notsṛjase raṇam

अद्य त्वां समरे हत्वा नित्यं शूराभिमानिनम्नन्दयिष्यामि दाशार्ह कुरुराजं सुयोधनम्

adya tvāṃ samare hatvā nityaṃ śūrābhimāninamnandayiṣyāmi dāśārha kururājaṃ suyodhanam

अद्य मद्बाणनिर्दग्धं पतितं धरणीतलेद्रक्ष्यतस्त्वां रणे वीरौ सहितौ केशवार्जुनौ

adya madbāṇanirdagdhaṃ patitaṃ dharaṇītaledrakṣyatastvāṃ raṇe vīrau sahitau keśavārjunau

अद्य धर्मसुतो राजा श्रुत्वा त्वां निहतं मयासव्रीडो भविता सद्यो येनासीह प्रवेशितः

adya dharmasuto rājā śrutvā tvāṃ nihataṃ mayāsavrīḍo bhavitā sadyo yenāsīha praveśitaḥ

अद्य मे विक्रमं पार्थो विज्ञास्यति धनंजयःत्वयि भूमौ विनिहते शयाने रुधिरोक्षिते

adya me vikramaṃ pārtho vijñāsyati dhanaṃjayaḥtvayi bhūmau vinihate śayāne rudhirokṣite

चिराभिलषितो ह्यद्य त्वया सह समागमःपुरा देवासुरे युद्धे शक्रस्य बलिना यथा

cirābhilaṣito hyadya tvayā saha samāgamaḥpurā devāsure yuddhe śakrasya balinā yathā

अद्य युद्धं महाघोरं तव दास्यामि सात्वतततो ज्ञास्यसि तत्त्वेन मद्वीर्यबलपौरुषम्

adya yuddhaṃ mahāghoraṃ tava dāsyāmi sātvatatato jñāsyasi tattvena madvīryabalapauruṣam

अद्य संयमनीं याता मया त्वं निहतो रणेयथा रामानुजेनाजौ रावणिर्लक्ष्मणेन वै

adya saṃyamanīṃ yātā mayā tvaṃ nihato raṇeyathā rāmānujenājau rāvaṇirlakṣmaṇena vai

अद्य कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजश्च माधवहते त्वयि निरुत्साहा रणं त्यक्ष्यन्त्यसंशयम्

adya kṛṣṇaśca pārthaśca dharmarājaśca mādhavahate tvayi nirutsāhā raṇaṃ tyakṣyantyasaṃśayam

अद्य तेऽपचितिं कृत्वा शितैर्माधव सायकैःतत्स्त्रियो नन्दयिष्यामि ये त्वया निहता रणे

adya te'pacitiṃ kṛtvā śitairmādhava sāyakaiḥtatstriyo nandayiṣyāmi ye tvayā nihatā raṇe

चक्षुर्विषयसंप्राप्तो न त्वं माधव मोक्ष्यसेसिंहस्य विषयं प्राप्तो यथा क्षुद्रमृगस्तथा

cakṣurviṣayasaṃprāpto na tvaṃ mādhava mokṣyasesiṃhasya viṣayaṃ prāpto yathā kṣudramṛgastathā

युयुधानस्तु तं राजन्प्रत्युवाच हसन्निवकौरवेय न संत्रासो विद्यते मम संयुगे

yuyudhānastu taṃ rājanpratyuvāca hasannivakauraveya na saṃtrāso vidyate mama saṃyuge

स मां निहन्यात्संग्रामे यो मां कुर्यान्निरायुधम्समास्तु शाश्वतीर्हन्याद्यो मां हन्याद्धि संयुगे

sa māṃ nihanyātsaṃgrāme yo māṃ kuryānnirāyudhamsamāstu śāśvatīrhanyādyo māṃ hanyāddhi saṃyuge

किं मृषोक्तेन बहुना कर्मणा तु समाचरशारदस्येव मेघस्य गर्जितं निष्फलं हि ते

kiṃ mṛṣoktena bahunā karmaṇā tu samācaraśāradasyeva meghasya garjitaṃ niṣphalaṃ hi te

श्रुत्वैतद्गर्जितं वीर हास्यं हि मम जायतेचिरकालेप्सितं लोके युद्धमद्यास्तु कौरव

śrutvaitadgarjitaṃ vīra hāsyaṃ hi mama jāyatecirakālepsitaṃ loke yuddhamadyāstu kaurava

त्वरते मे मतिस्तात त्वयि युद्धाभिकाङ्क्षिणिनाहत्वा संनिवर्तिष्ये त्वामद्य पुरुषाधम

tvarate me matistāta tvayi yuddhābhikāṅkṣiṇināhatvā saṃnivartiṣye tvāmadya puruṣādhama

अन्योन्यं तौ तदा वाग्भिस्तक्षन्तौ नरपुंगवौजिघांसू परमक्रुद्धावभिजघ्नतुराहवे

anyonyaṃ tau tadā vāgbhistakṣantau narapuṃgavaujighāṃsū paramakruddhāvabhijaghnaturāhave

समेतौ तौ नरव्याघ्रौ शुष्मिणौ स्पर्धिनौ रणेद्विरदाविव संक्रुद्धौ वाशितार्थे मदोत्कटौ

sametau tau naravyāghrau śuṣmiṇau spardhinau raṇedviradāviva saṃkruddhau vāśitārthe madotkaṭau

भूरिश्रवाः सात्यकिश्च ववर्षतुररिंदमौशरवर्षाणि भीमानि मेघाविव परस्परम्

bhūriśravāḥ sātyakiśca vavarṣaturariṃdamauśaravarṣāṇi bhīmāni meghāviva parasparam

सौमदत्तिस्तु शैनेयं प्रच्छाद्येषुभिराशुगैःजिघांसुर्भरतश्रेष्ठ विव्याध निशितैः शरैः

saumadattistu śaineyaṃ pracchādyeṣubhirāśugaiḥjighāṃsurbharataśreṣṭha vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ

दशभिः सात्यकिं विद्ध्वा सौमदत्तिरथापरान्मुमोच निशितान्बाणाञ्जिघांसुः शिनिपुंगवम्

daśabhiḥ sātyakiṃ viddhvā saumadattirathāparānmumoca niśitānbāṇāñjighāṃsuḥ śinipuṃgavam

तानस्य विशिखांस्तीक्ष्णानन्तरिक्षे विशां पतेअप्राप्तानस्त्रमायाभिरग्रसत्सात्यकिः प्रभो

tānasya viśikhāṃstīkṣṇānantarikṣe viśāṃ pateaprāptānastramāyābhiragrasatsātyakiḥ prabho

तौ पृथक्शरवर्षाभ्यामवर्षेतां परस्परम्उत्तमाभिजनौ वीरौ कुरुवृष्णियशस्करौ

tau pṛthakśaravarṣābhyāmavarṣetāṃ parasparamuttamābhijanau vīrau kuruvṛṣṇiyaśaskarau

तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौरथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्चाप्यकृन्तताम्

tau nakhairiva śārdūlau dantairiva mahādvipaurathaśaktibhiranyonyaṃ viśikhaiścāpyakṛntatām

निर्भिदन्तौ हि गात्राणि विक्षरन्तौ च शोणितम्व्यष्टम्भयेतामन्योन्यं प्राणद्यूताभिदेविनौ

nirbhidantau hi gātrāṇi vikṣarantau ca śoṇitamvyaṣṭambhayetāmanyonyaṃ prāṇadyūtābhidevinau

एवमुत्तमकर्माणौ कुरुवृष्णियशस्करौपरस्परमयुध्येतां वारणाविव यूथपौ

evamuttamakarmāṇau kuruvṛṣṇiyaśaskarauparasparamayudhyetāṃ vāraṇāviva yūthapau

तावदीर्घेण कालेन ब्रह्मलोकपुरस्कृतौजिगीषन्तौ परं स्थानमन्योन्यमभिजघ्नतुः

tāvadīrgheṇa kālena brahmalokapuraskṛtaujigīṣantau paraṃ sthānamanyonyamabhijaghnatuḥ

सात्यकिः सौमदत्तिश्च शरवृष्ट्या परस्परम्हृष्टवद्धार्तराष्ट्राणां पश्यतामभ्यवर्षताम्

sātyakiḥ saumadattiśca śaravṛṣṭyā parasparamhṛṣṭavaddhārtarāṣṭrāṇāṃ paśyatāmabhyavarṣatām

संप्रैक्षन्त जनास्तत्र युध्यमानौ युधां पतीयूथपौ वाशिताहेतोः प्रयुद्धाविव कुञ्जरौ

saṃpraikṣanta janāstatra yudhyamānau yudhāṃ patīyūthapau vāśitāhetoḥ prayuddhāviva kuñjarau

अन्योन्यस्य हयान्हत्वा धनुषी विनिकृत्य चविरथावसियुद्धाय समेयातां महारणे

anyonyasya hayānhatvā dhanuṣī vinikṛtya cavirathāvasiyuddhāya sameyātāṃ mahāraṇe

आर्षभे चर्मणी चित्रे प्रगृह्य विपुले शुभेविकोशौ चाप्यसी कृत्वा समरे तौ विचेरतुः

ārṣabhe carmaṇī citre pragṛhya vipule śubhevikośau cāpyasī kṛtvā samare tau viceratuḥ

चरन्तौ विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भागशःमुहुराजघ्नतुः क्रुद्धावन्योन्यमरिमर्दनौ

carantau vividhānmārgānmaṇḍalāni ca bhāgaśaḥmuhurājaghnatuḥ kruddhāvanyonyamarimardanau

सखड्गौ चित्रवर्माणौ सनिष्काङ्गदभूषणौरणे रणोत्कटौ राजन्नन्योन्यं पर्यकर्षताम्

sakhaḍgau citravarmāṇau saniṣkāṅgadabhūṣaṇauraṇe raṇotkaṭau rājannanyonyaṃ paryakarṣatām

मुहूर्तमिव राजेन्द्र परिकृष्य परस्परम्पश्यतां सर्वसैन्यानां वीरावाश्वसतां पुनः

muhūrtamiva rājendra parikṛṣya parasparampaśyatāṃ sarvasainyānāṃ vīrāvāśvasatāṃ punaḥ

असिभ्यां चर्मणी शुभ्रे विपुले च शरावरेनिकृत्य पुरुषव्याघ्रौ बाहुयुद्धं प्रचक्रतुः

asibhyāṃ carmaṇī śubhre vipule ca śarāvarenikṛtya puruṣavyāghrau bāhuyuddhaṃ pracakratuḥ

व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौबाहुभिः समसज्जेतामायसैः परिघैरिव

vyūḍhoraskau dīrghabhujau niyuddhakuśalāvubhaubāhubhiḥ samasajjetāmāyasaiḥ parighairiva

तयोरासन्भुजाघाता निग्रहप्रग्रहौ तथाशिक्षाबलसमुद्भूताः सर्वयोधप्रहर्षणाः

tayorāsanbhujāghātā nigrahapragrahau tathāśikṣābalasamudbhūtāḥ sarvayodhapraharṣaṇāḥ

तयोर्नृवरयो राजन्समरे युध्यमानयोःभीमोऽभवन्महाशब्दो वज्रपर्वतयोरिव

tayornṛvarayo rājansamare yudhyamānayoḥbhīmo'bhavanmahāśabdo vajraparvatayoriva

द्विपाविव विषाणाग्रैः शृङ्गैरिव महर्षभौयुयुधाते महात्मानौ कुरुसात्वतपुंगवौ

dvipāviva viṣāṇāgraiḥ śṛṅgairiva maharṣabhauyuyudhāte mahātmānau kurusātvatapuṃgavau

क्षीणायुधे सात्वते युध्यमाने; ततोऽब्रवीदर्जुनं वासुदेवःपश्यस्वैनं विरथं युध्यमानं; रणे केतुं सर्वधनुर्धराणाम्

kṣīṇāyudhe sātvate yudhyamāne; tato'bravīdarjunaṃ vāsudevaḥpaśyasvainaṃ virathaṃ yudhyamānaṃ; raṇe ketuṃ sarvadhanurdharāṇām

प्रविष्टो भारतीं सेनां तव पाण्डव पृष्ठतःयोधितश्च महावीर्यैः सर्वैर्भारत भारतैः

praviṣṭo bhāratīṃ senāṃ tava pāṇḍava pṛṣṭhataḥyodhitaśca mahāvīryaiḥ sarvairbhārata bhārataiḥ

परिश्रान्तो युधां श्रेष्ठः संप्राप्तो भूरिदक्षिणम्युद्धकाङ्क्षिणमायान्तं नैतत्सममिवार्जुन

pariśrānto yudhāṃ śreṣṭhaḥ saṃprāpto bhūridakṣiṇamyuddhakāṅkṣiṇamāyāntaṃ naitatsamamivārjuna

ततो भूरिश्रवाः क्रुद्धः सात्यकिं युद्धदुर्मदम्उद्यम्य न्यहनद्राजन्मत्तो मत्तमिव द्विपम्

tato bhūriśravāḥ kruddhaḥ sātyakiṃ yuddhadurmadamudyamya nyahanadrājanmatto mattamiva dvipam

रथस्थयोर्द्वयोर्युद्धे क्रुद्धयोर्योधमुख्ययोःकेशवार्जुनयो राजन्समरे प्रेक्षमाणयोः

rathasthayordvayoryuddhe kruddhayoryodhamukhyayoḥkeśavārjunayo rājansamare prekṣamāṇayoḥ

अथ कृष्णो महाबाहुरर्जुनं प्रत्यभाषतपश्य वृष्ण्यन्धकव्याघ्रं सौमदत्तिवशं गतम्

atha kṛṣṇo mahābāhurarjunaṃ pratyabhāṣatapaśya vṛṣṇyandhakavyāghraṃ saumadattivaśaṃ gatam

परिश्रान्तं गतं भूमौ कृत्वा कर्म सुदुष्करम्तवान्तेवासिनं शूरं पालयार्जुन सात्यकिम्

pariśrāntaṃ gataṃ bhūmau kṛtvā karma suduṣkaramtavāntevāsinaṃ śūraṃ pālayārjuna sātyakim

न वशं यज्ञशीलस्य गच्छेदेष वरारिहन्त्वत्कृते पुरुषव्याघ्र तदाशु क्रियतां विभो

na vaśaṃ yajñaśīlasya gacchedeṣa varārihantvatkṛte puruṣavyāghra tadāśu kriyatāṃ vibho

अथाब्रवीद्धृष्टमना वासुदेवं धनंजयःपश्य वृष्णिप्रवीरेण क्रीडन्तं कुरुपुंगवम्महाद्विपेनेव वने मत्तेन हरियूथपम्

athābravīddhṛṣṭamanā vāsudevaṃ dhanaṃjayaḥpaśya vṛṣṇipravīreṇa krīḍantaṃ kurupuṃgavammahādvipeneva vane mattena hariyūthapam

हाहाकारो महानासीत्सैन्यानां भरतर्षभयदुद्यम्य महाबाहुः सात्यकिं न्यहनद्भुवि

hāhākāro mahānāsītsainyānāṃ bharatarṣabhayadudyamya mahābāhuḥ sātyakiṃ nyahanadbhuvi

स सिंह इव मातङ्गं विकर्षन्भूरिदक्षिणःव्यरोचत कुरुश्रेष्ठः सात्वतप्रवरं युधि

sa siṃha iva mātaṅgaṃ vikarṣanbhūridakṣiṇaḥvyarocata kuruśreṣṭhaḥ sātvatapravaraṃ yudhi

अथ कोशाद्विनिष्कृष्य खड्गं भूरिश्रवा रणेमूर्धजेषु निजग्राह पदा चोरस्यताडयत्

atha kośādviniṣkṛṣya khaḍgaṃ bhūriśravā raṇemūrdhajeṣu nijagrāha padā corasyatāḍayat

तथा तु परिकृष्यन्तं दृष्ट्वा सात्वतमाहवेवासुदेवस्ततो राजन्भूयोऽर्जुनमभाषत

tathā tu parikṛṣyantaṃ dṛṣṭvā sātvatamāhavevāsudevastato rājanbhūyo'rjunamabhāṣata

पश्य वृष्ण्यन्धकव्याघ्रं सौमदत्तिवशं गतम्तव शिष्यं महाबाहो धनुष्यनवरं त्वया

paśya vṛṣṇyandhakavyāghraṃ saumadattivaśaṃ gatamtava śiṣyaṃ mahābāho dhanuṣyanavaraṃ tvayā

असत्यो विक्रमः पार्थ यत्र भूरिश्रवा रणेविशेषयति वार्ष्णेयं सात्यकिं सत्यविक्रमम्

asatyo vikramaḥ pārtha yatra bhūriśravā raṇeviśeṣayati vārṣṇeyaṃ sātyakiṃ satyavikramam

एवमुक्तो महाबाहुर्वासुदेवेन पाण्डवःमनसा पूजयामास भूरिश्रवसमाहवे

evamukto mahābāhurvāsudevena pāṇḍavaḥmanasā pūjayāmāsa bhūriśravasamāhave

विकर्षन्सात्वतश्रेष्ठं क्रीडमान इवाहवेसंहर्षयति मां भूयः कुरूणां कीर्तिवर्धनः

vikarṣansātvataśreṣṭhaṃ krīḍamāna ivāhavesaṃharṣayati māṃ bhūyaḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ

प्रवरं वृष्णिवीराणां यन्न हन्याद्धि सात्यकिम्महाद्विपमिवारण्ये मृगेन्द्र इव कर्षति

pravaraṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ yanna hanyāddhi sātyakimmahādvipamivāraṇye mṛgendra iva karṣati

एवं तु मनसा राजन्पार्थः संपूज्य कौरवम्वासुदेवं महाबाहुरर्जुनः प्रत्यभाषत

evaṃ tu manasā rājanpārthaḥ saṃpūjya kauravamvāsudevaṃ mahābāhurarjunaḥ pratyabhāṣata

सैन्धवासक्तदृष्टित्वान्नैनं पश्यामि माधवएष त्वसुकरं कर्म यादवार्थे करोम्यहम्

saindhavāsaktadṛṣṭitvānnainaṃ paśyāmi mādhavaeṣa tvasukaraṃ karma yādavārthe karomyaham

इत्युक्त्वा वचनं कुर्वन्वासुदेवस्य पाण्डवःसखड्गं यज्ञशीलस्य पत्रिणा बाहुमच्छिनत्

ityuktvā vacanaṃ kurvanvāsudevasya pāṇḍavaḥsakhaḍgaṃ yajñaśīlasya patriṇā bāhumacchinat